بینین ٣:١-٦
سەردیس
سەردیس نزیکەی ٣٠ میل لە باشووری ثیاتیرایە، بەردەوامبوونی سووڕەکە لە ئەفەسۆسەوە کە لە لاودیکیا کۆتایی هات. ئێمە پێشتر فێر بووین کە حەوت کڵێساکەی ئاسیا دەتوانرێت وەک پێدانی وێنەیەکی پێشبینیکەر لە مێژووی کڵێسای مەسیحی لەسەر زەوی لەو ماوەیەدا کە نێردراوان تێیدا ژیاون تا هاتنی خوداوەند سەیر بکرێن.
چوار کڵێسای کۆتایی لەم حەوت کڵێسایە، لە ثیاتیرایەوە تا لاودیکیا، ئەو بارودۆخانە وەسف دەکەن کە تا هاتنی خوداوەند بەردەوام دەبن. سەردیس، دووەم کڵێسای ئەم کۆمەڵەیە، بەشێکە لەو مێژووە پێشبینیکەرە؛ ئەو ماوەیەی کە پێی دەوترێت سەردیس لە نزیکەی ساڵی ١٥٠٠ی زایینییەوە، کە بەوە دەست پێ دەکات کە بە گشتی بە چاکسازی ناودەبرێت. بەڵام، دەبێت زۆر بە ڕوونی بوترێت کە وتارەکەی سەردیس وەسفێک نییە بۆ خودی چاکسازییەکە. لە ڕووی مێژووییەوە، ئەو ساتە هات کاتێک خودا پیاوانی هەڵگرتەوە کە سوور بوون لەسەر ئەوەی کە باوەڕ و کردارەکانیان تەنها بە وشەی خودا بەڕێوە ببرێت.
زلهێزەکانی باوەڕ لەو کاتەدا ئەوانەی وەک مارتن لوتەر لەخۆگرتبوو، کە لەسەر بنەمای کتێبی پیرۆز، سوور بوو لەسەر ڕاستی ڕەوایەتیدان بە باوەڕ. یەکێکی تر، ویلیام تیندال، کە لە تەمەنی تەنها ٤١ ساڵیدا شەهید کرا، وتی ناتوانێت ئارام بگرێت تا هەموو جووتیارێک لە ئینگلتەرا کۆپییەکی کەسیی کتێبی پیرۆۆزی بە زمانی دایکی خۆی لە دەستدا نەبێت. ئەمە بەڕاستی کارێکی ڕۆحی پیرۆز بوو، دوای چەندین سەدە لە تاریکی ڕۆحی و خورافات، کە ئێمە وەک ماوەی ثیاتیرامان سەیر کردووە. چەند خەمناکە کە لە ڕۆژگاری ئێمەدا ژمارەیەکی کەم لە خەڵک بەڕاستی چێژ لەو بەرەکەتە وەردەگرن کە پیاوانێکی وەک ئەوان بەو تێچووە گەورە کەسییە بەدەستیان هێناوە.
هەروەها بارودۆخی ناوخۆیی لە سەردیس تاوتوێ دەکەین و ئەرکی ئەخلاقی دەخەینە سەر دڵ و ویژدانی خۆمان، بۆ ئەوەی ڕادەی دڵسۆزی خۆمان هەڵسەنگێنین. ئێستا با سەیری دەقەکەمان بکەین بۆ پشتڕاستکردنەوەی ئەوەی کە پشتگیری لەو پێشنیارانە دەکات کە کردوومانە.
