پرسیار:
فیلیپ مێلانکتۆن، ڕاوێژکاری مارتن لوتەر لە چاکسازیدا، یەکەم کەس بوو کە وتی، «لە بنەماکاندا، یەکێتی؛ لە نا-بنەماکاندا، ئازادی؛ لە هەموو شتێکدا خێرخوازی.» بنەما و نا-بنەماکان چین کە ئەو باسی دەکردن؟
وەڵام:
ئەم وتەیە، کە پەیوەندی بە چۆنیەتی مامەڵەکردنی مەسیحییەکان لەگەڵ یەکتردا هەیە، پشت بە ڕێککەوتن دەبەستێت لەسەر ئەوەی چی بنەمایە و چی نییە. وەک چۆن مارتن لوتەر باوەڕی وابوو کە کتێبی پیرۆز تەنها یاسای باوەڕ و ژیانە، ئەو کتێبی پیرۆزی بەکارهێناوە بۆ جیاکردنەوەی «بنەماکان» و «نا-بنەماکان»ی باوەڕی مەسیحی. بەڵام، وەک چۆن دەکرێت جیاوازی هەبێت لە لێکدانەوەی هەندێک بەشی کتێبی پیرۆزدا، دەکرێت جیاوازیش هەبێت لەوەی کە خەڵکی جیاواز سنووری نێوان بنەماکان و نا-بنەماکان لە کوێ دادەنێن. لە ڕاستیدا، کتێبی زۆر لەسەر ئەم بابەتە نووسراون.
بنەماکانی باوەڕی مەسیحی
چونکە بنەماکان ناچاری، پێویست و گرنگن، دەبێت هەموو مەسیحییە ڕاستەقینەکان بە ڕۆحێکی یەکێتییەوە هاوبەشیان بکەن. پۆڵس نووسیویەتی، «هەموو هەوڵێک بدەن بۆ پاراستنی یەکێتی ڕۆح لە ڕێگەی بەندی ئاشتییەوە. یەک جەستە و یەک ڕۆح هەیە، وەک چۆن بانگکران بۆ یەک هیوا کاتێک بانگکران؛ یەک خوداوەند، یەک باوەڕ، یەک لەئاوباپتیسمۆ؛ یەک خودا و باوکی هەمووان، کە لەسەر هەمووان و لە ڕێگەی هەمووان و لە هەموواندایە» (ئەفەسۆس ٤:٣-٦ TNIV). ئەو داوای لە مەسیحییەکان کرد کە پێکەوە بە ئاشتی و یەکێتی کار بکەن چونکە بنەمای یەکێتییان ئەوە بوو کە ئەوان هاوبەشی ئەم خاڵانەی خوارەوە بوون:
- یەک جەستە – هەر ڕەگەز، نەتەوە، کلتور، زمان یان بارودۆخێکیان هەبێت، هەموو باوەڕداران بەشێک بوون لە کەنیسە، جەستەی مەسیح (١ کۆرنسۆس ١٢:١٣).
- یەک ڕۆح – ڕۆحی پیرۆز لەناو هەموو باوەڕداران و لەناو جەستەی مەسیحدا دەژیا (١ کۆرنسۆس ٣:١٦؛ ٦:١٩).
- یەک هیوا – لە داهاتوودا، هەموو باوەڕداران لەگەڵ خوداوەند دەبن و بۆ هەمیشە وەک ئەو دەبن (١ پەترۆس ١:٣-٥؛ ١ یۆحەننا ٣:٢-٣).
- یەک خوداوەند – عیسای مەسیح، کوڕی خودا ڕزگارکەری هاوبەشیان بوو (١ کۆرنسۆس ٨:٦).
- یەک باوەڕ – ئەوان بە هاوبەشی ئەو فێرکارییەیان دەگرت کە بۆ کەنیسە لە پەیمانی نوێدا پارێزراوە (یەهودا ٣).
- یەک لەئاوباپتیسمۆ – هەموو باوەڕداران لەلایەن ڕۆحی پیرۆزەوە لەئاوباپتیسمۆ کران بۆ یەک جەستە و ئەم ژیانە نوێیە بە لەئاوباپتیسمۆی ئاو هێمای بۆ دەکرا (ڕۆما ٦:٣-٤؛ ١ کۆرنسۆس ١٢:١٣).
- یەک خودا – خودا باوک فەرمانڕەوای باڵای گەردوون بوو (١ کۆرنسۆس ٨:٦).
هەندێک جار ئەم بنەمایانەی باوەڕی مەسیحی لە باوەڕنامەیەک یان بەیاننامەیەکی باوەڕدا کورت دەکرێنەوە.
ڕاستییەکانی تر کە زۆرجار وەک بنەما سەیر دەکرێن بریتین لە دەسەڵاتی کتێبی پیرۆز و فێرکارییەکانی پەیمانی نوێ وەک: گوناهباریمان و سزای خودا؛ ڕاستی بەهەشت و دۆزەخ؛ و لێخۆشبوونی گوناهەکان بە نیعمەت لە ڕێگەی تۆبەکردن و باوەڕ بە مردن و هەستانەوەی مەسیح.
