ناوی نووح بە واتای "حەوانەوە" یان "ئاسوودەیی" دێت. باوکی، لامەخ، ئەم ناوەی لێنا بەو هیوایەی کە "ئەو ئاسوودەمان دەکات لە ماندووبوون و ئازاری دەستەکانمان کە بەهۆی ئەو زەوییەوە هاتووە کە خودا نەفرەتی لێکردووە" (پەیدابوون 5:29). جۆری ئەو ئاسوودەییەی لامەخ لە بیریدا بوو، باس نەکراوە، بەڵام وادیارە هەستێک هەبووە کە جگە لە ماندووبوونی جەستەیی لەسەر زەوییەکی نەفرەت لێکراو، بە گشتی شتەکان باش نەبوون و خودا بەم زووانە دەستوەردان دەکات. ئایا ئەمە کاریگەریی بانگەوازەکەی باپیرەی لامەخ، ئینۆخ، بووە کە نزیکەی نەوەیەک یان زیاتر (69-369 ساڵ) پێش لەدایکبوونی نووح ژیاوە؟
ئینۆخ، حەوتەمین لە ئادەمەوە، پێشبینی کرد... 'سەیری بکەن، خودا دێت لەگەڵ هەزاران لە پیرۆزەکانی بۆ دادگاییکردنی هەمووان، و بۆ تاوانبارکردنی هەموو بێدینەکان بەهۆی هەموو ئەو کارە بێدینییانەی کە بە شێوەیەکی بێدینانە کردوویانە، و بەهۆی هەموو ئەو قسانە توندانەی کە گوناهبارانی بێدین دژی ئەو کردوویانە.' (یودا 14-15)
خاڵی سەرەکی ئینۆخ بە ڕوونی بێدینی مرۆڤایەتییە – شێوازێکی ژیان کە هیچ شوێنێکی بۆ خودا نەبوو.
ئینۆخ لە ئیلهامی ژیانێکی ڕۆیشتن لەگەڵ خودا بانگەوازی دەکرد (پەیدابوون 5:22). مرۆڤ سەرسام دەبێت ئایا کوڕەکەی مەتوشالاح، و نەوەکەی لامەخ، شوێن نموونەکەی کەوتن. یان زیاتر کاریگەر بوون بە کۆمەڵگەی خراپبووی دەوروبەریان؟ تا نووح نییە کە دووبارە دەخوێنینەوە کە "ئەو لەگەڵ خودا ڕۆیشت" (پەیدابوون 6:9).
داڕمانی ڕەوشتی
نووح هاتە ناو مێژووەوە لە کاتێکدا کە ڕەگەزێکی تێکەڵاوی زۆر گەشەی دەکرد لە یەکگرتنی بێڕێزی "کوڕانی خودا" و "کچانی جوانەکانی مرۆڤ" (پەیدابوون 6:1-2) کە بە شێوەیەکی قووڵ پڕۆسەی داڕمانی ڕەوشتی خێراتر کرد تا ئەو ڕادەیەی کە "خودا بینی چەندە خراپەی مرۆڤ لەسەر زەوی گەورە بووە، و هەموو ئارەزووی بیرەکانی دڵی تەنها خراپە بوو لە هەموو کاتێکدا" (پەیدابوون 6:5).
داڕمانی ڕەوشتی مرۆڤ و پەیوەندی لەگەڵ خودا کە لە ڕۆما 1:21-32 باس کراوە، پێشتر پڕ بوو لە دوای تەنها نۆ نەوە و کەمێک زیاتر لە 1,000 ساڵ لە مێژووی مرۆڤایەتی. لێکدانەوەکەی داود لەسەر دۆخی ڕەوشتی/ڕۆحی ڕەگەزی مرۆڤ (زەبوور 14:2-3؛ 53:2-3) ئەوکات ڕاست بوو، ئێستا ڕاستە، و کەم و زۆر لە هەر خاڵێک لە مێژوودا ڕاست بووە: "خودا لە ئاسمانەوە سەیری کوڕانی مرۆڤ دەکات بۆ ئەوەی بزانێت ئایا کەسێک هەیە تێبگات، کەسێک خودا بگەڕێت. هەمووان ڕوویان وەرگێڕاوە، پێکەوە گەندەڵ بوون؛ کەسێک نییە چاکە بکات، تەنانەت یەکێکیش."
