پرسیار: بە لەبەرچاوگرتنی ڕێوڕەسم و قوربانی و نەریتەکان، ئایا باشە بۆ کریستیانێک نازناوێکی نەریتی وەربگرێت یان قبووڵی بکات یان ببێتە خاوەنی نازناوێک، وەک «پاشا» یان «سەرۆک»؟
وەڵام: کتێبی پیرۆز ئاماژە بەوە دەکات کە حکومەتی مرۆڤایەتی دەستی پێکرد دوای لافاوەکە کاتێک خودا بە نوحی فەرموو کە هەرکەسێک خوێنی مرۆڤ بڕێژێت دەبێت لەسێدارە بدرێت. خودا دواتر ڕێنمایی ئیسرائیلی دا بۆ ئەوەی شەش شاری پەناگەیان هەبێت کەسێک کە بە هەڵە کەسێکی دیکەی کوشتبێت، بەبێ ئەوەی مەبەستی بێت، بتوانێت هەڵبێت بۆ ئەوێ. هەردوو نێردراو پیتەر لە 1 پیتەر 2 و پۆڵس لە ڕۆما 13 بە ڕوونی دەڵێن کە کریستیانێک دەبێت ملکەچی دەسەڵاتە هەبووەکان بێت، چونکە هەموو دەسەڵاتێک لەلایەن خوداوە دانراوە. پیتەر بە تایبەتی ئاماژەی بە پاشاکان و حاکمەکان کرد. پۆڵس لەلایەن چەندین حاکمەوە دادگایی کرا و لە کۆتاییدا نێردرا بۆ ڕۆما کاتێک داوای پێداچوونەوەی بە مامەڵەی نادادپەروەرانەی دۆسیەکەی کرد بۆ قەیسەر – ئیمپراتۆری ڕۆمانی.
لە کاتێکدا کە دەسەڵات وەک دامەزراوێک لەلایەن خوداوە بۆ خێری مرۆڤایەتی دەناسێت، کتێبی پیرۆز بە هیچ شێوەیەک ڕێنمایی کریستیانەکان ناکات کە شوێنی دەسەڵات بۆ خۆیان بگەڕێن. دەسەڵات لە سەرەوە دێت، لە خوداوە، نەک لە هەڵبژاردن یان ڕەزامەندی ئەوانەی حوکم دەکرێن. خودا شاول-ی هەڵبژارد بۆ ئەوەی ببێتە پاشای ئیسرائیل کاتێک ئیسرائیل پێداگری لەسەر ئەوە کرد کە پاشایەکیان هەبێت بۆ ئەوەی وەک نەتەوەکانی دەوروبەریان ڕێنماییان بکات. بە هەمان شێوە، خودا داود-ی هەڵبژارد بۆ ئەوەی ببێتە پاشای ئیسرائیل دوای ئەوەی شاول گوێڕایەڵنەبوونی خەمگینانەی خۆی بۆ فەرمانە ڕوونەکانی خودا نیشاندا. ئەو ڕێگایانەی کەسێک دەبێتە پاشا یان سەرۆک ڕەنگە زۆر جیاواز بن؛ هەندێکیان لە پۆستێکی باڵادا لەدایک دەبن، هەندێکیان دادەمەزرێن، هەندێکیان بە دەنگی جەماوەر هەڵدەبژێردرێن، هەندێکیان پۆستەکەیان بە گەندەڵی، یاخیبوون یان تەنانەت تیرۆرکردن بەدەست دەهێنن. بەڵام باوەڕدارێک هەرگیز ڕێنمایی ناکرێت کە پۆستی حکومەتی یان ڕێزلێنان بۆ خۆی بگەڕێت.