ئایەتی ١
«بۆ فریشتەی کڵێسای سەردیس بنووسە؛ ئەم شتانە دەفەرموێت ئەو کە حەوت ڕۆحی خودا و حەوت ئەستێرەی هەیە؛ من کارەکانت دەزانم، کە ناوێکت هەیە کە دەژیت، و مردوویت.» فریشتەکە نوێنەرایەتی توخمە بەرپرسیارەکە دەکات لە کڵێسای ناوخۆیی؛ ئەوانەی کە توانایان هەیە و ئامادەن بەرپرسیارێتی ناوخۆیی قبوڵ بکەن. بە ڕوونی، دەبێت بە تەواوی پشت بە خوداوەند ببەستن بۆ ئەوەی ئەمە بە شێوەیەکی کاریگەر ئەنجام بدەن. بۆ هەر کڵێسایەک، ئەو تایبەتمەندییەی کە لە وەسفی دادوەردا هاتووە لە بەشی ١ ئایەتەکانی ١٢-١٨ گرنگە و پەیوەندیدارە بە بارودۆخی ئەو کڵێسایە تایبەتە. لێرەدا، زاراوەی «ئەو کە حەوت ڕۆحی خودای هەیە» ئاماژەیە بۆ پڕیی ڕۆحی پیرۆز. ئەو و هێزەکەی بە زۆری بەردەستن، بەرژەوەندییەکانی خودا کۆنترۆڵ دەکەن و دەیپارێزن. کوڕی خودا وەک خۆی، بە هەموو شکۆ و گەورەیی کەسیی خۆیەوە، شتێکی هەبوو بۆ ثیاتیرای بڵێت، کە شوێنێکی بچووکی پێدا (کاسۆلیکی ڕۆمانی ئەو دەخاتە پلەی کوڕی مریەمەوە – کە بە شێوەیەکی بەرچاو لە زۆرێک لە پەیکەرەکاندا دەردەکەوێت کە مریەمێکی گەورە و عیسایەکی زۆر بچووک نیشان دەدەن). لە سەردیس جەختکردنەوەکە بە هەمان شێوە زۆر گونجاوە. ڕۆحی خودایە کە شتێکی هەیە بۆ سەردیس بڵێت، کە شوێنێکی کەمی بە ڕۆح دابوو.
گەورەترین گوناهی پرۆتستانتیزم بە گشتی ئەو شوێنە بچووکەیە کە بە ڕۆحی خودای دەدەن. سەردەمە تاریکەکان بە چاکسازی کۆتاییان هات، کە پرۆتستانتیزم لێیەوە سەری هەڵدا. بەڵام کۆنترۆڵی بەرژەوەندییەکانی خودا لە دەستی ئەودایە، نەک لە دەستی ئەوانەی کە چاکسازییان پەرە پێدا. ئەوان بانگ کرابوون بۆ ئەنجامدانی کارێکی دیاریکراو، کە زۆر باش کردیان، بەڵام کارەکانیان سنووردار بوو بە بابەتە بنەڕەتییە سەرەکییەکان. وەک وێنەیەک بۆ ئەمە، کڵێسای سەردیس بە باشی دەستی پێکرد، بەڵام زۆری نەخایاند ژیان و گەشەی سەرەتایی خۆی لەدەست دا.
دواتر، دەڵێت، «حەوت ئەستێرەی هەیە.» بە سادەیی، ئەم ئەستێرانە نوێنەرایەتی ئەوانە دەکەن لە هەر کڵێسایەکدا کە ڕووناکی هەڵدەگرن، و شایەتی گونجاو دەدەن، لە ژیان و قسەدا، بۆ ڕاستیی خودا.
یەکەم وشەکانی خوداوەند ئەمانەن، «من دەزانم.» ئەو دەتوانێت لە ژێر ڕووکەشەوە ببینێت. وەک ڕێزگرتن لە وشەی نووسراوی خودا، عیبرانییەکان ٤:١٢، ئەو «دەتوانێت بیر و مەبەستەکانی دڵ بناسێتەوە.»
«کارەکانت.» هیچ ستایشێکی دیاریکراو بەم کڵێسایە نەدراوە. بێهێزییەکەی سەردیس تێیدا نوقم ببوو، بەوە دەردەکەوێت کە لە ثیاتیرایش زیاتر ستایش کراوە وەک لە سەردیس. وادیارە ئەوەی لە سەردیس کراوە بە شێوەی عادەت بووە، نەک بە ڕێنمایی و سەرپەرشتی ڕۆحی پیرۆز. ئەمە مەترسییەکی بەردەوامە لە هەر بوارێکی ژیان و خزمەتی مەسیحیدا.
