مانگی ڕابردوو سەیری قەشەیەکی باشتر، پەیمانێکی باشتر، پەرستگایەکی باشتر و قوربانییەکی باشترمان کرد. ئەم مانگە سەیری خوێنێکی باشتر، هیوایەکی باشتر و بەڵێنێکی باشتر دەکەین.
خوێنێکی باشتر کە شتی باشتر دەدوێت
ئێمە دێین «بۆ عیسا، نێوەندگیری پەیمانی نوێ، و بۆ خوێنی پڕژاندن، کە شتی باشتر دەدوێت لەوەی هابیل» (عیبرانییەکان ١٢:٢٤). هەرچەندە گوناهی ئێمە ئەو بە خاچەوە نووساند، بەڵام خوێنی ئەو هاوار بۆ تۆڵەسەندنەوە ناکات وەک خوێنی هابیل کردی (پیدایش ٤:١٠-١٢). ئێمە بۆ ئەم کارە نەفرەت لێکراو نین. خوێنی ئەو بۆ ئاشتەواییە. ووشەکانی ئەو ئەمە پشتڕاست دەکەنەوە، وەک ئەو وتی، «باوکە، لێیان خۆش بە، چونکە نازانن چی دەکەن» (لۆقا ٢٣:٣٤). قاین هابیلی کوشت چونکە هابیل گوێڕایەڵی خودای کرد لە پێشکەشکردنی قوربانییەکی گونجاو. لە بەرامبەردا خوێنی ئەو هاوار بۆ تۆڵەسەندنەوەی کرد و نەفرەتێک خرایە سەر قاین.
کاتێک مەسیح بەهۆی حەسادەتەوە ڕادەستی پیلاتۆس کرا (مەرقۆس ١٥:١٠)، «خۆی بچووک کردەوە، و گوێڕایەڵی مردن بوو، تەنانەت مردنی خاچ» (فیلیپییەکان ٢:٨). بەڵام هی ئەو بۆ ئاشتەوایی جیهان بوو. لەبری ڕۆژی تۆڵەسەندنەوە، بووە ساڵی قبوڵکراوی خودا؛ لەبری نەفرەت، خۆی بووە نەفرەت بە هەڵواسین لەسەر دار، بۆ ئەوەی بەرەکەتی ئیبراهیم بێتە سەر نەتەوەکان (غەلاتییەکان ٣:١٣-١٤). خوێنی ئەو باشترە لە خوێنی هابیل، و بۆیە شتی باشتر دەدوێت بۆ ئێمە کە باوەڕمان پێی هەیە. گەورەمان عیسا قەشەیەکی باشترە، خزمەتی پەیمانێکی باشتر دەکات بە پەرستگایەکی باشتر، لەسەر بنەمای قوربانییەکی باشتر، بەهۆی خوێنێکی باشتر کە شتی باشتر دەدوێت. ئێستا هیوایەکی باشترمان هەیە کە لەسەر بەڵێنێکی باشتر دامەزراوە کە ماددەیەکی باشترە. ئەو هیوا بۆ وڵاتێکی باشترە، چونکە هەستانەوەیەکی باشتر بەدەست دەهێنین.
هیوایەکی باشتر
«چونکە یاسا هیچ شتێکی تەواو نەکرد، بەڵام هێنانی هیوایەکی باشتر کردی؛ کە بەهۆیەوە نزیک دەبینەوە لە خودا» (عیبرانییەکان ٧:١٩). هیوا تەنها ئارەزوو نییە. ئەوە چاوەڕوانییە بە متمانەوە کە جێبەجێ دەکرێت. چاوەڕوانییەکە وایە کە حەز دەکەین زووتر بێت، نەک دواتر. ژمارەیەک شت لەم هیوایە باشترەدا هەیە: «هیوای مزگێنی» (کۆلۆسییەکان ١:٢٣)، «هیوای ڕزگاری» (١ تەسەلۆنیکییەکان ٥:٨)، «هیوای ژیانی هەتاهەتایی» (تیتۆس ٣:٧)، «هیوای شکۆمەندی» (کۆلۆسییەکان ١:٢٧)، و «هیوای بەڵێن» (کرداری نێردراوان ٢٦:٦)، کە ئاماژەیە بۆ هەستانەوەی مردووان.
