«ئەوەی نەمبردبوو، گەڕاندمەوە» (زەبوور ٦٩:٤). قوربانی تاوان (لێڤییەکان ٥-٦) بەزۆری وەک جۆرێک لە قوربانی گوناهی لاوەکی سەیر دەکرێت و کەمتر سەرنجی دەدرێت، بەڵام تایبەتمەندییەکانی هەیە، بۆیە وادیارە بەلای منەوە، کە کەسایەتییەکی تەواو تایبەت بە خۆی دەدات و نیشان دەدات کە لە گرنگییەکەیدا لە چوار قوربانییە گەورەکە کەمتر نییە.
لە قوربانی گوناهدا تاوانی گوناه فێر دەبین، بەڵام قوربانی تاوان زیانێکمان فێر دەکات کە گوناه کردوویەتی؛ گوناهبار نەک تەنها خۆی دەناڵێنێت بەڵکو گوناهەکەی دەبێتە هۆی ئازاردانی کەسانی دیکەش. هەموو گوناهێک تاوانێکە دژی کەسانی دیکە.
سێ ئاراستە دیاری کراون کە گوناه تێیدا کار دەکات:—
تاوان لە شتە پیرۆزەکانی یەزدان (٥:١٥)
تاوانی ئادەم لە شتە پیرۆزەکانی یەزدان
کاتێک ئادەم گوناهی کرد، خودا یەکەم کەس بوو کە ئازاری چەشت؛ فێر دەبین کە مرۆڤ چەندە خۆشەویست بوو لای خودا بەو ڕاوێژەی کە پێش دروستکردنی لەسەری کرد، و ئەو گرنگییەی کە پێی دا کاتێک بە وێنەی خۆی و لەسەر شێوەی خۆی دروستی کرد، ئەوەندە لێی نزیک بووەوە کە هەناسەی ژیانی خستە لووتییەوە.
ئادەم دەبێت کاریگەریی خۆشەویستی خودای لەسەر بووبێت؛ بە دڵنیاییەوە شەیتان کاریگەریی لەسەر بوو، و پلانی دانا کە هەمووی تێک بدات و ئادەم لە شتە پیرۆزەکانی خودادا گوناه بکات، بۆ ئەوەی خودا لە خۆشەویستی پیرۆزی خۆیدا بۆی بریندار بکات.
سەرکەوت، ڕەنگە ئاسانتر لەوەی کە هیوای خواستبوو؛ بێمتمانەیی و بێفەرمانی متمانەی خۆشیی خودای لە دڵەکانی ئادەم و ژنەکەیدا دروست کردبوو، دەرکرد، و خودا ئەوانی لەدەست دا، —باشترین و جوانترین دروستکراوەکانی خۆی، تاجی هەموو کارەکانی لەدەست دا.
ئایا بە باشی بیرمان لە هاوارەکەی کردووەتەوە لە باخچەکەدا کاتێک هاتە خوارەوە بۆ قسەکردن لەگەڵ ئادەم لە کاتی فێنکی ڕۆژدا، «ئادەم، لە کوێیت»؟ خۆشەویستی بریندار لەو وشانەدا لێی دەدا. بە گەورەترین ڕێزەوە دەڵێم؛ گوناهی ئادەم خەنجەرێک بوو لە دڵی خودا. خودا یەکەم کەس بوو کە ئازاری چەشت.
چیرۆکی کوڕە بەفیڕۆچووەکە (لۆقا ١٥) وەڵامی پەیمانی نوێیە بۆ سەرەتای ٣ و خۆشیی باوک لە گەڕانەوەی کوڕەکەیدا لەو بەشەدا فێرمان دەکات کە خەمەکەی چەندە توند بووە لە ڕۆیشتنیدا.
تاوان دژی فەرمانەکانی یەزدان (٥:١٧)
گوناهی ئادەم دژی فەرمانەکانی یەزدان
کردەوەی بێفەرمانییەکەی یاخیبوون بوو؛ واتای ئەوە بوو، «من بۆ خۆم دەبمە خودا؛ یەزدان کێیە کە من گوێڕایەڵی بکەم؟» ئەمە ئاستەنگێک بوو بۆ باڵادەستی خودا. با گومانمان لەمە نەبێت، گوناه ئەگەر بتوانێت خودای گشتگیر لەسەر تەخت دادەگرێت.