خوداوەند بەردەوام دەبێت و دەڵێت، «ناوێکت هەیە کە دەژیت، و مردوویت.»
وشەی «ناو» لێرەدا ناوێکی کەسی ڕاستەقینە نییە، بەڵکو بە واتای ناوبانگ دێت. مەسیحییەکانی سەردیس شانازییان بە دەستکەوتەکانیانەوە دەکرد. لە سەرەتادا کارێکی ڕاستەقینەی خودا هەبوو، بە وزەیەکی ڕۆحی گەورەوە. بەڵام خوداوەند حوکمی کەسیی خۆی لەسەر ئەم کڵێسایە دەدات. ئەوان لە ڕووی ئەخلاقی و ڕۆحییەوە مردبوون! تەنها ناوبانگێک مابووەوە! ئەوەی کە زۆر باش دەستی پێکردبوو، تەنها کەم بووبووەوە.
ئەوەی کە بەڕاستی لە کاری خوداوەنددا گرنگە، پشت بەستنێکی بەردەوامە بەو، کە بە ڕۆحی پیرۆز بەهێز کراوە، ئەگەر بڕیار بێت بە زیندوویی بمێنێتەوە.
ئایەتی ٢
«ئاگادار بە، و ئەو شتانە بەهێز بکە کە ماونەتەوە، کە نزیکن لە مردن: چونکە من کارەکانتم بە تەواوی لەبەردەم خودا نەدۆزییەوە.»
«ئاگادار بە.» خوداوەند عیسا داوای ئاگاداری دەکات (دەگەڕێینەوە سەر ئەم خاڵە کاتێک ئایەتی ٣ تاوتوێ دەکەین). بەڵام بانگکردنی مردووان بۆ ئاگاداری چ سوودێکی هەیە؟ ئەگەر ئاگادار بوونایە، نەدەچوونە ناو ئەم بارودۆخەوە. ئێمەش دەبێت ئاگادار بین، لە نوێژ و کرداردا، نەوەک شەیتان پێگەیەکی دەست بکەوێت.
بانگەوازی دواتر ئەوەیە، «ئەو شتانە بەهێز بکە کە ماونەتەوە.» پێویستییەکی بەپەلە هەبوو بۆ هێزێکی نوێ، بۆ ئەوەی جێگیر و دڵسۆز بن بەوەی کە باوەڕیان پێی هەبوو. ئێمە بیرمان لە یەک یان دوو نموونەی مێژوویی کردووەتەوە. بیر لەوانەش بکەرەوە وەک ئیلیا، عەزرا، نەحمیا، حەگای، و لیستی پیاوانی دڵسۆز لە عیبرانییەکان ١١، کە نموونەی زۆر باشیان بۆمان بەجێ هێشتووە بۆ ئەوەی شوێنیان بکەوین.
«نزیک لە مردن» – بە تەواوی نەمردوون، بەڵکو لەسەر لێواری مردنن. گۆڕستانێک، نەکرۆپۆلیسێک، لە گردەکانی نزیکدا هەبوو – ناوەندی ناوچەیی مردووان، بەڕاستی «شارێکی مردووان.» هاوڵاتیانی سەردیس ناوبانگێکیان هەبوو بەوەی کە زیندوون، تەنانەت چالاکن، بەڵام لە چاوی خودادا ئەوان وەک مردوو بوون، وەک دانیشتووانی نەکرۆپۆلیسی نزیک. ئەوان بە تایبەتی هەستیار دەبوون بەم بەراوردە، کە بۆ ئەوان، سووکایەتی بوو.
بانگەوازی بەهێزکردن بە سەرزەنشتێک دێت. «من کارەکانتم بە تەواوی نەدۆزییەوە،» واتە، تەواو، «لەبەردەم خودا.» بە چ شێوەیەک؟
خوداوەند ئاماژە بە قسەکانیان ناکات، بەڵکو بە کارەکانیان، کردارەکانیان. فێرکردنەکەمان ڕەنگە ئۆرتۆدۆکس بێت، بەڵام دەبێت وەڵامێکی کرداری هاوتەریب لەگەڵیدا هەبێت.
