وێنەیەکی ناوازە
چەند مەحاڵە لەو بڕوایە ڕابکەین کە وەسفە درێژخایەنەکەی ئیشایا ٥٣ تەنها بۆ یەک کەسایەتی لە هەموو مێژووی مرۆڤایەتیدا گونجاوە – عیسا، پیاوی گۆلگۆتا. کۆی گشتیی ئەم ڕاستییانەی خوارەوە ناتوانرێت بە هیچ کەسێکی تردا بچەسپێنرێت:
ئەو بە تەواوی بە سادەیی هات، بەبێ «شێوە یان جوانی» (٥٣:٢).
- «ئەو لەلایەن پیاوانەوە سووکایەتی پێکرا و ڕەت کرایەوە» (٣).
- «ئەو خەمەکانی ئێمەی هەڵگرت و ناخۆشییەکانی ئێمەی برد» (٤).
- ئازارە جێگرەوەکەی چارەسەرێکی بۆ گوناهی ئێمە دابین کرد (٥).
- ئەو ئازارێک بوو کە خودا تاوانی ئێمەی گواستەوە بۆ ئەو (٦).
- ئەو بە تەواوی ملکەچ مایەوە لەژێر ئازارە ترسناکەکەیدا وەک بەرخێک کە دەبرێت بۆ سەربڕین (٧).
- ئەو وەک تاوانبارێک مرد، بە زوویی بڕایەوە (٨).
- کەچی ئەو بە شێوەیەکی کەسی بێتاوان بوو (٨-٩).
- ئەو دوای مردن دەژیا، و «نەوەیەک» لە شوێنکەوتووانی دەبوو کە هێندە نزیک بوون لەگەڵی کە خێزانەکەی پێکدەهێنا (١٠).
- شوێنکەوتووانی لە ئازارەکانی ئەوەوە سەرچاوە دەگرت و دڵخۆشییەکی زۆریان پێدەبەخشی (١١).
- ئایا دەکرێت لێکچوونەکە هەڵە بێت؟ کاتێک خەسڵەت لە دوای خەسڵەت زیاد دەکرێت، ئایا دەکرێت هیچ ناوێکی تر لەژێر وێنەکەدا بنووسرێت جگە لەمە – عیسای ناسری؟ و کاتێک ئەو ڕاستییەمان بیر دێتەوە کە ئەم وێنەیە کێشراوە، و هەموو خەسڵەتێک لانیکەم ٥٠٠ ساڵ پێش هاتنی مەسیح پڕ کراوەتەوە، چی بڵێین؟ چ مێشکێک دەیتوانی ئەم ئازارچەشێنەرە وێنا بکات، بارودۆخەکەی وەسف بکات، و چیرۆکەکەی بگێڕێتەوە – چیرۆکێک کە هیچ کەسێکی تر پێش یان دوای ئەو وەڵامی ناداتەوە؟ ئایا ئەمە موعجیزەیە یان نا؟ کێ داهاتووی لەم حاڵەتەدا خوێندەوە و ئەم وەسفەی گوناههەڵگرە گەورەکەی پێداین؟
بەڵام سەرسوڕهێنەرێکی گەورەتر هەیە لە وشەکانی سەرەتای ئایەتی ٩: «گۆڕەکەی لەگەڵ خراپەکاران و لەگەڵ دەوڵەمەندەکاندا لە مردنیدا دروست کرد.» ئەم وشانە کێشەیان بۆ لێکدەرەوەکان دروست کردووە، و ڕەخنەگران پێشنیاریان کردووە کە دەقەکە بگۆڕن و وشەکانی «گۆڕ» و «مردن» بە ڕیزبەندی سروشتی خۆیان دابنێن. زانایانی دەقی عیبری هاوڕان کە کاری «دروست کرد» لێرەدا بێ کەسە و وشەکان بە واتای «گۆڕەکەی دروست کرا» یان وەک وەشانە پێداچوونەوەکراوەکە هەیەتی، «ئەوان گۆڕەکەیان لەگەڵ خراپەکاراندا دروست کرد.»
بەپێی یاسای ڕۆمانی، جەستەی خاچ کێشراو لەسەر خاچ دەمایەوە تاوەکو بەهۆی بەرکەوتن بە کەشوهەواوە نامێنێت. بەڵام لە یەهودا دەبوو گۆڕانکارییەک بکرێت چونکە یاسای موسا بە ڕوونی فەرمانی دابوو کە جەستەی هیچ تاوانبارێک نابێت دوای خۆرئاوابوون ئاشکرا بێت. لەم حاڵەتە تایبەتەدا، خۆرئاوابوون جەژنی گەورەی پەسخەی دەست پێ دەکرد، بۆیە شەممەیەک «و ڕۆژێکی پیرۆز» بوو. ئەوە نەدەتوانرا پیس بکرێت. لە ئەنجامدا، بەرپرسانی ڕۆمانی دەبوو ئامادەکاری بۆ ناشتن و هەروەها بۆ لەسێدارەدانی گەورەکەمان و دوو تاوانبارەکە بکەن. سێ گۆڕ و سێ خاچ هەبوون کە دەبێت نزیک لە شوێنی لەسێدارەدانەکە بووبن.
