فێربوون لە پاشا بێگانەکانی دانیال
کتێبی دانیال چیرۆکی ناسراوی پیاوانی دڵسۆز لە کاتی ناخۆشیدا لەخۆدەگرێت. هەموو منداڵێکی قوتابخانەی یەکشەممە چیرۆکەکانی دانیال لە لانەی شێرەکاندا (دانیال 6) و کورەی ئاگرین (دانیال 3) خۆش دەوێت. لە کاتێکدا سەرەتای دانیال ئەم ڕووداوە سەرسوڕهێنەرانە تۆمار دەکات، ئەم بەشانە تەنها دەربارەی دیلەکانی جوولەکەی دڵسۆز لە خاکێکی بێگانەدا نین، بەڵکو دەربارەی پاشاکانی ئەو سەردەمەش. مامەڵەکانی خودا لەگەڵ نەبووخەدنەسەر، بەلشاسەر و داریووش (دانیال 2-6) هەندێک وێنەی سەرسوڕهێنەرمان پێشکەش دەکەن لە ڕێگاکانی خودا بۆ ڕزگاری، دادوەری و گەڕاندنەوە. لێرەدا دەبینین چۆن خوداوەند مامەڵە لەگەڵ ڕۆحی وەڵامدەرەوە، دڵی ڕەتکەرەوە و ڕۆحی باوەڕداردا دەکات.
نەبووخەدنەسەر: ڕۆحی وەڵامدەرەوە
چوار بەش بۆ یەکەم پاشای دیلێتی جوولەکەکان تەرخان کراون. نەبووخەدنەسەر یەکەم جار دیلەکانی ئیسرائیلی دەبینێت کە خواردنی پاشایان ڕەتکردبووەوە (لە گوێڕایەڵیدا بۆ خوداکەیان) و ئەوان دەسەلمێنن کە لە هەموو قوتابییەکانی تری سیستەمی خوێندنی ئەو ژیرترن. کەمێک دوای ئەوە، خودا خەونێک بەم پاشا بێگانەیە دەدات دەربارەی شانشینەکانی داهاتوو کە کاریگەری لەسەر مێژووی گەلی جوولەکە دەبێت. تێیدا، دەبینین کە نەبووخەدنەسەر یەکەمە لە زنجیرەیەک هێزی جیهانیدا (2:37-43). لە ڕێگەی ئاشکراکردنی خەونەکە و لێکدانەوەکەی لەلایەن دانیالەوە، پاشا بە خودای زیندوو ئاشنا دەکرێت کە هەموو شتێک دەزانێت، هەندێک شت بۆ ئەوەی کە ئەو دەیەوێت ئاشکرا دەکات (2:47). ئایا خودا قسە لەگەڵ بێباوەڕاندا دەکات؟ بە دڵنیاییەوە دەیکات! لە کاتی خەونەکەی نەبووخەدنەسەردا، پاشا خوداوەند ناناسێت و هێشتا خودا پێی دەڵێت، لە ڕێگەی بینینەکە و لێکدانەوەکەیەوە، ئەو پلانانەی کە ئەو بۆ حکومەتەکانی داهاتووی جیهان هەیەتی (2:45).
ئەم بەشانە هەروەها گەورەیی پاشا، سەری زێڕین (2:37-38) نیشان دەدەن، کە ئەمەش لە خۆنیشاندانی لووتبەرزییەکەیدا ڕەنگ دەداتەوە کاتێک پەیکەرێکی زێڕینی خۆی دادەنێت و هەمووان ناچار دەکات کڕنۆشی بۆ ببەن. بەڵام دڵسۆزی شەدرەخ، میشەخ و عەبەد-نەگۆ، کە ڕەتیان کردەوە کڕنۆش بۆ بتەکە ببەن کە نەبووخەدنەسەر دای نابوو (3:18)، دەبێتە هۆی ئەوەی پاشا دووبارە بە خوداوەند ئاشنا بکرێتەوە (3:25). خودا خۆی لەگەڵ دڵسۆزاندا دەناسێنێت و لە کورەکەدا لەگەڵ سێ هاوڕێکەدا دەبینرێت. ئایا ئەمە دەبێتە هۆی ڕزگاری ئەو؟ هێشتا نا – بەڵام ڕەنگە هەنگاوێک نزیکتر بێت، چونکە نەبووخەدنەسەر بە ئاشکرا گەورەیی خودا لە ڕاگەیاندنەکەیدا دەردەبڕێت، «پیرۆز بێت خودای شەدرەخ، میشەخ و عەبەد-نەگۆ» (3:28-29).