یاسا تەنها دەیانتوانی ئێمە تاوانبار بکات، چونکە دژی ئێمە بوو؛ هیچ هیوا بۆ ڕزگاری لە ڕێگەی یاسا یان پاراستنی یاسا نییە. لە ڕێگەی یاساوە مردن هات: «دڕکی مردن گوناهە؛ و هێزی گوناه یاسایە» (١ کۆرینسۆس ١٥:٥٦). یاسا گوناهباری زۆری ئێمەی دەرخست؛ هیچ شتێکمان نییە کە شانازی پێوە بکەین. هیچ هیوا بۆ شکۆمەندی لە یاسا یان پاراستنی یاسا نییە. یاسا و بەڵێن لە ناکۆکیدان، «چونکە نووسراوە، کە ئیبراهیم دوو کوڕی هەبوو، یەکێکیان لە خزمەتکارێک، ئەوی تریان لە ژنێکی ئازاد. بەڵام ئەو کەسەی لە خزمەتکارەکە بوو بەپێی جەستە لەدایک بوو؛ بەڵام ئەو کەسەی لە ژنە ئازادەکە بوو بە بەڵێن بوو» (غەلاتییەکان ٤:٢٢-٢٣). ئەو خزمەتکارە ئاماژەیە بۆ کێوی سینا، لەوێ یاسا درا. وەک چۆن کوڕی خزمەتکارەکە دەرکرا بەبێ وەرگرتنی میراتی بەڵێنپێدراو لەلایەن خوداوە، بە هەمان شێوە هیچ هیوا بۆ بەڵێن بە یاسا یان پاراستنی یاسا نییە.
بەڵێنە باشترەکان
جگە لە بەڵێنی هەستانەوە، بەڵێنی تری «زۆر گەورە و گرانبەها» (٢ پیتەر ١:٤) لەژێر ئەم پەیمانە باشترەدا هەیە. ئەوان بەڵێنی: ژیانی هەتاهەتایین (١ یۆحەننا ٢:٢٥)، ڕۆحی پیرۆز (لۆقا ٢٤:٤٩)، میراتگر بوون (ڕۆما ٤:١٣)، میراتی هەتاهەتایی (عیبرانییەکان ٩:١٥)، ئاسمانی نوێ و زەوییەکی نوێ (٢ پیتەر ٣:١٣)، پشوو (عیبرانییەکان ٤:١)، و هاتنی ئەو (٢ پیتەر ٣:٤).
بەڵێنەکانی پەیمانی کۆن دەربارەی خاک، بەرهەمەکەی، شارەکەی (قودس) و گەلەکەی (ئیسرائیلییەکان) بوون. بەڵێنەکانی ئێمە دەربارەی شتە ڕۆحی و هەتاهەتاییەکانن، بۆ ئەوەی ئێمە «بەشدار بین لە سروشتی خودایی» (٢ پیتەر ١:٤). یەکەم بەڵێنی کاریگەر بۆ ئێمە بەڵێنی ژیانی هەتاهەتاییە: «و ئەمە ئەو بەڵێنەیە کە ئەو بەڵێنی پێداوین، تەنانەت ژیانی هەتاهەتایی» (١ یۆحەننا ٢:٢٥). ئەم ژیانە لە کوڕەکەیدایە، چونکە «ئەوەی باوەڕ بە کوڕەکە دەکات ژیانی هەتاهەتایی هەیە» (یۆحەننا ٣:٣٦). خودا بەڵێنی پێدەدات؛ ئێمە باوەڕی پێدەکەین؛ و ئێستا هەیە، بۆ ئەوەی لەو ساتەدا کە باوەڕ دەکەین بە شێوەیەکی هەتاهەتایی پارێزراو بین، لەو خێزانەی خودا لەدایک بووین. وەک چۆن مەحاڵە لە خێزانی زەمینیمان لەدایک نەبین، بە هەمان شێوە لە خێزانی ئاسمانیشمان.
