لە کاتی دووەم گەشتی میسیۆنەرییەکەیدا (کردارەکان 16-18) پۆڵسی نێردراو بۆ سەلامەتی خۆی لە بێریاوە نێردرا. گەشتی بۆ ئەسینا کرد و لەوێ سەرەتا چووە کەنیسە، بەپێی نەریتی خۆی، و لە نووسینەکانەوە قسەی کرد. دوای کارلێککردن لەگەڵ خەڵک لەسەر شەقامەکان و لە بازاڕدا، داوا لە پۆڵس کرا کە بە ئاشکرا قسەیان بۆ بکات چونکە پێیان وابوو ئایینێکی نوێ دەهێنێت، کە لە ژێر دەسەڵاتی ڕۆمادا قەدەغە بوو.
لە وتارە کتوپڕەکەیدا بۆ فەیلەسوف و بەرپرسەکان، نێردراوەکە خودای ڕاستەقینەی یەکەم، دروستکەری ئاسمان و زەوی، کە هەموو شتێک دەپارێزێت و مێژووی مرۆڤایەتی بەڕێوەدەبات، پێشکەش کرد. ئەویش خودای ڕزگارکەرە کە فەرمان دەکات – ئەوکات و ئێستاش – کە هەموو خەڵک دەبێت تۆبە بکەن، چونکە پیاوێکی دەستنیشان کردووە بۆ ئەوەی دادوەر بێت بۆ هەمووان. ئەو ڕاستییە حاشاهەڵنەگرەی کە خودا عیسای مەسیحی لەناو مردووان هەستاندووەتەوە، بەڵگەیە کە ئەم دادگاییکردنە دێت.
بەداخەوە، زۆربەی خەڵکی ئامادەبووی پۆڵس ئارەزوویان نەبوو (کردارەکان 17:22-34). تۆ چی، خوێنەری بەڕێز، ئایا پێتوایە پرسی هەستانەوە گرنگە؟
چەند خاڵێکی گشتی
یەکێک لە یەکەم ئاماژە کتێبی پیرۆزەکان بۆ هەستانەوە لە کتێبی ئەیوبدایە. بە ئەگەری زۆر پێش هەر بەشێکی تری کتێبی پیرۆز نووسراوە، دەڵێت: «من دەزانم کە ڕزگارکەرەکەم زیندووە، و لە کۆتاییدا لەسەر زەوی دەوەستێت» (ئەیوب 19:25 ESV). پێشبینییەکەی حەنۆخ دەربارەی هاتنی خودا لەگەڵ پیرۆزەکانی (یودا 1:14-15) ڕاستیی هەستانەوە دەگەیەنێت، و تەنانەت پێش لێدوانەکەی ئەیوبیش وتراوە بەڵام تەنها زۆر دواتر لەلایەن یوداوە گەیەندراوەتە ئێمە.1
وشەی «هەستانەوە» واتە «دووبارە هەستانەوە»، و گەڕانەوە بۆ ژیان لە مردن دەگەیەنێت، وەک لە حاڵەتی کاری «وەستان ... لە کۆتاییدا» لە لێدوانەکەی ئەیوبدا. کتێبی پیرۆز هەستانەوە بە ڕێکوپێکییەکی نوێی ژیان، لە دەرەوەی کۆنترۆڵی مردنەوە دەبەستێتەوە. بۆیە، تەنها گەڕانەوەیەکی موعجیزەئاسا نییە بۆ ئەم ژیانە، وەک لە سێ چیرۆکی هەستانەوە لە ئینجیلەکاندا وەسف کراوە. کەمێک پێش ئازارەکانی، عیسای مەسیح ئەم ڕێکوپێکییە نوێیەی هەستانەوەی بە قوتابییەکانی ڕاگەیاند (مەتتا 16:16-18).
چەند ساڵێک دواتر پۆڵسی نێردراو ڕوونی کردەوە کە هەستانەوەی جەستەیی عیسای مەسیح بناغەیەکە کە کەنیسە لەسەری دروست دەکرێت. ئەمە ئەوە دەگەیەنێت کە هەموو باوەڕدارانی ڕاستەقینە بە یەکێکەوە بەستراونەتەوە کە هەستاوەتەوە، یەکەم بەرهەمی زۆر زیاتر کە دوای دێن (1 کۆرنسۆس 15:23) لە ڕێگەی باوەڕ و کارێکی ڕۆحی پیرۆزەوە. تەنها خودا هێزی هەیە ژیان بهێنێتە شوێنێک کە مردن حوکمڕانی دەکات (دێوتێرۆنۆمی 32:39؛ 1 ساموێل 2:6)، و ژیانی نوێ بە باوەڕداران دەبەخشێت و لەو ژیانەدا دەیانپارێزێت (ڕۆما 4:25، 5:14-21، 6:4).