ئەگەر لاوازییەک لە خودادا هەبووایە و گوناهەکەی لێ خۆش بووایە چونکە گوناهبارەکەی خۆش دەویست، و دادپەروەرییەکەی لە پێناوی خۆشەویستییەکەیدا قوربانی دابوو، ئەوا واتای دەستبەرداربوونی تەختەکەی دەبوو؛ ئەو چیتر خودا نەدەبوو.
پێویستە تێبگەین کە گوناه نەک تەنها خەنجەرێکە لە دڵی خودا بەڵکو هەوڵێکە بۆ سەر تەختەکەی. خودا خۆشەویستییە: ئەمە سروشتی ئەوە، و ئەو خودایەکی دادپەروەرە؛ ئەمە کەسایەتی ئەوە، هەردوو سروشت و کەسایەتییەکەی لەلایەن گوناهی ئادەمەوە ئاستەنگیان بۆ دروست کرا و هێرشیان کرایە سەر و هێشتا لەلایەن هەموو گوناهی ڕەگەزەکەیەوە ئاستەنگیان بۆ دروست دەکرێت.
تاوان دژی یەزدان لە تاوانێکدا دژی دراوسێ (٦:٢)
بە چ هەنگاوێکی خێرا گوناه پێشکەوت بۆ تاوانکردن دژی دراوسێی مرۆڤ، کە وەک تاوانێک دژی یەزدان هەژمار دەکرێت. هەر کە مرۆڤێک هەبوو بۆ گوناهکردن دژی، تاوانەکە کرا، و زەویی سەرسام خوێنی یەکەم مرۆڤی کوژراوی خواردەوە، نەک لەلایەن جنۆکەیەکەوە لە دۆزەخی خوارەوە، نەک لەلایەن دڕندەیەکی کێوییەوە لە دارستان، بەڵکو لەلایەن کوڕی دایکی خۆیەوە.
لە کوشتنی هابیلدا، قاین تاوانی کردبوو لەوەی کە «پێی سپێردرابوو بۆ پاراستن،» و «بە زۆر» ژیانی براکەی لێ سەندبووەوە. وەڵامە تووڕەکەی بۆ پرسیارەکەی خودا دەربارەی براکەی، «ئایا من پاسەوانی براکەمم؟» بە ڕوونی نیشانی دا کە دەیزانی کە ئەو پاسەوانە.
خەمڵاندنی ڕادەی تاوان
شتێکی دیکە کە دەبێت سەرنجی بدرێت ئەوەیە کە تاوانبارەکە نەهێڵدرا بۆ خەمڵاندنی ڕادەی زیانێک کە تاوانەکەی کردبووی. موسا، کە نوێنەرایەتی خودای دەکرد، دەبوو بە پێوانەی شاقلی پیرۆز (بەشی ٥:١٣) بیپێوێت. دڵنیاین کە بێسەروبەریی خەمناکی ئەمڕۆ و بڕوا لاوازەکە بە گوناه، تەنانەت لەوانەشدا کە ناوی خودا دەهێنن، لەبەر ئەوەیە کە خەمڵاندنی خودا بۆ گوناه نە ناسراوە و نە داواکراوە.
ئێمە ستانداردی خۆمان دادەنێین، یان خۆمان بە کەسانی دیکە بەراورد دەکەین و خۆمان پاساو دەدەین، چونکە بە بڕیاری خۆمان باشتر لەوانین؛ و خراپتر، ئێمە
گوناهەکانمان تێکەڵ دەکەین کە حەزمان لێیەتی بە نەفرەتکردن لەوانەی کە حەزمان لێیان نییە.
تەنها لە ئامادەبوونی خودادایە کە دەست دەکەین بە فێربوونی گوناهکاریی زۆری گوناه لە ئاستەنگیدا بۆ خودا و ئەو زیانەی کە بە هاوڕێکانمان دەگەیەنێت، و پاشان، و تەنها پاشانە کە پێویستی بە قوربانییەکی گەورەی کەفارەت تێدەگەین و دانی پێدا دەنێین.
قوربانی کەفارەت: بەرانەکە
سەرنج دەدرێت کە لە کاتێکدا قوربانییەکان بۆ کەفارەتی گوناه، بەپێی یاسای قوربانی گوناه، پلەبەندی کرابوون، لە گاجووتێکی گەنجەوە تا دەیەمین بەشی ئێفایەک ئاردی باش، تەنها یەک قوربانی هەبوو کە دەیتوانی بە باشی تاوانەکە چارەسەر بکات و کەفارەت بۆ تاوانبارەکە بکات، گرنگ نییە تاوانەکە چی بوو، قوربانییەکە نەدەبوو کەمتر بێت لە بەرانێکی بێ عەیب.