ئەم ژیانە بە ژیانی کاتی ناودەبرێت، بەڵکو ژیانی هەتاهەتایی – بەڵام چاوەڕێی دەرکەوتنی جەستەیی دەکەین. دەتوانین چێژ لە ژیانی زۆر کە باوەڕدار لەسەر زەوی هەیەتی وەربگرین بەهۆی ژیانی هەتاهەتایی کە خودا دەیدات. «و ئەمە ژیانی هەتاهەتاییە، کە ئەوان تۆ، خودای ڕاستەقینەی تەنها، و عیسای مەسیح، کە تۆ ناردووتە، بناسن» (یۆحەننا ١٧:٣). ناسینی خودا بنەمای ژیانی هەتاهەتاییە، و لە ئەنجامدا دەتوانین بزانین چی بۆ ژیانمان لەسەر ئەم زەوییە ڕاست و باشە تەنانەت لە کاتی ئازارکێشاندا. ئەوە بەڵێنی داهاتووە کە ئێمە بەوەی ڕاست و باشە ئاشنا دەکات.
بەڵێنی ڕۆحی پیرۆز مۆری ئێمەیە بۆ ژیانی هەتاهەتایی (ئەفەسۆس ١:١٣): «سەیر بکەن، من بەڵێنی باوکم دەنێرم بۆ ئێوە» (لۆقا ٢٤:٤٩). ئەو بەڵێنە ڕۆحی خودا بوو: «بەڵام ئەمەی ئەو دەربارەی ڕۆح وتی، کە ئەوانەی باوەڕیان پێی هەیە وەری دەگرن» (یۆحەننا ٧:٣٩). ئەمە دڵنەوایی دەر بوو، «تەنانەت ڕۆحی ڕاستی؛ کە جیهان ناتوانێت وەری بگرێت، چونکە نایبینێت، و نایناسێت: بەڵام ئێوە دەیناسن؛ چونکە لەگەڵتان دەژی، و لە ئێوەدا دەبێت» (یۆحەننا ١٤:١٧). مەبەستی ئەو بۆ مەسیحی ئەوەیە کە «ڕێنماییتان بکات بۆ هەموو ڕاستی: چونکە ئەو دەربارەی خۆی قسە ناکات؛ بەڵکو هەرچییەک ببیستێت، ئەوە دەدوێت: و ئەو شتەکانی داهاتوو نیشانتان دەدات. ئەو من شکۆمەند دەکات» (یۆحەننا ١٦:١٣-١٤). ئەوە ڕۆحی خودایە کە قەناعەتی ئێمەیە، مامۆستای ڕاستی ئێمەیە بۆ فێرکردنمان چی ڕاستە.
کاتێک بە ڕۆح دەڕۆین (غەلاتییەکان ٥:١٦)، ئەوا دەتوانین ژیانی هەتاهەتاییمان بە زۆری بژین تەنانەت لە کاتێکدا لە جەستەداین. ئەگەر بە ڕۆح نەڕۆین ئەوا «کوژاندنەوە» (١ تەسەلۆنیکییەکان ٥:١٩) یان «خەمبارکردن» (ئەفەسۆس ٤:٣٠)ی دەکەین. کوژاندنەوەی ڕۆح ئەوەیە کە ئەو شتانە نەکەین کە ئەو ڕێنماییمان دەکات بۆ ئەنجامدانیان. خەمبارکردنی ئەو ئەوەیە کە ئەو شتانە بکەین کە ئەو ڕێگریمان لێدەکات لە ئەنجامدانیان. «ئەگەر لە ڕۆحدا دەژین، با لە ڕۆحیشدا بڕۆین» (غەلاتییەکان ٥:٢٥).
ڕۆحیش «پێشەکی» (یان پێشەکی پارە)ی میراتمانە» (ئەفەسۆس ١:١٤). دەتوانین لە باشی ئەو میراتەدا بژین هەرچەندە چاوەڕێی ئەوە دەکەین کە بەڕاستی خاوەندارێتی بکەین، وەک چۆن ئیبراهیم کە خاکەکەی بەڵێنی پێدرابوو، و لەوێ ژیا و چێژی لێوەرگرت، بەڵام هەرگیز خاوەندارێتی نەکرد و حوکمی نەکرد.