پەیمانی کۆن ڕووداوگەلێک وەسف دەکات کە هێزی هەستانەوەی خودا نیشان دەدەن کاتێک لە ڕێگەی ئامێرەکانییەوە، ئیلیا و ئەلیشا، کاری دەکرد. سێ چیرۆک کە دەیدۆزینەوە بریتین لە: کوڕی بێوەژنەکە لە زارەفات (1 پاشایان 17:17-23)، کوڕی شونەمی (2 پاشایان 4:18-37)، و پیاوە مردووەکە کە گەڕێنرایەوە بۆ ژیان کاتێک جەستەی بەر جەستەی ئەلیشا کەوت لە گۆڕێکدا (13:20-21). بەداخەوە، زۆر کەس باوەڕ بەم ڕاپۆرتانە ناکەن دەربارەی هێزی خودا لە نیعمەتی سەروەردا.
ئازارەکانی عیسا و هەستانەوەی
زۆرێک لە نووسینە پیرۆزەکان کە مردنی عیسای مەسیح وەسف دەکەن، هەستانەوەی ئەویش لەناو مردووان ڕاپۆرت دەکەن. هەردوو ڕاستییەکە لێکدانەبڕاون، وەک چۆن پیتەر وتی مەحاڵ بوو مەسیح بە هێزی مردن دیل بکرێت (کردارەکان 2:24). با سەیری بەشێک لە زەبورەکان و یەکێک لە ئیشایا بکەین.
زەبور 22.
نزیکەی 1,000 ساڵ پێش ئەوەی پیتەر لە کردارەکان 2دا قسە بکات، داود بە وردەکارییەکی سەرنجڕاکێشەوە پێشبینی ئازارەکان و مردنی مەسیحی داهاتووی کرد. زەبورنووسەکە بە ئەنجامە سەرسوڕهێنەرەکان کۆتایی پێهێنا، کە بە دەربڕینی ستایش و پەرستنەوە بوو.
وشەکانی ناونیشانی ئەم زەبورە «ئەیەلەت حەشەهار» – واتە «ئاسکی بەیانی» دەیخاتە چوارچێوەی هەستانەوەی عیسا و وەڵامێکی ڕاستەقینە بۆ دڵسۆزیی تەواوی ئەو پێشنیار دەکات. ئاسکە مێینەکە دڵسۆزی و پەرۆشی نیشان دەدات لە سەرەتای بەیانییەکی زووی ڕۆژی نائاسایی هەستانەوەی مەسیحدا.
ئەمە بیرمان دەخاتەوە لە مریەمی مەجدەلانی، کە زۆر زوو لە بەیانییەکەدا (مەرقۆس 16:1-2؛ یۆحەننا 20:1) هاتە سەر گۆڕەکە کە عیسا تێیدا نێژرابوو (19:38-42). تەنها پێش هاتنی شەو لەو ڕۆژەی کە مرد، ئەو شوێنەی بینیبوو کە تێیدا دانرابوو (مەرقۆس 15:47). پاشان لە بەیانییەکی زووی یەکەم ڕۆژی هەفتەدا گەڕایەوە، لەگەڵ چەند ژنێک، بۆ ئەوەی دەهنی بکات، بەو پێیەی کە هێشتا مردووە. بەڵام، ئەو شانازیی ئەوەی هەبوو کە یەکەم مرۆڤ بێت 2 کە چاوی بە مەسیحی هەستاوە بکەوێت (یۆحەننا 20:11-16). ئەو بە مریەمی وت بڕوات و بە «براکانم ... ‘من سەردەکەوم بۆ لای باوکم و باوکی ئێوە، بۆ لای خودام و خودای ئێوە’» (یۆحەننا 20:17؛ سەیری عیبرانییەکان 2:11-12 بکە). پەیامەکەی ئەو پەیوەندییە نزیک و نوێیەکە – کە پێشتر نەبووە – لە نێوان مەسیحی هەستاوە و قوتابییەکانی، لەوانەش باوەڕدارانی ئەمڕۆ، دەسەلمێنێت. لە هەمان کاتدا ئاماژەی بە جیاوازییەکی گرنگ کرد کە پێویستە ڕێزی لێبگرین، چونکە نابێت بڵێین، «عیسا برای ئێمەیە» یان شتێکی هاوشێوە، چونکە ئەو کوڕی بێهاوتای باوکە (2 یۆحەننا 1:3).
زەبوری 22 بە حەوت بازنەی فراوانبووی ستایش و بەرەکەت کۆتایی دێت، کە بە مەسیحی هەستاوە و کۆمەڵەکەی دەست پێدەکات، و تا کۆتاییەکانی زەوی لە جیهانی داهاتوودا درێژ دەبێتەوە (ئایەتەکانی 21-31).
ئیشایا 52:13–53:12.
ئەم بەشە ناسراوەی تر دەربارەی ئازارەکان، مردن و هەستانەوەی مەسیح لە پێنج بڕگەی سەرسوڕهێنەر پێکدێت. دەتوانین ناوی لێبنێین «گەورەترین پێشبینی».