ئەوانەی خۆیان لە پۆستێکی لەو شێوەیەدا دەبیننەوە دەبێت لەو پۆستەدا ڕێز لە خودا بگرن. پەیمانی کۆن چیرۆکی حوکمڕانی پاشا ڕێزدارەکانی خودا و هەروەها پاشاکانی پێچەوانەی ئەوانەمان پێدەدات. لە ڕۆما 16:23 پۆڵس سڵاوی گەیاندە قەشەکانی ڕۆما لەلایەن، لەنێو ئەوانی تردا، ئیراستوس، گەنجینەداری شاری کۆرینس، کە لەوێوە دەینووسی. مێژوو ئاماژە بە زۆرێک لە حاکمە کریستیانە دڵسۆزەکان دەکات بە درێژایی سەدەکان. دەتوانین سوپاسگوزار بین ئەگەر کەسێک کە پۆستێکی دەسەڵات یان حوکمڕانی داگیرکردووە، باوەڕدارێکی خوداپەرست بێت. بەداخەوە، زۆرێک لە کریستیانەکان کە پۆستی لەو شێوەیەیان داگیرکردووە، بە ڕەفتاریان ڕێزیان لە خودا نەگرتووە. سیاسەت دەتوانرێت وەک هونەری سازش پێناسە بکرێت، و زۆربەی کریستیانەکان لە سیاسەتدا ئەمڕۆ بۆ ئەوەی هەر شتێک بەدەست بهێنن، دەبینن کە زۆرجار دەبێت سازش لەسەر گرنگترین بابەتەکان بکرێت. کریستیانەکان بە نائومێدییەکی گەورەوە دەبینن کە ناتوانن ئەم جیهانە لە توندوتیژی و گەندەڵی گوناهکارانەی ڕزگار بکەن.
ئێستا بۆ نزیکبوونەوە لە پرسیارەکەمان – پرسیارێک کە لە خوێنەرێکەوە لە ئەفریقا پێمان گەیشتووە. بە ڕووبەڕووبوونەوەی کۆتایی نزیکبووەوە لەژێر سزای خودا بۆ شانشینی یەهودا، بە یەرمیا پەیامێکی تایبەت درا بۆ باروخ، نووسەرەکە کە بە دڵسۆزی هەموو وشەکانی پێشبینی یەرمیای نووسیبوو. پەیامەکە بریتی بوو لە: «ئایا شتی گەورە بۆ خۆت دەگەڕێیت؟ مەگەڕێیت؛ چونکە، سەیری بکە، من ناخۆشی دەهێنمە سەر هەموو جەستە»، خودا دەفەرموێت (یەرمیا 45:5 NKJV). ئەمڕۆ ئێمە بە خێرایی نزیک دەبینەوە لە کۆتایی ئەم سەردەمەی فەزڵی خودا. سزا بەم زووانە لێرە دەبێت. بەڕاستی هیچ خاڵێک نییە لە گەڕان بەدوای پۆستی ڕێزلێنان لەنێو پیاوانی ئەم جیهانەدا. ئەو کەسەی کە بانگەشە دەکات، «لە تووڕەیی داهاتوو هەڵبێن» (مەت 3:7)، بە دڵنیاییەوە شوێنێکی بەرز لە جیهانێکدا کە لەژێر سزایەدا ناگەڕێت.
سەرباری ئەوەش، بۆ دەستبەکاربوون لە پۆستێکی لەو شێوەیەدا لە زۆربەی وڵاتانی ئەفریقا بە گشتی پێویستی بە ملکەچبوون بۆ ڕێوڕەسم و نەریتە نەریتییەکان، و تەنانەت پێشکەشکردنی قوربانی دیاریکراویش هەیە. ئەم پێداویستییانە پەیوەندییان بە ئایینی نەریتی ئەفریقاوە هەیە، کە بە گشتی جۆرێک لە پەرستنی باوباپیران و بتپەرستی لەخۆدەگرێت. کتێبی پیرۆز لەسەر ئەم بابەتانە ڕوونە: «خۆشەویستانم، لە بتپەرستی هەڵبێن... ئەو شتانەی کە کافرەکان قوربانییان پێشکەش دەکەن، بۆ شەیتانەکانە نەک بۆ خودا، و من نامەوێت ئێوە هاوبەشی لەگەڵ شەیتانەکاندا بکەن. ناتوانن جامی خودا و جامی شەیتانەکان بخۆنەوە؛ ناتوانن بەشداری لە خوانەکەی خودا و خوانەکەی شەیتانەکاندا بکەن» (1 کۆرنسۆس 10:14، 20-21). «لەگەڵ بێباوەڕاندا بە نایەکسانی یەک مەگرن. چونکە چ هاوبەشییەک ڕاستودروستی لەگەڵ بێ یاساییدا هەیە؟ و چ هاوبەشییەک ڕەشایی لەگەڵ تاریکیدا هەیە؟ و چ ڕێککەوتنێک مەسیح لەگەڵ بەلیعالدا هەیە؟ یان چ بەشێک باوەڕدارێک لەگەڵ بێباوەڕێکدا هەیە؟ و چ ڕێککەوتنێک پەرستگای خودا لەگەڵ بتەکاندا هەیە؟ چونکە ئێوە پەرستگای خودای زیندوون... بۆیە «لە نێوانیاندا وەرنە دەرەوە و جیا بنەوە، خودا دەفەرموێت. دەست لە شتی پیس مەدەن، و من وەرتان دەگرم» (2 کۆرنسۆس 6:14-17).