یەکەم جار کە بەرانێک دێتە ناو وێنەی خوداییەوە لە سەرەتای ٢٢دایە، کە یەکێک بە قۆچەکانی لەناو دارستانێکدا گیرا و لەبری ئیسحاق مرد. ئەوە بیرۆکەی جێگرەوە دەدات، بەڵام کێ دەتوانێت جێگرەوەیەکی ڕاستەقینە و گونجاو بێت بۆ پیاوانی گوناهبار کە تاوانەکانیان نەک تەنها زەوییان بە توندوتیژی و گەندەڵی پڕ کردووە بەڵکو بە سەرکێشی دژی خودا بۆ ئاسمان بەرز بوونەتەوە؟
تەنها یەک وەڵام بۆ ئەوە هەیە؛ ئەو کوڕی مرۆڤە. و ئەو، بە گەورەیی خۆشەویستییەکەی ئەم شوێنەی گرتووە. ئەو وتی
«وەک چۆن موسا مارەکەی لە چۆڵەوانیدا بەرز کردەوە، بە هەمان شێوەش دەبێت کوڕی مرۆڤ بەرز بکرێتەوە، بۆ ئەوەی هەر کەسێک باوەڕی پێی بێنێت لەناو نەچێت بەڵکو ژیانی هەتاهەتایی هەبێت» (یۆحەننا ٣:١٤). «تەنانەت کوڕی مرۆڤیش نەهات بۆ ئەوەی خزمەتی بکرێت بەڵکو بۆ ئەوەی خزمەت بکات، و ژیانی خۆی وەک فیدیە بۆ زۆر کەس بدات» (مەرقۆس ١٠:٤٥).
بەرانەکە هێز و سووربوونیش نیشان دەدات. ئەو یەزدان نیشان دەدات کە لە ئاسمانەوە دێتە دەرەوە و دەڵێت، «ئەوەتا، دێم بۆ ئەوەی ویستی تۆ بکەم، ئەی خودا.» هیچ شتێک نەیدەتوانی لەو ویستە لای بدات، «ڕووی خۆی وەک بەردێک دانا،» «یاخی نەبوو، نەش گەڕایەوە دواوە» (ئیشایا ٥٠:٥).
بەڵام زیاتر بەرانەکە گەشەی تەواو و پێگەیشتن نیشان دەدات. هیچ ناتەواوی یان کەمی زانیاری لە یەزداندا نەبوو. بە زانیاری تەواو لە خەمڵاندنی خودا بۆ گوناه، و ئەو داواکارییانەی کە دادپەروەری هەتاهەتایی دەبێت لەسەر ئەو کەسە بکات کە وەک جێگرەوە بۆ سەرپێچیکارەکە وەستابوو، ئەو هات، و کاتێک پێشنیار کرا کە ڕێگایەکی ئاسانتر بدۆزێتەوە وەڵامەکەی ئەوە بوو، «بڕۆ دواوەم، شەیتان، تۆ ئاستەنگێکیت بۆ من، چونکە تۆ حەزت لە شتەکانی خودا نییە.» و دووبارە. «ئەو جامەی کە باوکم پێی داوم، ئایا نایخۆمەوە؟»
لە کۆتاییدا، وەک هەموو قوربانییەکان، بەرانەکە دەبوو بێ عەیب بێت. یەزدان جێگرەوەی بێ گوناه بوو؛ هیچ تاوانێکی نەکرد نە دژی خودا و نە دژی دراوسێکەی. «یەزدانی خودای خۆی بە هەموو دڵی خۆی خۆش دەویست و دراوسێکەشی وەک خۆی.»
چ ڕۆژێکی گەورە و شایەنی بیرهێنانەوەیە ئەو ڕۆژەی کە بۆ یەکەم جار بۆ گوناهبارێکی دڵنیا لە گوناهەکەی دەرکەوت، کە مەسیح لە پێناوی گوناهەکانی مرد، بەپێی نووسینەکان و لە ڕێگەی کەفارەتی تەواو و کامڵەوە کە ئەو بە خوێنی خۆی کردی، تاوانەکانی لێ خۆش دەبێت.