بڕگەی یەکەم (52:13-15) پێداچوونەوە بە کەسایەتی سەرسوڕهێنەر، ئازارەکان، هەستانەوە، بەرزبوونەوەی ئێستا و شکۆمەندییەکەی لە جیهانی داهاتوودا دەکات. بڕگەکانی دووەم، سێیەم و چوارەم (53:1-9) ژیانی خزمەت و ئازارەکانی وەسف دەکەن، وەک ئەوەی لەلایەن مرۆڤەوە ڕەتکرابێتەوە، لەوانەش خاچ بە ئازارە بێسنوورەکانییەوە. بڕگەی کۆتایی (ئایەتەکانی 10-12) ئەنجامە سەرسوڕهێنەرەکانی ئازارە قووڵەکانی ئەو کۆدەکاتەوە، کە بە هەستانەوەی ئەو و «شکۆمەندییەکان کە دوای دێن» (1 پیتەر 1:11 NKJV) میوەی هەمیشەیی کارەکانی ئەو دەبەسترێنەوە. بە واتایەکی تر، هەموو ئەم توخمانە وەک زنجیرەیەکی نەپچڕاون.
باوەڕدارانی پەیمانی کۆن و هەستانەوە
لە سەرەتای مێژووەوە ئەوانە هەبوون کە باوەڕیان بە هەستانەوەی جەستەیی هەبوو. کاتێک گوناه هاتە ئەم دیمەنەوە بە کەوتنی ئادەم و حەوا، کە بووە هۆی مردن و جیابوونەوە لە خودا، باوەڕی ئادەم لە ناونانی ژنەکەی بە «حەوا» بینرا، کە واتە «ژیان» و «دایکی هەموو زیندووان» (3:20). لێرەدا پێشنیارێکمان هەیە بۆ ژیانی هەستانەوە، تەنانەت لە دیمەنێکی مردنیشدا (پیدایش 4-5).
زۆرێک لە پاڵەوانانی باوەڕ کە لە عیبرانییەکان 11دا ناویان هاتووە، نموونەی سەرەکین بۆ باوەڕ بە خودا و بە هەستانەوە. سەیری ئیبراهیم بکە، باوکی هەموو باوەڕداران، کە لە ناوچەی بابل و بتپەرستییەکانییەوە گواسترایەوە بۆ خاکی بەڵێندراو. پیاوە پیرەکە تێگەیشت کە خودا چی بەڵێنی دابوو لە کۆتاییدا لە جیهانی داهاتوودا ڕوودەدات، دوای هەستانەوە.
کاتێک ئەو و سارای ژنی لە کۆتاییدا کوڕە بەڵێندراوەکەیان، ئیسحاق، بوو، خودا داوای لێکرد کە تاکە کوڕی لەدایکبوو و میراتگرەکەی وەک قوربانییەکی سووتاندن پێشکەش بە خودا بکات. ئیبراهیم ئامادە بوو ئەمە بکات چونکە متمانەی بە دڵسۆزی خودا هەبوو بۆ جێبەجێکردنی بەڵێنەکانی. ئەو تێگەیشت کە ئەگەر پێویست بوو کوڕەکەی قوربانی بکات، ئەوا خودا لە مردووان هەڵی دەستاندەوە چونکە خودا دڵسۆزە و بەڵێنەکانی جێبەجێ دەکات (عیبرانییەکان 11:17-19). بەرخەکە کە ئیبراهیم لەناو دارستانەکەدا بینی، لە شوێنی ئیسحاق قوربانی کرا (پیدایش 22:13)، بەڵام بۆ عیسای مەسیح، کوڕی خودای زیندوو، هیچ جێگرەوەیەک نەبوو (ڕۆما 8:32). لە کتێبی پیرۆزدا بەرخەکە باس لە دڵسۆزی دەکات، وەک چۆن لەگەڵ ئاسکە مێینەکەدا بینیمان.
وەک ئیبراهیم، داود باوەڕی بە خودا هەبوو و بە هیوای دڵنیایی هەستانەوە ژیا، وەک لە زۆرێک لە زەبورەکاندا دەری بڕیوە. داود باسی مەسیحی داهاتووی کرد وەک نەوەی خۆی (زەبور 110:1)، پێشبینی ژیان، مردن، هەستانەوە و حوکمڕانیی گشتیی داهاتووی کرد، وەک لە زۆرێک لە زەبورەکانی تردا.
لە ڕۆژی پەنجا، پۆڵسی نێردراو بە کورتی ژیان، مردن و هەستانەوەی مەسیحی کورت کردەوە (کردارەکان 2:22-24). ئەو زەبور 16:8-11ی هێنایەوە بۆ ئەوەی بیسەلمێنێت کە عیسای مەسیح بوو نەک داود کە مرد، نێژرا، لەناو مردووان هەستایەوە و لە دەستی ڕاستی خودا بەرز کرایەوە، لەوێوە ڕۆحی پیرۆزی نارد (کردارەکان 2:29-36).