نابێت بترسین لە هاوڕێیەتی لەگەڵ هیچ کەسێک کە باوەڕی ئێمەیان لە بنەماکانی باوەڕی مەسیحیدا هاوبەش بێت. ئەگەر خودا ئەوانی وەک هی خۆی قبوڵ بکات، ئێمەش دەبێت قبوڵیان بکەین (کردار ١٠:٣٤-٣٥). یەکێتییەکەمان تەواو نابێت تاوەکو پێگەیشتوو نەبین، «گەیشتن بە تەواوی پێوانەی پڕیی مەسیح» (ئەفەسۆس ٤:١٣). لەم نێوەندەدا ئێمە بەرەو پێگەیشتن گەشە دەکەین و ئەم یەکێتییە دەپارێزین بە «قسەکردنی ڕاستی بە خۆشەویستییەوە،» کە بە واتای گرتنی بنەماکان بە شێوەیەکی خۆشەویستی دێت (ئەفەسۆس ٤:١٥).
نا-بنەماکانی باوەڕی مەسیحی
سەبارەت بە نا-بنەماکان، مەسیحییەکان دەتوانن لەم بوارانەدا جیاواز بن. چونکە نە ڕاستن و نە هەڵە، جێگەی بۆچوونی جیاواز هەیە. لەناو باوەڕداران ئاستی جیاواز هەیە لە تێگەیشتن لە لایەنەکانی کتێبی پیرۆز و لێکەوتەکانیان. بۆ نموونە، لە ڕۆما ئەمە پەیوەندی بەوەوە هەبوو کە ئایا گۆشت بخورێت کە پێشکەش بە بتەکان کرابوو و ئایا جەژنە ئایینییە جولەکەییەکان بپارێزرێن (ڕۆما ١٤:١–١٥:٧). پۆڵس فێری کردن کە لەسەر ئەم بابەتانە یەکتر حوکم نەدەن (ڕۆما ١٤:٤، ١٠-١٣). لەبری ئەوە دەبوو یەکتر قبوڵ بکەن وەک چۆن خودا قبوڵی کردبوو، چونکە جیاوازییەکان لەم بوارانەدا ڕێگەپێدراو بوون چونکە بابەتگەلێکی مشتومڕاوی بوون (ڕۆما ١٤:١،٣؛ ١٥:٧). ئەمە یەکێتییەکی گشتی لەناو فرەییدا دابین دەکرد و خەڵک ڕێکدەکەوتن لەسەر ئەوەی کە ناڕازی بن.
پەیمانی نوێ چەندین بنەمای تێدایە، بەڵام وردەکاری زۆری تێدا نییە لەسەر چۆنیەتی جێبەجێکردن و پەیڕەوکردنیان. ئەمە ڕێگە دەدات ئەم بنەمایانە بە شێوازی جیاواز لە کلتور، بارودۆخ، کات و نەریتە جیاوازەکاندا جێبەجێ بکرێن. و زۆرێک لەو بارودۆخانەی کە لە ژیانی ڕۆژانەدا ڕووبەڕوویان دەبینەوە بە تایبەتی لە کتێبی پیرۆزدا باس نەکراون. ئازادی هەیە لە بوارە نا-بنەماییەکاندا بە مەرجێک مەسیحییەکان بە خۆشەویستییەوە بجوڵێنەوە، بەپێی فێرکارییەکانی پەیمانی نوێ.
دروشمێکی پێداچوونەوەکراو
ئێمە هەندێک «بنەما» و چەند «نا-بنەما»ی باوەڕی مەسیحیمان دەستنیشان کردووە. بەڵام، بەهۆی سەختی ئەم ئەرکە و فراوانی کێشە ئەگەرییەکان، پێشنیار دەکەم کە سێ پۆل لەبری دوو پۆل لەبەرچاو بگرین. پۆلی نوێ، بنەما لاوەکییەکان، لە نێوان دوو پۆلەکەی تردا جێگەی دەبێتەوە و فێرکارییە کتێبییە گرنگە لاوەکییەکان لەخۆ دەگرێت، بەڵام کە مەودایەکی لێکدانەوەیان هەیە و پەیوەندییان بە ڕزگارییەوە نییە یان هەڕەشە لە یەکێتی ناکەن. ئەمەش خۆپاراستنە لە ئاماژەدان بەم فێرکارییانە وەک نا-بنەما. ئەم مۆدێلە دەتوانێت یەکێتی و فرەیی باوەڕی مەسیحی و ڕێککەوتن و لێبوردەیی پێویست لە پەیوەندییە مەسیحییەکاندا نوێنەرایەتی بکات.
وتە پێداچوونەوەکراوەکە بۆ پەیوەندییە مەسیحییەکان ڕەنگە ئەوە بێت: «لە بنەماکاندا (فێرکارییە سەرەکییەکان)، یەکێتی؛ لە بنەما لاوەکییەکاندا (فێرکارییەکانی تر)، لێبوردەیی؛ لە نا-بنەماکاندا، ئازادی؛ لە هەموو شتێکدا خۆشەویستی.»
«ئێمە باوەڕمان وایە کە سەرەتا و کۆتایی ڕزگاری و پوختەی مەسیحییەت، بریتییە لە باوەڕ بە مەسیح، کە بە تەنها خوێنی خۆی و نەک بە هیچ کارێکی ئێمە، گوناهی لابردووە و دەسەڵاتی مردنی لەناوبردووە.» — مارتن لوتەر