ئەو لێدوانە گشتییە هەندێک جار چەندین دەربازبوونی ژمارەیی هەبووە، وەک لە حاڵەتی نووح، کە "ڕەزامەندی لە چاوی خودا دۆزییەوە" (پەیدابوون 6:8). چەندە دڵخۆشکەر بووبێت بۆ دڵی خودا:
لە ئاسمانەوە خودا سەیری خوارەوە دەکات... ئەو کە دڵی هەمووان دروست دەکات، کە هەموو شتێک کە دەیکەن لەبەرچاو دەگرێت (زەبوور 33:13-15)
ژیانی نووح لە کۆمەڵگەیەکی وادا زۆر تەنیا دەبوو لە ڕەهەندی مرۆڤایەتیدا، بەڵام ئەو لەگەڵ خودایەکدا ڕۆیشت کە ئازاری بۆ هاوڕێیەتی بوونەوەرەکانی دەکێشا. نووح و خودا یەکتریان هەبوو. چ هاوڕێیەتییەکی دەوڵەمەند بووبێت! پەیوەندی ڕۆژانەی نزیکی تۆ لەگەڵ ئەم خودایە چۆنە؟ هی من چۆنە؟
پەیوەندی باوەڕ
کاتێک گێڕانەوەکە بەردەوام دەبێت، دووبارە بیرمان دەهێنرێتەوە کە دۆخەکە چەندە سەخت بوو: "ئێستا زەوی لە چاوی خودا گەندەڵ بوو و پڕ بوو لە توندوتیژی" (پەیدابوون 6:11). قبوڵنەکراو بوو، و خودا دەبوو شتێک بکات. پەیوەندییەکی باوەڕ لەگەڵ خودا پێویستی بەوەیە کە کەسێک "باوەڕی بە بوونی ئەو هەبێت و ئەو پاداشتی ئەوانە دەداتەوە کە بە دڵسۆزی بەدوایدا دەگەڕێن" (عیبرانییەکان 11:6). لە سەردەمی خۆیدا نووح تاکە کەس بوو کە شایستە بوو. بۆیە کاتێک خودا ڕۆژێک قسەی لەگەڵ کرد دەربارەی دروستکردنی کەشتییەک کە بەهۆیەوە ئەو و خێزانەکەی لە لەناوچوون ڕزگاریان دەبێت، نووح گوێڕایەڵی کرد. تۆمارەکە دراماتیکی و بەهێزە:
بە باوەڕ نووح، کاتێک ئاگادار کرایەوە دەربارەی شتانێک کە هێشتا نەبینرابوون، بە ترسێکی پیرۆز کەشتییەکی دروست کرد بۆ ڕزگارکردنی خێزانەکەی. بە باوەڕەکەی جیهانی تاوانبار کرد و بوو بە میراتگری ئەو ڕاستودروستییەی کە بە باوەڕ دێت (عیبرانییەکان 11:7)
باوەڕ باوەڕدارەکە بە خوداوە دەبەستێتەوە، هەرچەندە لەناو کۆمەڵگەیەکدا دەژی کە لە بنەڕەتدا گەندەڵە و هیچ خودایەکی ناوێت. نووح کە بەو شێوەیە دەژیا، لە هاوڕێیەتی خودادا، بە تەواوی ئاگاداری دۆخە خراپەکانی دەوروبەری بوو، و ناتوانرا سەرسام بێت بە پێویستی خودا بۆ ڕشتنی دادگاییکردنێکی نەبینراو. بە "ترسێکی پیرۆز" گوێی بە ئاگادارکردنەوەکەی خودا دا و بە گوێڕایەڵی کەشتییەکەی دروست کرد. باقی ڕەگەزەکە گوێیان بە ئاگادارکردنەوەکان نەدا. بانگەوازەکەی 300 ساڵەی باپیرە گەورەکەی نووح وادیارە هیچ کاریگەرییەکی نەبوو، لانیکەم لە ڕووی گەڕاندنەوەی ڕەگەزێکی گەندەڵ بۆ تۆبەکردن.
