کەللەسەرەکەت
«ستایشت دەکەم؛ چونکە بە ترس و سەرسوڕهێنەر دروستکراوم؛ کارەکانت سەرسوڕهێنەرن» (زەبوور ١٣٩:١٤).
کەللەسەرێکی ڕووت ڕەنگە زۆر سەرنجڕاکێش دەرنەکەوێت، بەڵام باشتر لەوەی کە بتوانین پێت بڵێین، نیشان دەدات کە چەندە بە سەرسوڕهێنەر دروستکەر ئەم بەشەی جەستەی تۆی دروست کردووە. تێبینی بکە چۆن کونەکانی گوێ، چاو، لووت و دەم بە شێوەیەک دیزاین کراون کە ئەم بەشانە ڕوخسارێکی خۆش و هاوسەنگ بە ڕووی کەسێک دەدەن بەبێ ئەوەی دەستوەردان لە یەکتر بکەن. هەروەها تێبینی بکە چۆن شەویلگەی سەرەوە ناجوڵێت، بەڵام شەویلگەی خوارەوە بە جووڵە دروستکراوە بۆ ئەوەی بتوانین بجووین و قسە بکەین. ئەگەر بە پێچەوانەوە بوایە، چەندە سەخت دەبوو ئەو کارانە بکەین.
هەرچەندە ئەم تایبەتمەندییانە گرنگن، بەڵام ئامانجی سەرەکیی کەللەسەر پاراستنی مێشکە کە دروستکەر پێی داوین—مێشکێک کە ئەوەندە باڵایە مرۆڤ دەخاتە ئاستێکی ژیانەوە کە زۆر لەسەرووی هەموو بوونەوەرە زیندووەکانی تری سەر زەوییەوەیە. کەللەسەر بە شێوەیەکی بەرچاو بەهێزە، ١/٤ ئینج ئەستوورە لە سەرەوە و ئەستوورترە لە بنکەدا، کە زرێپۆشێکی سووک و بەهێز دروست دەکات. بەسەر سەر و لایەکانیەوە پێستێکی توند هەیە، و بەسەر ئەوەشدا قژێکی پارێزەر هەیە. هەردوو داپۆشەرەکە یارمەتیدەرن لە پاراستنی ئەوەی کە لە ژێریاندا هەیە.
لە ناو کەللەسەردا چینێکی تەنک بەڵام توند هەیە لە نێوان خۆی و مێشکدا بۆ یارمەتیدان لە پاراستنی دەمارە گرنگەکان و خوێنهێنەرەکان. ئەمە پێی دەوترێت «دورا ماتەر.» بەڵام ئەمە تەنها بەشێکە لە چیرۆکەکە. وەک پاراستنێکی زیاتر لە دژی لێدان، زەبر و کەوتن، کەللەسەر بالیفێکی شلەی تایبەت دەگرێت کە مێشک تێیدا «مەلە دەکات.» توێکڵی ڕەقی کەللەسەر زۆر بە نزیکەوە دەوری مێشک دەدات، و هەموو بۆشاییەکان بەم شلەیە گرنگە پڕ کراونەتەوە.
هیچ شتێک پشتگوێ نەخراوە. تەنانەت ئەو دەمارانەش کە چاودێری بۆنکردن، بیستن و بینین دەکەن لە کونجەکانی تایبەتی کەللەسەردا پارێزراون بۆ پاراستنیان کاتێک ئەرکەکانیان جێبەجێ دەکەن.
لەلایەن کونێکەوە لە خوارەوەی کەللەسەر، بڕبڕەی پشت دەچێتە ناو مێشکەوە بە سیستەمێکی سەرسوڕهێنەری دەمارەکان کە پەیامەکان لە نێوان مێشک و هەموو بەشەکانی جەستەدا دەگوازێتەوە. ئەم کونە بە شێوەیەکی ئەوەندە وورد دانراوە کە سەری مرۆڤ بە تەواوی هاوسەنگە بۆ ئەوەی بتوانێت بە ڕاستی ڕایبگرێت و بۆ ئەوەی هەموو جەستەی بە شێوەیەکی ڕاست بوەستێت. بڕبڕەی پشت خۆی دەبێتە پاڵپشتی سەرەکیی هەموو سەرەکە—کەللەسەر و هەموو شتێک.
بڕبڕەی پشتت
سەرسوڕهێنەرێکی ئەندازیاری
«خودا فەرمووی، با مرۆڤ بە وێنەی خۆمان، بە شێوەی خۆمان دروست بکەین؛ و با دەسەڵاتیان هەبێت بەسەر ...هەموو زەویدا.» پەیدابوون ١:٢٦
«بە وێنەی خۆمان» و «بە شێوەی خۆمان» بە واتای ئەوە نایەت کە مرۆڤ وەک خودا دەچێت، بەڵکو ئەو نوێنەری خودایە لەسەر زەوی. ئەو ڕۆحێکی نەمری و ژیری و دەسەڵاتی بەسەر هەموو دروستکراوە زەوییەکاندا هەیە. مرۆڤ لەم شوێنە بەڕێزەدا بە جەستەی ڕاستی خۆی لە بوونەوەرەکانی تر جیا کراوەتەوە - شتێک کە هیچ بوونەوەرێکی تری زەوی هەرگیز نەیبووە و نایبێت.