خوداوەند بە نەرمی پاشای هان دەدا بۆ ئەوەی خۆی بچووک بکاتەوە و خۆی بخاتە ژێر دەسەڵاتی خودای زیندوو. بەڵام نەبووخەدنەسەر دەبێت بە تەواوی بشکێت. ئەو دەرفەتی گۆڕانکاری پشتگوێ دەخات کاتێک لە خەونێکدا لە خوداوە ئاگادار دەکرێتەوە (4:4-17). کاتێک دانیال خەونەکە لێکدەداتەوە، ئامۆژگاری پاشا دەکات کە «گوناهەکانت بە ڕاستودروستی و تاوانەکانت بە نیشاندانی بەزەیی بە هەژاران بشکێنە.» بە شکستخواردن لەمەدا، خەونەکە دەبێت بێتە دی و پاشا بۆ ماوەی حەوت ساڵ عەقڵی لەدەست دەدات (4:32)، وەک دڕندەیەک لە کێڵگەدا دەژی. لە کۆتایی ئەم سزایە دیاریکراوەدا، ئەو بەرز دەکرێتەوە بۆ شکۆمەندی پێشووی. لە ڕێگەی ئەم ئەزموونەوە، نەبووخەدنەسەر دەبێتە باوەڕدار بە خودای زیندوو. ئەم چیرۆکەی بچووکبوونەوە و ڕزگارییەکەی بە شێوەیەکی کەسی لەلایەن نەبووخەدنەسەرەوە دەگێڕدرێتەوە (4:1-3)، کە بە ئازادی ستایش، بەرزکردنەوە و ڕێز بۆ پاشای ئاسمان ڕادەگەیەنێت، و دان بەوەدا دەنێت کە کارەکانی ئەو ڕاستین و ڕێگاکانی دادپەروەرن (4:37).
بەلشاسەر: دڵی ڕەتکەرەوە
لە کاتێکدا چەندین بەش بۆ پاشایەک تەرخان کراون کە دوای هاندانێکی زۆر لەلایەن ڕۆحی خوداوە، دانی بە پێویستی خۆی نا بۆ کڕنۆشبردن بۆ پاشای ئاسمان، تەنها یەک بەش مامەڵەی خودا لەگەڵ بەلشاسەر تۆمار دەکات. ئەم پاشایە مێژووی باوباپیرانی خۆی دەزانی (5:22)، بەڵام خوداوەندەکانی هەڵبژاردەی خۆی پاراست. بە خراپ بەکارهێنانی کەلوپەلە پیرۆزەکان کە لە پەرستگای ئۆرشەلیمەوە هێنرابوون، ستایشی خوداوەندەکانی زێڕ، زیو، بڕۆنز، ئاسن، دار و بەرد دەکات (5:3-4). بۆیە پەنجەی دادوەری خودا سزای لەناوچوونی لەسەر گەچەکەی دیواری کۆشکەکەدا نووسی (5:5). کاتێک دانیال نووسینەکە لێکدەداتەوە، بەلشاسەر بیردەخاتەوە کە ئەو، پاشا، خۆی لەبەردەم خودای هەرە بەرزدا بچووک نەکردووەتەوە، بەڵکو خۆی لە دژی خوداوەندی ئاسمان بەرز کردووەتەوە (5:22-23). ئەو لە تەرازوودا کێشراوە، کەم دەرچووە و سزاکەی دیاریکراوە (5:25-28). لەبری ئەوەی لە ئاگادارکردنەوە ڕوونەکەی دەستی خوداوە تۆبە بکات، بەلشاسەری بێباوەڕ پەیامەکە پشتگوێ دەخات، پەیامبەرەکە کە لێکی دەداتەوە بەرز دەنرخێنێت، و ژیانی لەدەست دەدات (5:30).