کەشتییەکە لە حەوشەی نووحدا بۆ زۆربەی سەدەیەک لەژێر دروستکردندا بوو – بێگومان زۆر دیار بوو. ئایا شوێنێکی گەشتیاری ناوخۆیی، تەنانەت جیهانی، بوو؟ ئایا نووح وەڵامی پرسیارەکانی ڕۆژنامەنووسانی دابووەوە یان گەشتی لە شوێنەکەدا ڕێکخستبوو، ئەرکەکەی ڕوون کردبۆوە و خەڵکی ئاگادار کردبۆوە؟ ڕەنگە تەنانەت ڕۆژانە یان هەفتانە کاتێکی تەرخان کردبێت بۆ ئەوەی بە دەنگی بەرز دادگاییکردنی خودا ڕابگەیەنێت، کەشتییەکە وەک تاکە هیوای ڕزگاربوون بۆ مرۆڤایەتی پێشکەش بکات. ئەو، دوای هەموو شتێک، "بانگەوازکەرێکی ڕاستودروستی" بوو (2 پیتڕۆس 2:5). بەڵام بۆ خەڵک وەک خەیاڵێکی دیزنی وۆڕڵد بوو. هەرچەندە نووح باوەڕەکەی بە جددی وەردەگرت، بێگومان زیاتر گاڵتەی پێدەکرا. شتەکان زۆر نەگۆڕاون، وانییە؟
هیچ شتێک دەربارەی باوەڕی کەسی خێزانەکەی نووح نازانین. ئایا کوڕەکانی یارمەتی دروستکردنیان دا؟ ئایا شەرمەزار بوون بەهۆی سەیری، لێدوان و ئاماژەکردنی دراوسێ، هاوڕێ، هاوتەمەن، و گەشتیاران؟ نازانین. بەڵام دەزانین کە باوەڕی نووح ڕاست بوو و خێزانەکەی ڕزگار کرد. باوەڕمان وانییە کە کەسێک بە باوەڕی کەسێکی تر ڕزگاری بێت، لە ڕووی ڕۆحییەوە؛ باوەڕ پابەندبوونێکی تایبەت، کەسی، تاکەکەسییە بە خوداوە کە خۆی بۆ ئەوانە ئاشکرا دەکات کە سەرنج دەدەن. بەڵام کاریگەری باوەڕی دایک و باوک یان باپیرە کاریگەرییەکی بەهێزی هەیە، وەک لە حاڵەتی تیمۆساوس (2 تیمۆساوس 1:5). هەرچەندە باوەڕ ناتوانرێت میرات بگیرێت، بەڵام دەتوانرێت فێر بکرێت. نموونەکەی نووح بەهێز بوو و کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر خێزانەکەی هەبوو.
جگە لەوە، باوەڕی نووح لە کرداردا ئەوەندە دڵخۆشکەر بوو بۆ خودا کە پاداشتی دایەوە بەوەی خێزانەکەی لە ڕزگاربوونەکەیدا جێگیر کرد، هەمان شت کە هەوڵی دا بۆ لوت بیکات (پەیدابوون 19:12-22). لە حاڵەتی پۆڵسیشدا، خودا دڵسۆزییەکەی بەرز نرخاند بە ڕزگارکردنی هەموو ئەوانەی کە لەگەڵیدا گەشتیان دەکرد لە کەشتییەکی مەحکومدا (کردارەکان 27:24). ئێمە مامەڵە لەگەڵ خودایەکدا دەکەین کە دەیەوێت ڕزگار بکات، و بەو شێوەیە باوەڕی تاکەکەس بەرز دەنرخێنێت کە زۆرجار لە ڕێگەیەوە خەڵکی تر بەرەکەتدار دەکات. ئەو گوناهبارەکە تەنها دوای ئەوەی هەموو هەوڵەکانی ڕزگاربوون ڕەت دەکرێنەوە لەناو دەبات.