ئەوە بڕبڕەی پشتە (ئێسکی پشت) کە جەستەی ڕاست بە مرۆڤ دەدات. ستوونێکی سەرسوڕهێنەری بڕبڕەکانە کە پاڵپشتییەکی نەرم و بەهێز بۆ جەستە دابین دەکات. ئەگەر یەک ئێسکی ڕەق بوایە، کەسێک وەک سەربازێکی یاری ڕەق دەبوو. ئەمەیە بۆچی خودا ٣٦ بڕبڕەی جیاوازی دابین کردووە، کە لە بنکی کەللەسەرەوە دەگاتە حەوز. بڕبڕەی پشت بە شێوەی چەماوە دروستکراوە بۆ ئەوەی وەک شۆکئەبسۆربەرێک کار بکات و زۆرترین هێز دابین بکات. بڕبڕەکانی ملی سەر پاڵپشتی سەر دەکەن، بڕبڕەکانی سنگ (سنگ) ١٢ جووت پەراسوو بە خۆیانەوە لکێنراون، و بڕبڕەکانی کەمەر لە نزیک بنکی بڕبڕەی پشت زۆربەی بارەکە هەڵدەگرن. بڕبڕەکان بە دیسکەکان (یان پادەکان) پێکەوە بەستراونەتەوە کە شتێک وەک واشەرەکانی سەر بۆری ئاو دەچن. ڕووەکانی سەرەوە و خوارەوەی ئەمانە بە ئێسکەکانی سەرەوە و خوارەوەیانەوە چەسپێنراون. ناوەندەکانیان بە ماددەیەکی وەک جێڵی پڕ کراونەتەوە، کە ڕێگە بە بڕبڕەی پشت دەدات بەم لا و ئەولادا بجوڵێت و هێشتا شێوەی دروست بپارێزێت. لێوارەکانی دیسکەکە لە چینەکانی توندی کرۆژنەی بەهێز و لاستیکی دروستکراون بۆ ئەوەی «جێڵی»ەکە دزە نەکات.
هەموو ستوونی بڕبڕەی پشت بۆشە، بۆ ئەوەی شوێن بۆ نیو ئینج ئەستوور دابین بکات بڕبڕەی پشت. ئەم بڕبڕەیە ٣١ جووت دەمار لە مێشکەوە بە بەشە جیاوازەکانی جەستە دەبەستێتەوە، کە پاڵنەرە دەمارییەکان (پەیامەکان) بەم لا و ئەولادا دەگوازێتەوە. زۆر شت کە لە جەستەماندا لە نێوان مل و بنی پێماندا ڕوودەدەن لەلایەن مێشکەوە کۆنترۆڵ دەکرێن لە ڕێگەی ئەو دەمارانەی کە بە ستوونی بڕبڕەی پشتدا دێنە خوارەوە. کەللەسەر (لە سەرەوەی بڕبڕەی پشت) کونێکی هەیە بۆ بڕبڕەی پشت و بە شێوەیەک دانراوە کە دەستوەردان لە هەڵوێستی ڕاستی مرۆڤ ناکات. ئەمە لە مەیموندا جیاوازە، کە بڕبڕەی پشتی بە کونێکدا تێدەپەڕێت کە سەری ناچار دەکات بەرەو پێشەوە و زۆر هاوسەنگی لێ تێک دەدات. بەهۆی ئەمەوە، مەیمون ناتوانێت بە ڕاستی بوەستێت (جگە لە کاتێکی زۆر کەم) و دەبێت بە چوار دەست و پێ بڕوات یان قۆڵەکانی بۆ پاڵپشتی بەکار بهێنێت. ئەمە بەڵگەیەکی ترە کە مرۆڤ و مەیمون پەیوەندییان بەیەکەوە نییە.
بەشی یەکەمی پەیدابوون پێمان دەڵێت کە ئەو بە جیا دروستی کردوون. باوەڕهێنان بە هەر شتێکی تر بیرکردنەوەکانمان لە خودایەکی خۆشەویست و دروستکەر دوور دەخاتەوە. داود شوێنی بیرکردنەوە خوداییەکانی خۆی کەوت، لە ئایەتی سەرەتایی کتێبی پیرۆزدا بە ڕاگەیاندنی:
«چەندە بەنرخن بیرکردنەوەکانت بۆ من، ئەی خودا!» (زەبوور ١٣٩:١٧).
و بیرکردنەوە خۆشەویستییەکانی خودا هەمان شتن بەرامبەر بە تۆ ئەمڕۆ.
سەیر نییە کە داود دەیگوت،
«ستایشت دەکەم؛ چونکە بە ترس و سەرسوڕهێنەر دروستکراوم؛ کارەکانت سەرسوڕهێنەرن» (زەبوور ١٣٩:١٤). پاشان زیادی کرد، «چەندە بەنرخن بیرکردنەوەکانت بۆ من، ئەی خودا! چەندە گەورەیە کۆی گشتییان! (زەبوور ١٣٩:١٧).
ئایا هەرگیز سوپاست کردووە بۆ بیرکردنەوەکانی بەرامبەر بە تۆ؟»