و ئێستا دەبێت ڕیزبەندیی ئەم ناشتنە پلان بۆ داڕێژراوانە چۆن بووبێت؟ گەورەکەمان لە نێوان دوو دزەکەدا خاچ کێشرا، بۆیە بێگومان ڕێکخرابوو کە ئەویش لە نێوان دوو دزەکەدا بنێژرێت. «ئەوان گۆڕەکەیان لەگەڵ خراپەکاراندا دروست کرد.» بەڵام خودا فەرمانی نەدابوو کە بەم شێوەیە بێت! بیرت بێت چی ڕوویدا. بیرۆکەیەک لە دڵی کەسێکدا سەری هەڵدا کە تا ئەو کاتە قوتابییەکی نهێنی بوو، بەڵام – لەم ڕۆژانەی دواییدا کە هەموو پیاوان وازیان لە ناسری هێنابوو – نەترسا خۆی ڕابگەیەنێت. ڕۆحی ئەو لە بیرۆکەی پیسکردنی مەبەستدارەکە یاخی بوو. ئەم پیاوە، فەرمانڕەوایەک بە ناوی یوسف لە ئەریماتیا «بە بوێرییەوە چوو بۆ لای پیلاتۆس و داوای جەستەی عیسای کرد» (مەرقۆس ١٥:٤٣).
داواکارییەکی گەورە بوو، و ئەم فەرمانڕەوا جولەکەیە دەیزانی. سەرنج بدە وشەی «داوای کرد.» مەتتا و لۆقاش جەخت لەسەر ئەمە دەکەنەوە، و ئاماژە بەوە دەکەن کە یوسف «پاڕایەوە» بۆ جەستەی عیسا. لە یۆحەننادا دەخوێنینەوە کە ئەو «داوای لە پیلاتۆس کرد کە ڕێگەی پێبدات جەستەی عیسا ببات» (یۆحەننا ١٩:٣٨). داواکارییەکی گەورە بوو، و ڕێگەپێدانێکی گەورە بوو. بەڵام مۆڵەت درا. و جەستەکە ڕادەستی یوسف کرا.
ئەو گۆڕێکی نوێی ئامادە کردبوو، بێگومان بۆ خۆی، و گۆڕێک کە سامان و هونەر ئامادەیان کردبوو و ڕازاندبوویانەوە. لەوێ، بە دەستی ڕێزدارەوە، و بە زەیت و بۆنی گرانبەها داپۆشراو، جەستەی ڕزگارکەر دانرا. ئەوە تۆماری ئینجیلەکانە. بەڵام هەمووی لەوێدا زیاتر لە ٥٠٠ ساڵ پێشتر لە لاپەڕەی پێشبینیکراوی ئیشایا ٥٣دا نووسرابوو! وەک وەرگێڕانە نوێیەکەی جۆن نێڵسن داربی دەڵێت، «پیاوان گۆڕەکەیان لەگەڵ خراپەکاراندا دیاری کرد، بەڵام ئەو لە مردنیدا لەگەڵ دەوڵەمەندەکاندا بوو» (ئیشایا ٥٣:٩).
با ئێستا سەرنج بدەینە شتێکی تر. ئەم وشانە خاڵێکی وەرچەرخان پێکدەهێنن لە بەشەکەدا. تا وشەکانی، «پیاوان گۆڕەکەیان لەگەڵ خراپەکاراندا دیاری کرد،» چیرۆکەکە چیرۆکی سووکایەتییەکی قووڵترە. بەڵام بە وشەکانی دواتر دەگۆڕێت، «بەڵام ئەو لە مردنیدا لەگەڵ دەوڵەمەندەکاندا بوو.» کاتێک ئەو بە ڕاستی مرد و هەموو سزاکە درا و کفارەتێکی تەواو کرا، چیرۆکەکە لەناکاو دەگۆڕێت. ئایەتەکە بەردەوام دەبێت و دەڵێت «چونکە هیچ توندوتیژییەکی نەکردبوو، و هیچ فێڵێکیش لە دەمیدا نەبوو.» هەروەها دووبارە دەکرێتەوە کە ئەو لەوێدا تەنها «وەک قوربانییەک بۆ گوناه» بوو.
لەو خاڵەوە بەدواوە، هەمووی شکۆمەندییەکی گەشاوە و سەرکەوتنێکی تاجدارە. کێ بوو بڕیاری دا کە لە کاتی ناشتندا، سووکایەتییەکە بوەستێت و بەرزکردنەوەکە دەست پێ بکات؟ کێ لە ڕۆژانی کۆنەوە قسەی کرد کە هەرچەندە «ئەوان گۆڕەکەیان لەگەڵ خراپەکاراندا دروست کرد،» لەو گۆڕەدا جەستەی ڕزگارکەر نابێت بمێنێتەوە؟ کاتێک تەنها ڕوونکردنەوەیەکی سروشتی بۆ ئەمە وەردەگرین، دەتوانین باوەڕمان بەوە هەبێت کە ئەم کتێبە ساختەییەکە کە ڕەخنە دەیەوێت جیهان قایل بکات کە وایە. بەڵام ژیری و ئەزموون، مێشک و ویژدان، داوا دەکەن کە وەک وشەی خودای زیندوو وەری بگرین.
ئەم وتارە، لەلایەن جۆن ئورکوهارت، بانگخوازی سکۆتلەندی، مامۆستا و بەرگریکاری کتێبی پیرۆز، وەشانی کورتکراوەی وتارێکە کە لە گۆڤاری ڕاستیی کتێبی پیرۆزی بەریتانی (کانوونی یەکەمی ١٩٣٢) بڵاوکرایەوە. بە مۆڵەت بەکارهاتووە.