بەڵێنی میراتگر بوون پەیوەندی بە حوکمڕانیکردنی ئەم جیهانە لەگەڵ خودا هەیە. بەڵێنی میراتی هەتاهەتایی پەیوەندی بە پەرستگای ئاسمانی لە قودسی نوێدا هەیە، کە ناوەندەکەی «خودای گەورەی هەرە بەتوانا و بەرخەکە ... پەرستگاکەیەتی» (بینین ٢١:٢٢).
چونکە بەڵێنی ئەوەی کە ئەو دەبێتە میراتگری جیهان بۆ ئیبراهیم، یان بۆ نەوەکەی، لە ڕێگەی یاساوە نەبوو، بەڵکو لە ڕێگەی ڕاستودروستی باوەڕەوە بوو (ڕۆما ٤:١٣). بۆیە دەبینین بەڵێنی میراتگری جیهان لەسەر هەموو ئەوانەیە کە لە باوەڕی گرانبەهای ئیبراهیمن. عیسا بە ١٢ قوتابییەکەی وت کە کاتێک ئەو دێتەوە بۆ نوێکردنەوەی هەموو شتەکان، ئەوان لەسەر ١٢ تەخت دادەنیشن و حوکمی ١٢ هۆزی ئیسرائیل دەکەن (مەتتا ١٩:٢٨). پاداشتی ئێمە بۆ شوێنکەوتنی ئەو وەک ئەوەیە کە ئەو لەسەر تەختی دادگاییکردنی خۆی دیاری دەکات (٢ کۆرینسۆس ٥:١٠). وەک چۆن نموونەی لۆقا ١٩:١١-٢١ نیشان دەدات، ئەو پاداشتە، لەسەر بنەمای دڵسۆزیمان، ئەوە دەبێت کە بڕێک دەسەڵاتمان لەگەڵیدا هەبێت کاتێک ئەو دەگەڕێتەوە بۆ حوکمڕانیکردنی ئەم جیهانە. وەک چۆن پۆڵسی نێردراو لە ١ کۆرینسۆس ٤:٦-٨ ئاماژەی پێدەدات، ئێمە نابێت ئێستا حوکمڕانی بکەین چونکە یەکترمان لێ بەرز دەبێتەوە. دوای ئەوەی جەستەکانمان هەڵدەستێنرێنەوە و وەک گەورەی شکۆمەندمان دەکرێن، ئێمە هەزار ساڵ لەگەڵیدا حوکمڕانی دەکەین (بینین ٢٠:٦).
دوای ئەوە، «ئەوسا کۆتایی دێت، کاتێک ئەو شانشینی ڕادەستی خودا، تەنانەت باوک، دەکات» (١ کۆرینسۆس ١٥:٢٤). ئەمە کۆتایی گەردوون و جیهانە وەک چۆن دەیناسین. بەڵام ئەو بەڵێنی ئاسمانێکی نوێ و زەوییەکی نوێ دەدات: «بەڵام ئێمە، بەپێی بەڵێنی ئەو، چاوەڕێی ئاسمانێکی نوێ و زەوییەکی نوێ دەکەین، کە تێیدا ڕاستودروستی دەژی» (٢ پیتەر ٣:١٣). ئەمە لە پەیمانی کۆندا بەڵێنی پێدرابوو: «چونکە، سەیر بکەن، من ئاسمانێکی نوێ و زەوییەکی نوێ دروست دەکەم: و پێشووترەکە لەبیر ناکرێت، و نایەتە بیر» (ئیشایا ٦٥:١٧). هەروەها، «ئاسمانەکان وەک دووکەڵ نامێنن، و زەوی وەک جلێک کۆن دەبێت» (ئیشایا ٥١:٦). «و وەک جلێک تۆ دەیانپێچیتەوە، و ئەوان دەگۆڕدرێن» (عیبرانییەکان ١:١٢). دەتوانین گەردوون بە قەڵەمێک بچووک بکەینەوە کە لەسەر نووکە تیژەکەی هاوسەنگی ڕاگرتووە. ئەگەر هاوسەنگییەکە بۆ هەر لایەک لاربێتەوە، هەموو گەردوونەکە دەڕووخێت. وەک مەسیحییەکان، ئێمە دەزانین کێ هەموو شتەکان پێکەوە ڕادەگرێت و بەهۆی کێوە هەموو شتەکان بوونیان هەیە. کاتێک کاتەکەی دێت، ئەو دەیپێچێتەوە و دەست بە نوێ دەکات. ئەوە بەڵێنی ئەو!