پێشکەوتنێکی سەرسوڕهێنەر و بەردەوامیی پلانە خوداییەکە هەیە، کە بە مەبەستی ئەبەدی دەست پێدەکات (ئەفەسۆس 3:9،11) و لە دروستکردنەوە دەڕوات بۆ تەواوی کات، کاتێک وشەکە بوو بە جەستە (یۆحەننا 1:14؛ گالاتییەکان 4:4). ئەمە ژیانی تەواو، قوربانی، مردن، هەستانەوە، بەرزبوونەوە و دانیشتنی ئێستای مەسیح لە دەستی ڕاستی خودا دەگرێتەوە. پلانە خوداییەکە هەروەها هاتنی ئەو بۆ کەنیسە و ڕفاندنی هەموو باوەڕداران دەگرێتەوە، کە دواتر گەڕانەوەی ئەو لە ئاسمانەوە لەگەڵ ئێمەدا دێت بە مەبەستی حوکمڕانیی شکۆمەندیی ئەو، دادگاییکردنە کۆتاییەکان و حاڵەتی ئەبەدی.
ئینجیلەکان و کردارەکان
عیسای مەسیح خزمەتی گشتیی خۆی دەست پێکرد کاتێک نزیکەی 30 ساڵ بوو. لە ڕێگەی زۆر نیشانە و سەرسوڕهێنەرەوە نیشانی دا کە ئەو بەڕاستی مەسیحی بەڵێندراو بوو. بەڵام، سەرکردە جولەکەکان بانگەشەیان دەکرد کە ئەو ئەو موعجیزانەی لە ڕێگەی هێزی بەعلزەبول، یان شەیتانەوە ئەنجام داوە. ئەوان تاوانبار بوون بە کفرکردن دژی ڕۆح، چونکە ئەوەیان بە شەیتان دەدا کە مەسیح بە هێزی ڕۆحی پیرۆز ئەنجامی دا (مەتتا 12:31). جگە لەوەش، عیسا دەسەڵاتی تەواوی بەسەر مردندا هەبوو، کە لە سێ حاڵەتی جیاوازدا نیشانی دا پێش ئەوەی لە هەستانەوەی خۆیدا لەناو مردووان بیسەلمێنێت (یۆحەننا 20:1-29).
پێشکەوتنێکی بەرچاو هەیە لە سێ موعجیزەی هەستانەوەدا کە عیسای مەسیح ئەنجامی دا:
- کچەکەی یایرۆس تەنها «خەوتبوو» کاتێک مەسیح بانگی کردەوە بۆ ژیان (لۆقا 8:49-56).
- گەنجەکە لە نایین، تاکە کوڕی بێوەژنێک، بۆ شوێنی ناشتنی دەبرا، بەڵام عیسا ڕێگەی لە کاروانەکە گرت، گەنجەکەی بانگ کردەوە بۆ ژیان و دایەوە بە دایکی (لۆقا 7:11-15).3
- عیسای مەسیح لازارۆسی لە گۆڕەکەوە بانگ کرد لە ڕۆژی چوارەم دوای مردنی، و گەڕاندیەوە بۆ ژیان (یۆحەننا 11:1-44).
سەرکردە جولەکەکان فێریان دەکرد کە کەسێک کە مردبێت لەوانەیە لە ڕێگەی موعجیزەیەکەوە بگەڕێتەوە بۆ ئەم ژیانە، بەڵام کاتێک کەسێک زیاتر لە سێ ڕۆژ مردبێت، دەبوو چاوەڕێ بکات تا «ڕۆژی دوایی» (ئایەتی 24). هەر بۆیە لە حاڵەتی لازارۆسدا، مەسیح لەلایەن باوکەوە ڕێنمایی کرا کە چاوەڕێ بکات تا ڕۆژی چوارەم، بۆ ئەوەی بتوانێت نیشان بدات کە ئەو بەڕاستی کێیە. ئەم موعجیزە سەرسوڕهێنەرە نیشانی دا کە ئەو گەورەترە لە پێغەمبەرانی پەیمانی کۆن کە خەڵکیان گەڕاندبووەوە بۆ ژیان، چونکە ئەو «هەستانەوە و ژیانە» (ئایەتی 25). ئەمە یەکێکە لە حەوت لێدوانی «من هەم» لە یۆحەننا،4 چونکە ئەو یەهۆڤایە، «خودا بەسەر هەموواندا، بۆ هەمیشە پیرۆز بێت» (ڕۆما 9:5 ESV). بەهۆی ئەم موعجیزە نائاساییەوە، جولەکەکان هەوڵیان دا عیسا بکوژن و دەیانویست لازارۆسیش بکوژن (یۆحەننا 12:9-11). لە سێ حاڵەتەی کە ئاماژەیان پێکرا، ئەوانەی گەڕێنرانەوە بۆ ئەم ژیانە دواتر دووبارە مردن، و هێشتا چاوەڕێی هەستانەوەی خۆیانن کاتێک مەسیح دەگەڕێتەوە (1 تەسەلۆنیکی 4:14-17؛ 1 کۆرنسۆس 15:51-54).