چاکسازان وازیان لە هەندێک لە پاشماوەکانی کاسۆلیکی ڕۆمانی هێنا، بەڵام بە تەواوی نەڕۆیشتن. ئەو پشت بەستنە تەواوە بە هێز، کۆنترۆڵ، و ڕێنمایی ڕۆحی پیرۆز کە بە زۆری بەردەستە، نەبوو. دەبێت وانەی ئەخلاقی فێر بکرێت و جێبەجێ بکرێت، ئەگینا ئەمە تەنها وانەیەکی مێژووییە. تەنها پیشەسازی هیچ شتێک تەواو ناکات.
وتارەکەی سەردیس دوای چاکسازی وەسف دەکات. بەهۆی دوژمنایەتی توندی سیستەمی کڵێسایی کە چەندین سەدە خەڵکێکی زۆری بە کۆیلایەتی گرتبوو، چاکسازان بۆ پاراستن ڕوویان کردە دەسەڵاتە سیاسییەکان. ئەمەش بووە هۆی پەیوەندییە دنیاییەکان و لە کۆتاییدا دەستبەرداربوونی زۆرێک لە دەستکەوتە ڕۆحییەکان کە لەلایەن پێشەنگانی چاکسازییەوە بە تێچوویەکی زۆر بەدەست هاتبوون. لەبری گەڕان بەدوای پاراستنی جیهان، دەبوو پشت بەو کەسە ببەسترایە کە سەرچاوەیەکی زۆری لە دەستدا بوو. لە ئەنجامدا، ئێستا ئەوەمان هەیە کە بە پرۆتستانتیزم ناسراوە بە زۆرێک لە مەزهەبە جیاوازەکانییەوە. بەڕاستی، پێویستی بە تۆبە کردن هەبوو، و بەردەوامیشە!
ئایەتی ٣
«کەواتە بیرت بێت چۆن وەرگرتووتە و بیستووتە، و بە توندی بیگرە، و تۆبە بکە. ئەگەر کەواتە ئاگادار نەبیت، وەک دزێک دێمە سەرت، و نازانیت لە چ کاتێکدا دێمە سەرت.»
«بیرت بێت.» هەژمار بکە «چی»ت بەسەردا هاتووە، سەرکەوتنەکان بەدەست هاتوون، بەڵام هەروەها «چۆن،» تێچووەکەی. ئایا ئێمە بە گرانبەهایی ئەو سوودانە دەگرین کە ئەمڕۆ هەیە؟ ئەمە ئەرکێکی بەردەوامە بۆ هەموو باوەڕدارێکی ڕاستەقینە، بە تایبەتی کاتێک بیر لە تێچووەکەی دەکەینەوە بۆ پیاوە بەهێزەکانی ڕۆژانی پێشوو. بە توندی بیگرە، بەڕاستی! ئەگینا بەڕاستی پێویستییەکی نوێ بۆ تۆبە کردن دەبێت.
«ئەگەر ئاگادار نەبیت.» لە سەدەی شەشەمی پێش زایین، لە ژێر گەمارۆی کورشدا، سەردیس لە ڕۆژی چواردەهەمی گەمارۆکەدا کەوت چونکە هیچ پاسەوانێک لەو خاڵەدا نەبوو کە پێیان وابوو بەهێزترین خاڵە لە بەرگرییاندا. ئەوان بە هەڵە وایان دەزانی کە لەو خاڵەدا ناتوانرێت دەستیان لێ بدرێت. ئەمەش بووە هۆی کەمی ئاگاداری، و شکستێکی چاوەڕواننەکراو. ئەوانەی لە ئەرکی پاسەوانیدا بوون لە چاودێرییاندا شکستیان هێنابوو.