لەگەڵ ئەو بەڵێنەدا بەڵێنی پشوو هەیە. ئەم پشووە دەتوانین ئێستا لە ڕێگەی باوەڕ بە کاری ئەو تێیدا بچین. ئەم پشووە لە کۆتاییدا دەهێندرێتە ناو پشووی شەممەیەکەوە بۆ چێژوەرگرتن بەبێ پچڕان لەلایەن باوەڕدارانەوە لە هاوڕێیەتییان لەگەڵ باوک و کوڕدا. بە پێچەوانەی شەممەی هەفتانە لەژێر یاسادا، ئەم شەممەیە پشووی خودی خودایە. «بۆیە با بترسین، نەوەک بەڵێنێکمان مابێت بۆ چوونە ناو پشووی ئەو، هیچ یەکێک لە ئێوە وا دەربکەوێت کە کەم بێت» (عیبرانییەکان ٤:١). هەموو «پشووەکان» لە عیبرانییەکان ٤ جگە لە یەکێک، واتای «وازلێهێنان» دەگەیەنن.
پشوو لە عیبرانییەکان ٤:٩ پشووی «شەممە»یە. دەتوانین بچینە ناو پشوو بە تێگەیشتن لەوەی کە کاتێک عیسا وتی، «تەواو بوو،» وا بوو! هەموو شتێکی پێویست بۆ ڕزگاریمان کرا، تەواو کرا، کۆتایی هات. ئەو وازی لەو کارە هێنا. بۆ ئەوەی ئێمە بچینە ناوی، پێویستە واز لە هەر کارێک بهێنین کە زیادەی بکات یان لێی کەم بکاتەوە. کاری ئێمە ئێستا بۆ خزمەتە، نەک بۆ ڕزگاری، و هێشتا پشوویەک لەوە دەبێت، کە پێی دەوترێت پشووی شەممە.
کۆتا بەڵێنی ئەم بەڵێنە باشترانە، نەک بەپێی ڕیزبەندی کاتی، بەڵکو لە ئارامگریمان بۆی، هاتنی ئەوە. «بەڵێنی هاتنی ئەو لە کوێیە؟ چونکە لەوەتەی باوکان نوستوون، هەموو شتەکان وەک خۆیان ماونەتەوە لە سەرەتای دروستبوونەوە» (٢ پیتەر ٣:٤). عیسا نموونەیەکی وت، «چونکە ئەوان وایان بیر دەکردەوە کە شانشینی دەستبەجێ دەردەکەوێت. بۆیە ئەو وتی، ‘پیاوێکی بەڕێز چوو بۆ وڵاتێکی دوور بۆ ئەوەی شانشینییەک بۆ خۆی وەربگرێت، و بگەڕێتەوە’» (لۆقا ١٩:١١-١٢). و کاتێک قوتابییەکانی لێیان پرسی، «‘گەورەم، ئایا لەم کاتەدا شانشینی بۆ ئیسرائیل دەگەڕێنیتەوە؟’ ئەو وتی، ‘ئەوە بۆ ئێوە نییە کە کاتەکان یان وەرزەکان بزانن، کە باوک لە دەسەڵاتی خۆیدا دای ناوە’» (کرداری نێردراوان ١:٦-٧). لەگەڵ شانشینییەکەیدا ئارامگری دێت: «من یۆحەننا، کە برا و هاوڕێتانم لە تەنگانەدا، و لە شانشینی و ئارامگری عیسای مەسیحدا» (بینین ١:٩). ئەوە ئارامگری عیسای مەسیحە، چونکە ئەویش ئارەزووی ئەوە دەکات کە بووکەکەی بۆ خۆی ببات. ئێمە چاوەڕێ دەکەین، و ئەویش. نزیکەی ٢٠٠٠ ساڵە ئەم چاوەڕوانییە بەردەوامە، بەڵام لە کۆتاییدا، کاتێک کاتەکەی گونجاو بێت، ئەو دێت. چ بەڵێنێکی سەرسوڕهێنەر!