بەڵام مەسیحییەکان بە شێوەیەکی لێکدانەبڕاو بە عیسای مەسیحەوە بەستراونەتەوە، چونکە ئێمە وەک هاوبەش لەگەڵ ئەودا سەیر دەکرێین کە «ژیانی ئێمەیە» (کۆلۆسی 3:4 NKJV) و «خودای ڕاستەقینە و ژیانی ئەبەدی» (1 یۆحەننا 5:20). ئەمە بابەتەکەی هەستانەوە ڕەهەندێکی تایبەت دەدات بە هەموو باوەڕدارانی ڕاستەقینە، کە بەوە نیشان دراوە کە پیتەر بە مەسیحی وت، «تۆ مەسیحی، کوڕی خودای زیندوو» (مەتتا 16:16). مەسیح خودایە و هێزێکی وای هەیە کە هیچ هێزێکی دوژمن ناتوانێت کۆمەڵەکەی لەناو ببات،5 کە ئەو دروستی دەکات (ئایەتی 18). پۆڵس ئەم هێزەی وەک «گەورەیی بێهاوتای هێزی ئەو بەرەو ئێمە کە باوەڕدارین، بەپێی کاری هێزی توانای ئەو» وەسف کرد (ئەفەسۆس 1:19 JND). لەمەدا پۆڵس پێنج وشەی جیاوازی بەکارهێناوە لە پەیوەندیدا بە هێزی هەستانەوەی ئەو. چەند گەورەیە ئەو!
سەبارەت بە کتێبی کردارەکان، شایانی ئەوە دەبێت کە هەموو ئاماژەکانی بۆ هەستانەوەی عیسا بخوێنرێتەوە، چونکە ئەمە بناغەیەکە کە کەنیسە لەسەری دروست کراوە. ئەو بەردەوامە لە دروستکردنی 6، کە ئەمە ئەوە دەگەیەنێت کە بناغەکە لە مردن، هەستانەوە، بەرزبوونەوە و ئەرکی ڕۆحی پیرۆزدا دانراوە. ئەوەی کە ئەو دروستی دەکات ئاماژەیە بۆ کاری بەردەوامی ئێستای ئەو لە سەردەمی نیعمەتدا، تاوەکو تەواو دەبێت (ئەفەسۆس 2:20-22).
لە کاتی یەکەم گەشتی میسیۆنەریی خۆیدا لەگەڵ بەرناباس، پۆڵس پەیامێکی لە کەنیسەی ئەنتاکیای پیسیدیا دا (کردارەکان 13:14-41) و زەبورەکانی 2 و 16ی هێنایەوە، وەک چۆن پیتەر لە پەنجا لە ئۆرشەلیم کردبووی. فەریسییەکان باوەڕیان بە هەستانەوە لە کۆتایی کاتدا هەبوو، لە کاتێکدا سەدوقییەکان بە هیچ شێوەیەک باوەڕیان بە هەستانەوە نەبوو، چونکە لە ژێر کاریگەری فەلسەفەی یۆنانیدا بوون (سەیری کردارەکان 17:32 بکە). سەرەڕای ئەوەش، هەردوو پیتەر و پۆڵس نیشانیان دا کە هێزی خودا بوو کە لە هەستانەوەی مەسیح لە دۆزەخی مردنەوە نیشان درا. بە هەستانەوەی عیسای مەسیح، دەرهێنانی لە دۆزەخی مردن و گۆڕ، خودا ڕەزامەندیی خۆی نیشان دا لەسەر کاری تەواوکراوی مەسیح لەسەر خاچ. دوای 40 ڕۆژ لە دەستی ڕاستی خۆی بەرز کردەوە. ستایش بۆ خودا!
ڕزگاربوونی پۆڵس و خزمەتەکەی
لە کاتی خزمەتی زەمینیی خۆیدا زۆرێک لە جولەکەکان عیسای مەسیحیان ڕەتکردەوە. دوای هەستانەوە و بەرزبوونەوەی، بە تایبەتی لەلایەن شاولسی تەرسوسەوە دژایەتی کرا.7 ئەم جولەکەیە هاوڕێ جولەکەکانی خۆی کە شوێن مەسیح کەوتبوون، چەوساندەوە. بەڵام، عیسای شکۆمەند بە کتوپڕی بۆ شاولس دەرکەوت لە ڕێگەی دیمەشقدا، دەستگیری کرد یان ڕایگرت، و پاشان ئەرکی پێسپارد (کردارەکان 9:3-6).
ئەم ڕووداوە دراماتیکییانە بە تەواوی شاولسیان گۆڕی، کە بوو بە شوێنکەوتوویەکی گەرموگوڕ و دڵسۆز و خزمەتکاری عیسای مەسیح. پرسی عیسا و بە تایبەتی هەستانەوەی ئەو بوو بە دڵ و ناوەندی ژیان و خزمەتی نێردراوەکە. «من ... هەموو شتێک بە زیان دەزانم لە پێناوی نایابیی زانینی مەسیح عیسای مەسیحم، کە لە پێناوی ئەودا هەموو شتێکم لەدەست داوە، و بە پاشماوەیان دەزانم، بۆ ئەوەی مەسیح بەدەست بهێنم و لە ئەودا بدۆزرێمەوە، نەک خاوەنی ڕاستودروستیی خۆم بم، کە لە یاساوەیە، بەڵکو ئەوەی کە لە ڕێگەی باوەڕەوەیە بە مەسیح، ئەو ڕاستودروستییەی کە لە خوداوەیە بە باوەڕ؛ بۆ ئەوەی ئەو بناسم و هێزی هەستانەوەی ئەو، و هاوبەشیی ئازارەکانی ئەو، بە شێوەی مردنی ئەو، ئەگەر، بە هەر شێوەیەک بێت، بتوانم بگەمە هەستانەوە لە مردووان. نەک ئەوەی کە پێشتر گەیشتبم، یان پێشتر تەواو بووبم؛ بەڵکو من بەردەوامم، بۆ ئەوەی دەست بگرم بەوەی کە مەسیح عیساش دەستی گرتووە بە مندا» (فیلیپی 3:8-12 NKJV).