پڕۆژەی دروستکردنی کەشتی
پڕۆژەکەی نووح (لە ڕاستیدا پڕۆژەکەی خودا) دەبوو زۆر بێمانا دەربکەوێت. بە ڕوونی، هیچ ئاوێکی گەورە لە نزیکەوە نەبوو. ئایا هەرگیز باران لەسەر زەوی باریبوو (پەیدابوون 2:5)؟ ئایا کەسێک پێشتر کەشتییەکی بینیبوو؟ چیرۆکەکەی نووح دەربارەی لافاوێکی داهاتوو کە زەوی دادەپۆشێت، ڕەنگە بۆ خەڵکی سەردەمی خۆی نەگونجاو بووبێت. و، وادیارە، چەمکی دادگاییکردنی خودا ناتێگەیشتوو بوو. نووح پابەند بوو بە ئامادەکاری بۆ شتێک کە هەرگیز نەیبینیبوو (عیبرانییەکان 11:7). بەڵام متمانەی بە خودا هەبوو، کە لە ڕۆیشتنە ڕۆژانەییدا ناسیبووی. بۆیە، جگە لە مامەڵەکردن لەگەڵ گەندەڵییەکی ڕەوشتی زۆر، نووحیش دژی گومانێکی قووڵ وەستا سەبارەت بە هۆکاری دروستکردنی کەشتییەکی زەبەلاح لە بیاباندا. وەک موسا (عیبرانییەکان 11:27)، نووح "بەردەوام بوو چونکە ئەو کەسەی بینی کە نەبینراوە" و بەردەوام بوو و ئامادەکاری بۆ ڕووداوەکانی داهاتوو کرد کە بە هەمان شێوە نەبینراو بوون، هەرچەندە بۆ باوەڕ بەس بوون.
بەردەوامی نووحیش ڕەنگدانەوەی ئارامگرتنی خودا بوو لەم کاتی قەیرانەدا. پیتڕۆس دەنووسێت دەربارەی ئەوانەی "کە لە مێژە گوێڕایەڵ نەبوون کاتێک خودا بە ئارامگرتنەوە چاوەڕێی دەکرد لە ڕۆژانی نووحدا لە کاتێکدا کەشتییەکە دروست دەکرابوو" (1 پیتڕۆس 3:20). کاتێک دادگاییکردنەکە ئامادە دەکرابوو و هۆکارەکانی ڕزگاربوون ئامادە دەکران، شتەکان بەردەوام بوون لە خراپتربوون، ئارامگرتنی بێسنووری خودایەکی خۆشەویستیان تاقی دەکردەوە کە خۆشەویستترین دروستکراوەکەی دژی ئەو وەستابوو. ئایا ئەمڕۆ زۆر جیاوازە؟ با هەموومان وەک نووح دڵسۆز بین، ئارامگر و بەردەوام دژی هەموو سەختییەکان و هەموو نەیارەتییەک، چاومان لەسەر خودا بێت کە هەمیشە ڕاستە و هەرگیز شکست ناهێنێت.
وەک "بانگەوازکەرێکی ڕاستودروستی" نووح هیچ باوەڕدارێکی لە دەرەوەی خێزانەکەی بەدەست نەهێنا. بەڵام خێزانەکەی زۆر گرنگە. نووح لە ماڵەوە دڵسۆز بوو و، هەرچەندە هیچ باوەڕدارێکی تری بەدەست نەهێنا، دڵسۆزییەکەی لەگەڵ خێزانەکەی پشتگیری لە شایەتحاڵییەکەی کرد بۆ جیهانێکی خراپ و بێسەرنج. و "بە باوەڕەکەی جیهانی تاوانبار کرد و بوو بە میراتگری ئەو ڕاستودروستییەی کە بە باوەڕ دێت" (عیبرانییەکان 11:7). نووح نموونەیەکی بەهێزە بۆ هەموومان، نموونەیەکی نموونەیی بۆ باوەڕ و کرداری خۆمان. با ئێمە "نووح" بین لە سەردەمی خۆماندا کاتێک داڕمانی ڕەوشتی نزیکەی کۆمەڵگەیەکەی کە تێیدا دەژین لەناو بردووە – نووحێک کە ڕاستی دەڵێت و دەژی، گوناهبارەکە ئاگادار دەکاتەوە کە دادگاییکردن دێت، و پێشکەشکردنی چوونە ژوورەوەیان بۆ کەشتیی خودا بۆ سەلامەتی و ئاسایشی هەتاهەتایی، واتە خوداوەند عیسای مەسیح.