داریووش: ڕۆحی باوەڕدار
ئۆه، باوەڕی ئەم پاشایە! لەلایەن ڕاوێژکارەکانییەوە فریو درا، کە یاری بە لووتبەرزییەکەی دەکەن بۆ ئەوەی ڕاگەیاندنێکی ناخودایی بکات (6:4-9)، داریووش جێگەی خودای سەروەر داگیر دەکات و داوا دەکات هەموو داواکارییەکان تەنها بۆ ئەو بکرێن. ئەمە سەرۆک وەزیرەکەی، دانیال، مەحکوم دەکات، کە نوێژ بۆ هیچ کەسێک ناکات جگە لە خودای زیندوو. پاشا زوو دەزانێت کە دانیال بێتاوانە لە هەر هەڵەیەک جگە لەوەی کە بووەتە قوربانی پیلانە شەیتانییەکەی سەرۆک و میرەکانی تری کە ئیرەییان پێ دەبرد. بەڵام تەنانەت پیاوێکی ڕزگاربوو، کە کەوتووەتە ناو گوناهەوە، دەبێت باجی لێکەوتەکانی بدات؛ یاساکە داوا دەکات دانیال، ڕاوێژکارە متمانەپێکراوەکەی، فڕێ بدرێتە ناو لانەی شێرەکان.
لە تۆبەدا (6:14) و زۆر ناڕازی لە خۆی، داریووش هەوڵ دەدات دانیال لە لێکەوتەکانی یاسا نادادپەروەرەکەی ڕزگار بکات. لە کۆتاییدا دان بەوەدا دەنێت کە ناتوانێت دانیال لە لانەی شێرەکان ڕزگار بکات، ئەو باوەڕی پێ دێت کە خودا دەیکات (6:16). باوەڕی پاشا بە خودا تاقی دەکرێتەوە و ئەو ناتوانێت بخەوێت لە کاتێکدا هاوڕێ بێتاوانەکەی شەو لە لانەکەدا بەسەر دەبات. بەڵام باوەڕەکەی پاداشت دەکرێتەوە! کێ، جگە لە باوەڕدارێک بە خودای زیندوو، دەچێتە لانەی شێرەکان لە بەیانیدا بۆ ئەوەی بزانێت ئایا پیاوێک، کە فڕێ دراوەتە ناو کۆمەڵێک شێری برسی، لە شەو ڕزگاری بووە؟ پێشبینییەکەی، «خوداکەت کە بە بەردەوامی خزمەتی دەکەیت، ئەو ڕزگارت دەکات» ڕاست دەرچوو. لە ئەنجامدا، داریووش دانیال ئازاد دەکات، ئەوانەی کە بە نادادپەروەرانە پیلانیان لە دژی گێڕا سزادەدات و گەورەیی خودای زیندوو ڕادەگەیەنێت.
سەرنجڕاکێشە بیر لە بڕیارنامەی کۆتایی ئەم پاشایە بکەینەوە. ئەو بۆ هەموو گەلان، نەتەوەکان و زمانەکان کە لەسەر هەموو زەویدا دەژین نووسی: «ئاشتیتان زۆر بێت. من بڕیارێک دەردەکەم، کە لە هەموو دەسەڵاتێکی شانشینەکەمدا پیاوان لەبەردەم خودای دانیالدا بلەرزن و بترسن: چونکە ئەو خودای زیندووە» (6:25-27). ئەو دەیەوێت هەموو خەڵک ئاشتی ئەزموون بکەن. بەڵام چۆن ئەمە دەکرێت کاتێک پیاوان دەبێت بلەرزن و بترسن لە خودای زیندوو؟ ئێستا دەزانین کە ئاشتی تەنها لە ڕێگەی خوداوەند عیساوەیە:
کەواتە، بە ڕاستودروستکردن بە باوەڕ، ئێمە ئاشتی لەگەڵ خودا هەیە لە ڕێگەی خوداوەند عیسای مەسیحەوە، کە لە ڕێگەی ئەوەوە ئێمە دەستڕاگەیشتنمان هەیە بە باوەڕ بۆ ئەم نیعمەتە کە تێیدا وەستاوین، و دڵخۆشین بە هیوای شکۆمەندی خودا (ڕۆما 5:1-2).