کاتێک نووسین و وتارەکانی پۆڵس دەخوێنینەوە، تێبینی دەکەین چۆن پرسی عیسا و هەستانەوە بوو بە بەردی بناغە. بە واتایەکی تر، ئەم بابەتە سەرەکییە لاببە و هەموو شتێک لەدەست دەدەیت. هەر بۆیە پۆڵس بۆ باوەڕدارانی کۆرنسۆس نووسی: «من پێش هەموو شتێک ئەوەم پێگەیاندن کە خۆشم وەرمگرت: کە مەسیح لە پێناوی گوناهەکانماندا مرد بەپێی نووسینە پیرۆزەکان، و نێژرا، و لە ڕۆژی سێیەمدا هەستایەوە بەپێی نووسینە پیرۆزەکان ... مەسیح لە مردووان هەستاوەتەوە، و بووە بە یەکەم بەرهەمی ئەوانەی کە خەوتوون» (1 کۆرنسۆس 15:3-4،20).
پۆڵس، کەمێک پێش ئەوەی لەسێدارە بدرێت، بۆ هاوکارەکەی تیمۆساوس نووسی: «شەرم مەکە لە شایەتیی مەسیحمان، نە لە منیش کە دیلی ئەوم، بەڵکو لەگەڵ مندا بەشداری بکە لە ئازارەکان بۆ ئینجیل بەپێی هێزی خودا، کە ڕزگاری کردووین و بانگی کردووین بە بانگکردنێکی پیرۆز، نەک بەپێی کارەکانمان، بەڵکو بەپێی مەبەست و نیعمەتی خۆی کە پێش دەستپێکی کات لە مەسیح عیسادا پێمان درا، بەڵام ئێستا بە دەرکەوتنی ڕزگارکەرەکەمان عیسای مەسیح ئاشکرا کراوە، کە مردنی لەناو بردووە و ژیان و نەمریی بە ڕووناکی هێناوە لە ڕێگەی ئینجیلەوە» (2 تیمۆساوس 1:8-10). زۆر شت لەم ئایەتانەوە فێر دەبین، لەوانەش کاریگەریی هاتنی مەسیح بۆ ئەم جیهانە کاتێک بەسەر هێزی مردندا زاڵ بوو، لەبری ئەوە ژیانی هێنا، و نەمری وەک ئەنجامی هەستانەوەی. ئەو ئەم بەرەکەتانەی لە ڕێگەی ئینجیلەوە گەیاند.
هەستانەوە یان مردنی دووەم؟
«بە دڵنیاییەوە، پێتان دەڵێم، ئەوەی گوێ لە قسەی من دەگرێت و باوەڕ بەوە دەکات کە منی ناردووە، ژیانی هەتاهەتایی هەیە، و ناچێتە ناو دادگاییکردن، بەڵکو لە مردنەوە بۆ ژیان تێپەڕیوە» (یۆحەننا 5:24). عیسای مەسیح ئەم لێدوانە سەرسوڕهێنەرەی لەسەر زەوی کرد، وەک «کوڕی خودا [کە] هاتووە و تێگەیشتنێکی پێداوین، بۆ ئەوەی ئەوە بناسین کە ڕاستە؛ و ئێمە لە ئەودا کە ڕاستە، لە کوڕەکەیدا عیسای مەسیحداین. ئەمە خودای ڕاستەقینە و ژیانی هەتاهەتاییە» (1 یۆحەننا 5:20).
ئەوەی ئەو لەسەر زەوی وتی هێشتا ئەمڕۆ ڕاستە، لە ڕێگەی کارێکی ڕۆحی پیرۆزەوە، و هەر بۆیە مەسیح زیادی کرد، «بە دڵنیاییەوە، پێتان دەڵێم، کاتژمێرەکە دێت، و ئێستاش هاتووە، کاتێک مردووان گوێ لە دەنگی کوڕی خودا دەگرن؛ و ئەوانەی گوێ دەگرن دەژین» (یۆحەننا 5:25). ئەو ساتەی کە گوناهبارێک گوێ لە ئینجیل دەگرێت و باوەڕی پێدەکات (ئایەتی 24)، لە ڕێگەی باوەڕ و گوێگرتن لە وشەی خوداوەیە (ڕۆما 10:9-10،17). مەسیح هەروەها ئەو باوەڕدارانە توانادار دەکات کە گوێ لە دەنگی ئەو بگرن کاتێک دووبارە دێتەوە بە هێزی هەستانەوەی ڕاستەقینە، و ئەوە هەستانەوەیەکی جەستەیی دەبێت (1 کۆرنسۆس 15:50-55؛ 1 تەسەلۆنیکی 4:15-17 بخوێنەوە).
