«ئەی یەزدان، چەندە زۆرن کارەکانت! بە دانایی هەمووت دروست کردوون؛ زەوی پڕە لە سامانەکانت» (زەبوور ١٠٤:٢٤). یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین ڕێگاکانی لێکۆڵینەوە لە کەسایەتی خودا، لێکۆڵینەوەیە لە دروستکراوەکانی.
«سیفەتە نادیارەکانی خودا - هێزی هەتاهەتایی و سروشتی خوداییەکەی - بە ڕوونی بینراون، لەوەی کە دروست کراوە تێگەیشتوون» (وەرگێڕانی نێودەوڵەتی نوێ، ڕۆما ١:٢٠). وشتر لە باخچەی ئاژەڵاندا دڵخۆشکەرێکی دڵنیایە، بە ڕێکردنی خاو و دەربڕینە کۆمیدییەکانی، بەڵام وردبوونەوە لەم ئاژەڵە ناوازەیە دیزاینێکی سەرسوڕهێنەر ئاشکرا دەکات کە ڕاستەوخۆ ئاماژە بە دروستکەرێکی هەموو زانا دەکات.
وشترەکان سەر بە خێزانی Camelidaeن، لەگەڵ خزمەکانیان لە جیهانی نوێ وەک لاما و ئەلپاکا، و دابەش دەبن بەسەر جۆرەکاندا: Camelus bactrianus، یان وشترە بەخترییەکان، و Camelus dromedaries، یان وشترە درۆمێدارییەکان. درۆمێداری، کە بە وشترە عەرەبییەکەش ناودەبرێت، ماوەیەکی زۆرە لەلایەن بەدەوییەکانەوە بە
«دیاری خودا» ناودەبرێت.
گۆڕانکارییەکانی وشتر
لە لووتەوە تا پێیەکانیان، وشترەکان بە تەواوی گونجاون بۆ ژینگەی بیابانیان؛ بای توند و گەرم و لمەکانی بیابانەکانی ئەفریقا، ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، و ئاسیا.
پاراستنی جەستەیی
بۆ پاراستنیان لە گەردەلوولی لم، وشترەکان لووتێکیان پێدراوە کە دەتوانن بیکەنەوە و دایبخەن؛ هەروەها برژانگی چڕ، گوێی موودار، و دوو ڕیزی برژانگی لوولکراویان هەیە بۆ هەمان مەبەستی پاراستن. پێستی توند و چەرمینی سەر ئەژنۆکانیان جومگەکان دەپارێزێت کاتێک چۆک دادەدەن و پێڵاوە تایبەتەکانی پێیان بڵاو دەبنەوە کاتێک دەڕۆن، بۆ ئەوەی نوقم نەبن لە لمدا.
پاراستنی ئاو
تەنانەت سەرسوڕهێنەرتر توانای وشترەکانە بۆ بەرگەگرتنی گەرمای توند و وشکی بیابان. بە پێچەوانەی هەر شیردەرێکی تر، وشترەکان دەتوانن پلەی گەرمی جەستەی خۆیان بەرز و نزم بکەنەوە، بەم شێوەیە ئاوی بەنرخ دەپارێزن.
وشترەکان هەروەها میتابۆلیزمێکی ناوازەیان هەیە کە ڕێگەیان پێدەدات بڕێکی زۆر ئاو لە خوێنیاندا هەڵبگرن، لە کاتێکدا خڕۆکە سوورەکانی خوێنی هێلکەیی، کە تایبەتن بە وشتر، بەرگەی وشکبوونەوە (کەمبوونی ئاو) و ئۆسمۆسیس (هەڵگرتنی ئاو) دەگرن.
وشترەکان زیاتر لە بیست گالۆن ئاو لە ماوەی دە خولەکدا دەخۆنەوە - کارێک کە نزیکەی هەر شیردەرێکی تر دەکوژێت - پاشان ئاوەکە لە خوێنیاندا هەڵدەگرن بۆ ماوەی تا دوو هەفتە.
درۆمێداری بەرامبەر بە بەختری
دوو جیاوازی ئاشکرا لە نێوان وشترەکانی درۆمێداری و بەختریدا ژمارەی کوڕ و درێژی موویانە. وشترێکی یەک کوڕ درۆمێدارییە، و وشترێکی دوو کوڕ بەخترییە. درۆمێداری مووی کورتتری هەیە، کە وای لێدەکات بتوانێت لە گەرمای زۆری بیابانی عەرەبیدا بژی. وشترە بەخترییەکە مووی درێژ و چڕی هەیە کە باشتر گونجاوە بۆ پلەی گەرمی ساردتری ئاسیا.
نهێنی کوڕەکە
کوڕی وشتر، یان کوڕەکان، کە جارێک بە باوەڕێکی باو وا بیردەکرایەوە کە ئاو لەخۆدەگرن، لە ڕاستیدا چەوری لەخۆدەگرن، کە وەک سووتەمەنی بەکاردێت کاتێک خۆراک کەمە. میتابۆلیزەکردنی ئەم چەورییە هەڵگیراوەش چۆنیەتی بەکارهێنانی ئاوە هەڵگیراوەکەی وشترەکانە لە خوێنیاندا. کەواتە، تێگەیشتنی هەڵە کە کوڕەکە ئاو لەخۆدەگرێت، لە ڕاستیدا ئەوەندە دوور نییە لە ڕاستییەوە! وشترەکان دەتوانن بۆ ماوەی تا مانگێک بەبێ خۆراک بژین، کە لەو کاتەدا کوڕەکەیان، یان کوڕەکانیان، شل دەبنەوە و دەکەونە لایەک. بەڵام، کوڕەکە دەگەڕێتەوە کاتێک وشترەکان خۆراک دەخۆن و کۆگای چەورییان دروست دەکەن.
دیزاین کراوە بۆ مانەوە
بەڵام چۆن وشتر گونجاو بوو بۆ ژینگەیەکی وا توند و گەرم و لمین؟ تێگەیشتنێکی باو لە نێوان پەرەسەندنخوازاندا ئەوەیە کە دروستکردنخوازان باوەڕیان وایە خودا هەر ئاژەڵێکی بە تەواوی وەک ئەوەی ئەمڕۆ دەیبینین دروست کردووە. بەڵام ئەگەر ئەمە ڕاست بووایە، زۆرێک لە تایبەتمەندییەکانی دیزاینی وشتر لە باشترین حاڵەتدا زیادە بوون لە
جیهانی «زۆر باشی» باخچەی عەدەن. لە پەیدابوون ١:٢٤، خودا فەرمووی،
«با زەوی بوونەوەری زیندوو بەپێی جۆرەکانیان بەرهەم بهێنێت.» (پەیدابوون ١:٢٤)
«جۆری» وشترە ڕەسەنەکە زانیاری لە کۆدی بۆماوەییدا دەبوو بۆ بەرهەمهێنانی وشترە «مۆدێرنەکان»، هەروەها خزمەکانیان، وەک لاما. خودا، بە هەموو زانایی خۆیەوە، ڕەنگە لە چیرۆکی ڕەسەنی مانەوەی لە یەکێک لە توندترین کەشوهەواکاندا دانابێت، شایەتحاڵێکی جوانە بۆ پێشزانی و داهێنانی سەرسوڕهێنەری خودایەکی بێسنوور کە بە قووڵی گرنگی بە دروستکراوەکانی دەدات.