قەشە کەفارەتی بۆ دەکات لەبەردەم یەزدان: و لێی خۆش دەبێت بۆ هەر شتێک لە هەموو ئەوانەی کە لە تاوانکردندا کردوویەتی (بەشی ٦).
«خوێنی عیسای مەسیح، کوڕی خودا، لە هەموو گوناهێک پاک دەکاتەوە.»
قەرەبوو و زیادکردنی بەشی پێنجەم
ئێستا دەگەینە ئەو بەشەی نموونەکە کە دەبێت دڵی هەموو منداڵێکی خودا بە خۆشی پڕ بکات، وەک چۆن ئاسمان بە ستایشی هەتاهەتایی پڕ دەکات. قەرەبوو ئاسمان بە ستایشی هەتاهەتایی پڕ دەکات. دەبوو قەرەبوو بۆ هەموو تاوانێک بکرێت و بەشی پێنجەمیشی بۆ زیاد بکرێت. لایەنی زیانلێکەوتوو دەبوو زۆر زیاتر لەوەی کە لەدەستی دابوو قەرەبوو بکرێتەوە.
بە دڵنیاییەوە هیچ گوناهبارێک نەیدەتوانی ئەمە بکات، و هێشتا لەناو گوناهبارە ڕزگارکراوەکاندا و لە ڕێگەی ئەوانەوە ئەم بەشە زیادکراوە بەدەست دێت؛ بەڵام ئەو کەسەی کە ئەمە دێنێتە دی، ئەو کەسەیە کە کەفارەتی بۆ گوناهەکە کرد. ئەمە دەنگی عیسایە کە لە زەبووردا دەڵێت،
«ئەوەی نەمبردبوو، گەڕاندمەوە» (زەبوور ٦٩:٤).
قەرەبوو بۆ تاوان لە شتە پیرۆزەکانی خودادا
بیر لەو زیانە بکەرەوە کە بە خودا گەیشت لە خۆشەویستییەکەیدا بۆ مرۆڤەکان، ئەوەندە ترسناک بوو کە یەزدان دەبوو بڵێت، «هەردووکیان من و باوکمیان بینیوە و ڕقیان لێمان بووەتەوە،» و «بیری جەستەیی دوژمنایەتییە دژی خودا.»
ئایا دەکرێت ئەو دوژمنایەتییە قووڵە لاببرێت و دوژمنەکان ئاشت بکرێنەوە؟ وەڵامەکە ئەوەیە، «کاتێک دوژمن بووین، بە مردنی کوڕەکەی لەگەڵ خودا ئاشت کراینەوە،» و ئێستا دەربارەی «ئەوانەی خودایان خۆش دەوێت» دەخوێنینەوە (ڕۆما ٨:٢٨؛ ١ کۆرنسۆس ٢:٩).
و باش سەرنجی سروشتی خۆشەویستییەکە بدە، ئێستا ئەو خۆشەویستییە نییە کە ئادەم ڕەنگە بۆ دروستکەرێکی خێرخواز هەبووبێت، بەڵکو خۆشەویستی منداڵانە بۆ باوک. «سەیر بکەن چ جۆرە خۆشەویستییەک باوک پێی بەخشیووین، کە ئێمە بە منداڵانی خودا ناوببرێین.»
بەو شێوەیە خودا خۆی دەوڵەمەند کراوە و بۆ هەتاهەتایە شکۆدار دەبێت وەک چۆن نەیدەتوانی بێت ئەگەر شەیتان سەرکەوتوو نەبووایە لە گوناهبارکردنی مرۆڤ، چونکە هەر تاوانەکە دەرفەتی بە کوڕی خودا دا کە حوکمەکە هەڵبگرێت، و سامان و شکۆیەکی بێسنوور بۆ خودا زیاد بکات کە تاوانەکە دژی ئەو کرابوو. و خودا ئێستاش، وەک چۆن بۆ هەتاهەتایە دەبێت، وەڵامێکی بۆ خۆشەویستییە گەورەکەی لە دڵەکانی منداڵە ڕزگارکراوەکانییەوە هەیە.