با ئێستا بیر لەو شێوازە بکەینەوە کە خوداوەند عیسا ئاماژە بە هاتنەوەی خۆی دەکات. لەگەڵ هۆشداریدا هاتووە. «ئەگەر کەواتە ئاگادار نەبیت، وەک دزێک دێمە سەرت.» ئەمە بە دڵنیاییەوە ئەو شێوازە نییە کە ئەو بۆ هی خۆی دێت. ئەمە ئەو شێوازەیە کە ئەو بۆ جیهان دێت، کە نوستووە و بێباکە بەرامبەری. تەنها گوێ لە وشەکانی پۆڵس بگرە کە بۆ تسالۆنیکییەکان دەنووسێت، «بەڵام ئێوە، برایان، لە تاریکیدا نین، بۆ ئەوەی ئەو ڕۆژە وەک دزێک بەسەرتاندا بێت» (١ تسالۆنیکییەکان ٥:٤). ئەو باسی وێرانکارییەکی لەناکاو دەکرد کە بەسەر جیهاندا دێت. زۆربەی شتەکان لە سەردیس تەنها بووبوونە پیشەیەک، کە لەگەڵ جیهاندا ناسرابوون، و بۆیە لە مەترسی حوکمدران لەگەڵ جیهاندا بوون. خوداوەند بۆ کڵێساکەی وەک زاوا دێت، داوای بووکەکەی دەکات، نەک وەک دزێک.
ئایەتی ٤
«تۆ چەند ناوێکت هەیە تەنانەت لە سەردیسیش کە جلەکانیان پیس نەکردووە؛ و ئەوان لەگەڵ مندا بە سپی دەڕۆن: چونکە ئەوان شایستەن.»
«چەند ناوێک.» سیستەمەکە مردبوو. بەڵام چەند کەسێک هەبوون کە بە زیندوویی، بە چالاکی وەڵامی ڕێنمایی ڕۆحی پیرۆزیان دەدایەوە.
پیرۆزی و ڕاستودروستی کەسی لە شایەتی و خزمەتکردن بۆ خوداوەندە پیرۆزەکەمان زۆر گرنگن.
«ئەوان لەگەڵ مندا بە سپی دەڕۆن.» هاوڵاتیانی ڕۆمانی کە پێشوازییان لە ژەنەڕاڵێکی سەرکەوتوو دەکرد کە لە هەڵمەتێکی سەرکەوتووەوە دەگەڕایەوە، جلوبەرگی سپییان لەبەر دەکرد، و ئەوانەی کە ناوبانگێکی تایبەتیان هەبوو، شەرەفی ئەوەیان پێدەدرا کە لەگەڵیدا لە ڕێپێوانی سەرکەوتنەکەیدا بڕۆن. بەڕوونی، پاشماوەیەک لە سەردیسدا هەبوو، تەنها چەند کەسێک، و بە شێوەیەکی کەسی لەلایەن مەسیحەوە ناسرابوون، کە ئەو دەتوانێت بڵێت، «ئەوان جلەکانیان پیس نەکردووە؛ و ئەوان لەگەڵ مندا بە سپی دەڕۆن: چونکە ئەوان شایستەن.» لە کاتی سەختی و فشاردا، و ڕەنگە دژایەتیشدا، ئەوان دڵسۆز مانەوە. چ شەرەفێکە، لەسەر زمانی خوداوەند خۆی، «ئەوان شایستەن.»
ئایەتی ٥
«ئەوەی سەردەکەوێت، ئەو بە جلوبەرگی سپی دەپۆشرێت؛ و من ناوی ئەو لە کتێبی ژیاندا ناسڕمەوە، بەڵکو ناوی ئەو لەبەردەم باوکم، و لەبەردەم فریشتەکانی، دان پیادەنێم.»
هەر یەکێک لەم وتارانە بە بەڵێنێک بۆ سەرکەوتوو کۆتایی دێت، کەسێک کە لە ڕۆژێکی خراپدا دڵسۆزە بۆ خوداوەند. ئێستا «ئەوان» نییە، بەڵکو «ئەو»؛ بابەتێکی تاکەکەسییە. لێرەدا بەڵێنەکە سێ لایەنەیە.