مەسیح ئەمە بە دەسەڵات و هێزەوە دەبەستێتەوە کە باوک پێی بەخشیوە، لەوانەش دەسەڵاتی دادگاییکردن. وەک چۆن باوک هێزی پێدابوو کە ژیانی خۆی وەک قوربانییەک دابنێت و دووبارە لە ڕێگەی هەستانەوەوە وەری بگرێتەوە (یۆحەننا 10:14-18)، بە هەمان شێوە ئەو ئەم هێزە بۆ سوودی باوەڕداران و لە دادگاییکردنی بێباوەڕاندا بەکاردەهێنێت. «چونکە وەک چۆن باوک ژیانی لە خۆیدا هەیە، بە هەمان شێوە ڕێگەی داوە بە کوڕ کە ژیانی لە خۆیدا هەبێت، و دەسەڵاتی پێداوە کە دادگاییش جێبەجێ بکات، چونکە ئەو کوڕی مرۆڤە» (5:26-27).
هیچ ڕێگایەک بۆ هەڵهاتن نییە: «سەرسام مەبن بەمە؛ چونکە کاتژمێرەکە دێت کە هەموو ئەوانەی لە گۆڕەکانداین گوێ لە دەنگی ئەو دەگرن و دێنە دەرەوە – ئەوانەی چاکەیان کردووە، بۆ هەستانەوەی ژیان، و ئەوانەی خراپەیان کردووە، بۆ هەستانەوەی مەحکومکردن» (ئایەتەکانی 28-29). لێرەدا ڕاستییەکی جدی فێر دەبین کە دادگاییکردن دێت. زۆر کەس باوەڕیان وایە کە خودا بەزەیی پێیاندا دێتەوە بەهۆی کارە چاکەکانیان یان ئەوەی کە لە پاکژگادا پاک دەکرێنەوە، کە ئەمە کتێبی پیرۆز نییە. بە سادەیی، ئەوەی باوەڕ بە وشەی ئەو نەکات یان گوێڕایەڵی نەبێت، ژیان نابینێت (3:36). بەڵام، ئەو کەسەی باوەڕ بە کوڕ و ئەوە دەکات کە ئەو دەڵێت، لەو ساتەدا ژیان وەردەگرێت؛ ئەو «لە مردنەوە بۆ ژیان تێپەڕیوە» (5:24).
ئەوەی کە تاوتوێمان کرد، دەمانهێنێتە ئەم بەشە جدییەی خوارەوە. «پاشان تەختێکی گەورەی سپیم بینی و ئەوەی لەسەری دانیشتبوو، کە زەوی و ئاسمان لە ڕووی ئەو هەڵاتن. و هیچ شوێنێک بۆیان نەدۆزرایەوە. و مردووانم بینی، بچووک و گەورە، لەبەردەم خودا وەستابوون، و کتێبەکان کرانەوە. و کتێبێکی تر کرایەوە، کە کتێبی ژیانە. و مردووان بەپێی کارەکانیان دادگایی کران، بەپێی ئەو شتانەی کە لە کتێبەکاندا نووسرابوون. دەریا مردووانەکەی کە تێیدا بوون، دایەوە، و مردن و دۆزەخ مردووانەکەی کە تێیاندا بوون، ڕادەست کرد. و ئەوان دادگایی کران، هەر یەکەیان بەپێی کارەکانی. پاشان مردن و دۆزەخ فڕێدرانە ناو دەریاچەی ئاگر. ئەمە مردنی دووەمە. و هەر کەسێک کە ناوی لە کتێبی ژیاندا نەدۆزرایەوە، فڕێدرایە ناو دەریاچەی ئاگر» (بینین 20:11-15). ئەم بەشە پشتڕاستی دەکاتەوە کە هەستانەوە لە دوو قۆناغی سەرەکیدایە:
- یەکەم. عیسای مەسیح خۆی یەکەم بەرهەمە. هەموو ئەوانەی پەیوەندییان بەوەوە هەیە، لەوانەش پۆڵس (1 کۆرنسۆس 15:5-8) و هەموو مەسیحییەکی ڕاستەقینە، لەگەڵ باوەڕدارانی پەیمانی کۆن، لە کاتی ڕفاندندا لە دۆزەخی مردنەوە بانگ دەکرێن و دەگۆڕدرێن (1 تەسەلۆنیکی 4:16-17؛ 1 کۆرنسۆس 15:50-52). ئەمە پێی دەوترێت «هەستانەوەی یەکەم» (بینین 20:5-6)، کە دواتر هەروەها باوەڕدارانیش دەگرێتەوە کە لە نێوان ڕفاندن و حوکمڕانیی گشتیی مەسیح بەسەر زەویدا دەمرن (ئایەتەکانی 3-4).