مامەڵەکانی خودا لەگەڵ سێ پاشاکەدا
لەو سێ پاشایەدا، ئێمە مامەڵەکانی خودا لەگەڵ مرۆڤدا دەبینین، بۆ ڕزگاری (نەبووخەدنەسەر)، دادوەری بێدینەکان (بەلشاسەر) و پاداشتکردنی باوەڕی باوەڕدار (داریووش). ئۆه، چۆن خودا بە سەبرەوە کار دەکات بۆ ئەوەی ڕۆحێک بۆ لای خۆی بهێنێت! چەندین ساڵ و دەستێوەردانی خودایی پێویست بوو پێش ئەوەی نەبووخەدنەسەر متمانەی بە پاشای ئاسمان بکات. بەڵام خوداوەند بەرگەگرە بەرامبەر بە ئێمە، نایەوێت هیچ کەسێک لەناو بچێت، بەڵکو دەیەوێت هەمووان بێنە تۆبە (2 پەترۆس 3:9). ئەو بە بێ وەستان لە دڵی وەرگردا کار دەکات و نەبووخەدنەسەر بۆ لای خۆی ڕادەکێشێت.
خراپەکاران قبوڵ ناکات. بە نیعمەت ئاگاداریان دەکاتەوە:
خودا یەک جار قسەی کردووە؛ دوو جار ئەمەم بیستووە؛ کە دەسەڵات هی خودایە (زەبوورەکان 62:11). دانیال بەلشاسەر بیردەخاتەوە کە باپیرەی تۆبەی کرد دوای ئەوەی وەک ئاژەڵێک لێ هاتبوو، بەڵام هەرچەندە پاشا ئاگاداری ئەمە بوو، ڕەتی کردەوە خۆی لەبەردەم خودای زیندوودا بچووک بکاتەوە (5:22). کاتێک کەسێک ئاگادارکردنەوەکانی خودا ڕەت دەکاتەوە، ئەو بە پێی کردارەکانیان پاداشتیان دەداتەوە (زەبوورەکان 28:4-5). وەک چۆن دووکەڵ دەڕوات، بەو شێوەیەش لێیان دوور بخەرەوە: وەک چۆن مۆم لەبەردەم ئاگردا دەتوێتەوە، بەو شێوەیەش با خراپەکاران لەبەردەم خودادا لەناو بچن (زەبوورەکان 68:2). بەلشاسەر شانشین، ژیان و ڕۆحی خۆی بۆ دۆزەخ لەدەست دەدات. ئەوان دەردەچن، و سەیری لاشەی ئەو پیاوانە دەکەن کە لە من یاخی بوون: چونکە کرمەکانیان نامرن، و ئاگرەکەشیان ناکوژێتەوە؛ و ئەوان بۆ هەموو گۆشتێک قێزەون دەبن (ئیشایا 66:24).
داریووش باوەڕی بە هێزی خودای زیندوو هەبوو بۆ پاراستنی دانیال لە لانەی شێرەکاندا. هەرچەندە تاقی کرایەوە، باوەڕەکەی خودای دڵخۆش کرد و پاداشت کرایەوە (عیبرانییەکان 11:6). شکست لە دانانی خودا لە پلەی یەکەمدا لێکەوتەی خۆی دەبێت، زۆرجار کاریگەری لەسەر خەڵکی بێتاوانی تر دەبێت. بەڵام خودا دەتوانێت شتەکان ڕاست بکاتەوە، و باوەڕدارێکی گەڕێنراوە دەبێتە ئامرازێکی بەهێز لە دەستی خوداوەنددا. داریووش ئاشتی و گەورەیی خودا ڕادەگەیەنێت (6:26-27؛ لۆقا 22:32).
ئێمە بەڵگەیەکی سەرسوڕهێنەر بۆ کارەکانی خودا لەم سێ پاشایەی دانیالدا دەدۆزینەوە: ئایا تۆ بەدوای خوداوەنددا دەگەڕێیت؟ ئەو «دەدۆزرێتەوە لەلایەن تۆوە» (ئیرمیا 29:11-14). ئایا تۆ ڕزگارییەکەی ڕەت دەکەیتەوە؟ مەحکومکردنت دادپەروەرانە و هەتاهەتاییە (یۆحەننا 3:18). ئایا تۆ باوەڕدارێکیت کە شکستت هێناوە؟ دان بە شکستەکەتدا بنێ و تۆ دەگەڕێنرێیتەوە (1 یۆحەننا 1:9).