یەکەم زۆر لە بەڵێنی ئایەتی ٤ دەچێت. «هەمان کەس بە جلوبەرگی سپی دەپۆشرێت.» وەک باسمان کرد، هاوڵاتیانی دیاری ڕۆمانی کە پێشوازییان لە ژەنەڕاڵێکی سەرکەوتوو دەکرد کە لە هەڵمەتێکی سەرکەوتووەوە دەگەڕایەوە، جلوبەرگی سپییان لەبەر دەکرد، و ئەوانەی کە بە شایستە دادەنران، شەرەفی تایبەتی ئەوەیان پێدەدرا کە لەگەڵیدا لە ڕێپێوانی سەرکەوتنەکەیدا بڕۆن.
سەرکەوتوو دەبێتە بەشێک لە ڕێپێوانی سەرکەوتنی مەسیح، لە ڕۆژی شکۆمەندیدا لەگەڵیدا دەبێت. دووەم لەم بەڵێنانە هاندانێکی ترە، «من ناوی ئەو لە کتێبی ژیاندا ناسڕمەوە.» ئەمە ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ دەرکردن لە کڵێسا.
لە کۆتایی سەدەی یەکەمی زایینیدا، جولەکەکان پاراستنێکی بەشەکییان بۆ ئەوانەی لە تۆماری کەنیسەدا ناویان تۆمار کرابوو دابین کرد. تاوانباران دژی دەسەڵاتدارانی جولەکە تووشی دەرکردن لە کڵێسا دەبوون، و ڕووبەڕووی چەوساندنەوە دەبوونەوە لەلایەن دەسەڵاتدارانی ڕۆمانییەوە بەهۆی پەرستن نەکردنی قەیسەر. ئەوانەی کە بە توندی بۆ باوەڕی مەسیحی خەباتیان دەکرد، هەندێک جار لە کتێبەکانی خەڵک لە کەنیسەی ناوخۆیی دەسڕانەوە، بەڵام بەڵێنی ئەوەیان پێدرا کە لە کتێبی خودادا ناسڕێنەوە. ئەم بەڵێنە مانایەکی هاوتەریبی دەبوو بۆ چاکسازان لە ڕۆژگاری خۆیاندا.
هیچ باوەڕدارێکی ڕاستەقینە هەرگیز ناوی لە کتێبی خودادا ناسڕێتەوە. چارەنووسی ئەبەدییان پارێزراوە. ڕەنگە کەسانی تر هەبن کە شانازی بەوەوە دەکەن کە ناویان لە لیستی شەرەفی زەویدا هەیە، بەڵام پێگەی ئەوان لەوێدا هەمیشە نادڵنیا دەبێت، بەندە بە ڕەفتار و کارکردنی داهاتوویانەوە. سەرکەوتوو دەتوانێت دڵنیا بێت لە شوێنی خۆی لە کتێبی ژیاندا، کە ناوی هەرگیز لێی ناسڕێتەوە.
سێیەم بەڵێن شوێنێکی شەرەفە، «من ناوی ئەو لەبەردەم باوکم، و لەبەردەم فریشتەکانی، دان پیادەنێم.»
خوداوەند عیسا دڵسۆزی خزمەتکارەکانی خۆی لەبیر دەکات و ڕێزیان لێ دەگرێت!
ئایەتی ٦
«ئەوەی گوێی هەیە، با گوێ بگرێت لەوەی ڕۆح بە کڵێساکان دەڵێت.»
کاتێک بەرەو کۆتایی دێین، بانگەوازی سەرکەوتوو زۆرتر بەپەلە و جیاواز دەبێت. لە هەموو سەختییەکانی ڕۆژگاری ئێمەدا، با ئازایەتی وەربگرین. با ئاگادار بین، بەهێز بین، و بە توندی بگرین تا خوداوەند دێت.
«ئەوەی گوێی هەیە، با گوێ بگرێت لەوەی ڕۆح بە کڵێساکان دەڵێت.»