لەسەر لافاوەکە
چیرۆکی لافاوەکە بە شێوەیەکی نایاب کاتی وردی خودا و کۆنترۆڵی ووردی ڕووداوەکان نیشان دەدات. "نووح 600 ساڵ بوو کاتێک ئاوەکانی لافاوەکە هاتنە سەر زەوی" (پەیدابوون 7:6). ئەوە هەمان ساڵ بوو کە درێژترین مرۆڤی ژیاوی هەموو کاتێک، باپیرەی نووح، مەتوشالاح، مرد؛ باوکی نووح، لامەخ، پێنج ساڵ پێشتر مردبوو. بەم شێوەیە، هیچ کام لە نەوەی پێشینە باوەڕدارەکانی نووح نەژیان بۆ ئەوەی کارەساتە ترسناکەکەی لافاوەکە ئەزموون بکەن. ئەوە بۆ بێباوەڕان و گەندەڵکارانی ڕەوشتی بوو.
کتێبی پیرۆز هیچ زانیارییەک نادات دەربارەی ژیانی ڕۆژانە لەسەر کەشتییەکە لە ماوەی ئەو ساڵەی کە ماڵی خێزانەکەی نووح بوو (پەیدابوون 7:11؛ 8:13-14). هەرچەندە هیچ شتێک دەربارەی چالاکییەکانی ئەم خێزانە لە ماوەی ساڵەکەیان لە گۆشەگیریدا نازانین، بەڵام خودایان بە باشی دەناسین بۆ ئەوەی بزانین کە ئەو نەیهێشت "بە بێزاری بمرن." زۆر کەس پێیان وایە ژیان بۆ مەسیحییەکان بێزارکەرە، "بێبەش" کراوین لە وروژاندن و سەرنجڕاکێشییەکانی ئەم جیهانە فریودەر و مەحکومە. هەندێک جار بۆمان قورسە تێبگەین کە خودای ئێمە هەمیشە بەس دەبێت بۆ ئەوەی ژیانمان سەرنجڕاکێش، ڕازیکەر و بەرهەمدار بێت – تا ئەو کاتەی تێدەگەین کە ئێمە خۆشی ئەوین و لە ژێر ڕەحمەتی ئەوین. چ بێدەسەڵاتی و نزیکییەکی پیرۆز! تەنها سەرنج بخەرە سەر ئەو، ئەوەی کە ئەو دەیکات و ئەوەی کە ئێمە شانازیمان پێدەکرێت بۆی بیکەین.
هاندەرە بۆ ئەوەی گومان بکەین چۆن خودا ئەوانی سەرنجڕاکێش و ئاگادار هێشتەوە لە ماوەی گەشتە سەیرەکەیاندا. دڵنیام کە هیچ بەرنامەیەکی تەلەفزیۆنی، کۆنسێرت، پێشبڕکێی وەرزشی، پشوو یان هیچ ڕووداوێکی تری مرۆڤایەتی هەرگیز ئەوەندە سەرنجڕاکێش نەبووە وەک ئەو 375 ڕۆژە وەک میوانی خودا لەسەر یەکەم کەشتی گەشتیاری جیهان.
چی فێر دەبین
یەکەم پڕۆژەی نووح دوای جێهێشتنی کەشتییەکە ئەوە بوو کە قوربانگایەک بۆ خودا دروست بکات و قوربانی سووتاندن لەسەری پێشکەش بکات (پەیدابوون 8:20)، دەستبەجێ ناسنامەی خۆی وەک پەرستنکارێکی خودای ڕاستەقینە دووپات کردەوە و هەروەها پەرستنی لەسەر زەوییە نوێکراوەکە دامەزراندەوە. لادانی ڕەوشتی دواتر دژە-کۆتاییە و پێویستی بە جەختکردنەوەیەکی زۆر نییە، جگە لەوەی کە تێبینی بکەین، گرنگ نییە چەندە سەرکەوتوو یان براوە بین، گرنگ نییە چەندە باش "لەگەڵ خودا ڕۆیشتبین" لە ڕابردوودا، هەمیشە بە ئاسانی تووشی گوناه دەبین. نووح مرۆڤ بوو. خوداکەی، و هی ئێمە، بەخشندە، خۆشەویست، میهرەبان و لێخۆشبووە. ئێمە زۆر پێویستمان پێیەتی.