- دووەم. بێباوەڕان، کە گوێڕایەڵی دەنگی شوانەکە نەبوون، سەر بە پۆلی «مردنی دووەم»ن (ئایەتەکانی 6،14) هەرچەندە لە دۆزەخی مردن، مردنی یەکەم، دەردەهێنرێن. ئەوان بە جەستە-ڕۆح-گیان لەبەردەم تەختی سپی گەورەدا دەوەستن بۆ ئەوەی لەلایەن مەسیحەوە دادگایی و مەحکوم بکرێن، بۆ ئەوەی فڕێبدرێنە ناو دەریاچەی ئاگر.
ئەم قۆناغانە جیاوازی نێوان هەستانەوە لەناو، یان لەناو، مردووان، و هەستانەوە ی مردووان نیشان دەدەن. ئەوانەی لە پۆلی یەکەمداین لەگەڵ عیسای مەسیح، میری ژیان، ناسێنراون، لە کاتێکدا ئەوانەی لە دۆزەخی مردندا دەمێننەوە لە ماوەی 1,000 ساڵی حوکمڕانیی پیرۆزی مەسیحماندا دادگایی دەکرێن، لەوانەش بێباوەڕان کە لەو حوکمڕانییەدا یاخی دەبن یان گوێڕایەڵی ناکەن. هەموویان فڕێدەدرێنە ناو دەریاچەی ئاگر!
ئەم شتانە ئاماژە بە هۆشدارییەکی جدی دەکەن کە ڕەتی ئەوەی بانگ دەکات، نەکەیت. «ئەمڕۆ، ئەگەر گوێ لە دەنگی ئەو دەگرن، دڵەکانتان ڕەق مەکەن» (عیبرانییەکان 3:7-8).
تێبینییەکان 1. ئەو کتێبەی کە یودا لێیەوە وەرگرتووە، سەر بە نووسینە خودا-هەڵهێنراوەکان نییە. تەنها ئەو وشانەی کە یودا لە نامەکەیدا بەکاری هێناوە، بەشێکن لە نووسینە ئیلهامبەخشەکان (2 تیمۆساوس 3:16).
- ئەگەر ئەم ئینجیلە ڕاپۆرتێکی درۆ بوایە، نووسەرەکەی هەرگیز ژنێکی لە چیرۆکی سەرەکیدا نەدەهێنایە پێشەوە چونکە لەو ڕۆژگارەدا شایەتی ژن بە دروست دانەدەندرا. ئەم بابەتە یەکێکە لە بەڵگە ناڕاستەوخۆکانی ڕەسەنایەتی ئینجیلەکان.
- ڕاپۆرتەکەی لۆقا «بە ڕێکوپێکی» کراوە (1:3 KJV)، واتە بەپێی ڕێکوپێکیی ڕەوشتی یان ڕۆحی کە لەلایەن ڕۆحی پیرۆزەوە دیزاین کراوە، نەک بە پێویست بەپێی کات، هەرچەندە لەوانەیە هەندێک جار واش بێت. لۆقا وەک «گێڕانەوەیەکی ڕێکوپێک» (ESV) ڕایگەیاند.
- نانی ژیان (یۆحەننا 6:35،41،48،51)؛ ڕووناکی جیهان (8:12)؛ دەرگای مەڕەکان (10:7،9)؛ شوانە چاکەکە (10:11،14)؛ هەستانەوە و ژیان (11:25)؛ ڕێگا، ڕاستی، و ژیان (14:6)؛ مێوی ڕاستەقینە (15:1).
- ئەم وشەیە ئیکلیسیا زۆرجار وەک «کەنیسە» وەرگێڕدراوە، بەڵام ئاماژەیە بۆ کۆمەڵێک لەوانەی کە بانگ کراون بۆ ئەوەی لە بتپەرستی یان جولەکایەتی بێنە دەرەوە. خودا ئابراهامی بانگ کرد بۆ ئەوەی بێتە دەرەوە (پیدایش 12:1-3؛ کردارەکان 7:2-3). مەسیحی شکۆمەند شاولسی تەرسوسی بانگ کرد بۆ ئەوەی بێتە دەرەوە (9:6؛ فیلیپی 3:7-11).
- دەروازەکانی دۆزەخ، یان هێزی مردن و شەیتان، ناتوانن بەسەر کۆمەڵەکەی ئەودا زاڵ بن (مەتتا 16:18). هێزی مەسیح لە هەستانەوەی خۆی و دروستکردنی کەنیسەکەیدا نیشان درا. ئەو باوەڕدارانەی کە لە دوای ستێفانەوە مردوون (کردارەکان 7:60) هێشتا بەشێکن لە کۆمەڵەکەی، چاوەڕێی هاتنی مەسیحن. لەم نێوەندەدا، ئەوان لە «بەهەشت»دان، لە ئامادەبوونی ئەودا (2 کۆرنسۆس 12:4؛ لۆقا 23:43؛ فیلیپی 1:23).
- شاولس لە کیلیکیا، تورکیای ئێستا، هاتبوو بۆ ئەوەی لە ئۆرشەلیم ڕابهێنرێت (کردارەکان 22:3، 26:5؛ گالاتییەکان 1:14؛ فیلیپی 3:5)، بەڵام لەوانەیە لە کاتی خزمەتی گشتیی عیسای مەسیحدا دوور بووبێت.