لە کاتێکدا کە ڕەنگە دابونەریتەکان لە وڵاتانی ڕۆژئاوا جیاواز بن، هەمان بنەماکان جێبەجێ دەبن. ئاهەنگەکانی سەرکەوتن کاتێک هەڵبژاردنێک دەبرێتەوە بە گشتی بە کحول یان خراپتر دەبن، و ئاهەنگە گرانبەهاکانی ئاهەنگەکانی دەستبەکاربوون بە گشتی زۆربەی هەمان شت و زیاتری تێدایە. ملیۆنان دۆلار بۆ ڕیکلام لە کاتی هەڵمەتەکاندا خەرج دەکرێت، زۆربەی لە خۆپەرستی و هێرشکردن و زۆرجار ناوزڕاندنی نەیارەکان – بە تەواوی پێچەوانەی ئەوەی کە خودا دەیەوێت گەلەکەی بەرامبەر بەوانی تر ڕەفتار بکەن! کریستیانێک ڕەنگە نیازێکی باش و ئامانجێکی بەرز بێت، بەڵام کۆتاییەکە هۆکارەکە ڕەوا ناکات.
دانیال نموونەی باوەڕدارێکە کە ڕەتی کردەوە سازش لەسەر بنەما خوداپەرستییەکانی بکات، و خودا خودا خستییە پۆستێکی زۆر بەرز لە حکومەتە بتپەرستەکاندا. دانیال بەدوای پۆستی لەو شێوەیەدا نەگەڕا بەڵکو ئەو کارانەی کرد کە پێی سپێردرابوو. لە ڕاستیدا، شایەتییەکەی بە شێوەیەک بوو کە بووە هۆی ئەوەی شەوێک لەناو ئەشکەوتێکی شێردا بەسەر ببات چونکە هاوکارە بێخوداکانی بە پەرۆشییەوە دەیانویست لەم کەسە خوداپەرستە ڕزگاریان بێت کە کەسایەتییەکەی زۆر جیاواز بوو لە هی ئەوان.
کریستیانێک کە پۆستێکی ڕێزلێنان بە میرات دەگرێت یان پێشکەش دەکرێت و دەتوانێت قبووڵی بکات بەبێ ملکەچبوون بۆ بتپەرستی یان کردەوە گوناهکارەکانی تر، ڕەنگە ئازاد بێت کە پۆستێکی لەو شێوەیە وەک دیارییەک لە خوداوە و دەرفەتێک بۆ خزمەتکردنی قبووڵ بکات. بەڵام چۆن دەتوانێت چاوەڕێی بەرەکەتی خودا بکات ئەگەر قبووڵکردنی پۆستێکی لەو شێوەیە وای لێبکات ناچار بێت بەشداری لە چالاکییەکاندا بکات کە بە هەر شێوەیەک بێت ڕێز لە خودا نەگرێت یان دژی وشە پیرۆزەکەی بێت؟
وەڵام درایەوە لەلایەن یوجین پی. ڤێدەر، جونیۆر.