قەرەبوو بۆ تاوان دژی فەرمانەکانی یەزدان
پاشان تاوان دژی فەرمانەکانی یەزدان چارەسەر کراوە، و بەشی پێنجەمیشی بۆ زیاد کراوە، لەوەدا کە ئێمە کە جارێک «ئەندامەکانمان وەک ئامێری ناڕاستی بۆ گوناه» بەکارهێنا و «گوێڕایەڵی یاسای خودا نەبووین» ئێستا دەبینین کە «فەرمانەکانی گران نین» (١ یۆحەننا ٥:٣).
دەتوانین سوپاسی خودا بکەین کە لە ڕێگەی نیعمەتەکەیەوە، لە دڵەوە گوێڕایەڵی ئەو شێوە فێرکردنەمان کردووە کە پێمان درا (ڕۆما ٦:١٧)، و خودا ڕۆحی پیرۆز دەدات بەوانەی کە گوێڕایەڵی دەکەن، و ئێمە «لە یاسای خودادا دڵخۆشین بەپێی مرۆڤی ناوەوە.»
باس لە ئێمە دەکرێت وەک «منداڵانی گوێڕایەڵ،» و سەرسوڕهێنەرە کە چەند جار گوێڕایەڵیی ویستانە بۆ خودا لە نامەکاندا باس دەکرێت. باشترە بۆمان کە بەردەوام دڵمان چالاک بێت بۆ ئەوەی لەمەدا سەرکەوتوو نەبین، نەوەک ببینرێت کە لە خودا شتێک دەگرینەوە کە عیسا مرد بۆ ئەوەی لە ئێمەدا بۆی مسۆگەر بکات.
قەرەبوو بۆ تاوان دژی دراوسێمان
«کاتێک لە جەستەدا بووین» کاریگەریمان لەسەر کەسانی دیکە هەبوو بە قسە و ڕێگاکانمان، و بە ڕۆحی قاین دەژیاین، دەمانوت، «ئایا من پاسەوانی براکەمم»؟ بۆ دڵخۆشکردنی خۆمان دەژیاین زۆرجار بە زیانی کەسانی دیکە.
لە نموونەکەدا پیاوێک ڕەنگە تاوان دژی دراوسێکەی بکات بە درۆکردن لەگەڵی و فریودانی، و ئایا نابێت ئێمە دان بە تاوانەکەدا بنێین؟ بەڵام ئێستا وەڵامی ئەوە لە ئێمەدا چی دەبێت؟
«بۆیە درۆکردن فڕێ بدەن، هەموو پیاوێک ڕاستی لەگەڵ دراوسێکەی قسە بکات: چونکە ئێمە ئەندامی یەکترین» (ئەفەسۆس ٤:٢٥).
پیاوێک ڕەنگە تاوان بکات بە زۆر شتێک ببات وەک چۆن قاین ژیانی هابیلی برد. ئێستا ڕق لێبوونەوەی کەسێکی دیکە کوشتنێکی سەرەتاییە، و خراپ قسەکردن لەسەر کەسێکی دیکە بە ڕاستی لێدانێکە لە ژیانی پیاوێک، و ئەم شتانە لەو ڕۆژگارانەی پێشوودا بۆمان ئاسان بوون، بەڵام ئێستا وەڵامی هەموو ئەوە لە ئێمەدا ئەوەیە
«لێرەوە خۆشەویستی تێدەگەین، چونکە ئەو ژیانی خۆی لە پێناوی ئێمەدا دانا و ئێمەش دەبێت ژیانی خۆمان لە پێناوی براکاندا دابنێین» (١ یۆحەننا ٣:١٦)؛
پیاوێک ڕەنگە تاوان دژی دراوسێکەی بکات بە نکۆڵیکردن لەوەی کە شتێک پێی سپێردرابوو بۆ پاراستن، وەک چۆن قاین بەرپرسیارێتی خۆی بۆ هابیل ڕەت کردەوە، وەڵامی ئەوە لە ئێمەدا ئەوەیە،
«ئەندامەکان دەبێت هەمان گرنگی بە یەکتر بدەن» (١ کۆرنسۆس ١٢:٢٥).
«با بیر لە یەکتر بکەینەوە بۆ هاندانی خۆشەویستی و کارە باشەکان» (عیبرانییەکان ١٠:٢٤)
«با هەریەکێک لە ئێمە دراوسێکەی دڵخۆش بکات بۆ چاکەی خۆی بۆ بنیاتنان» (ڕۆما ١٥:٢). «باری یەکتر هەڵبگرن، و بەو شێوەیە یاسای مەسیح جێبەجێ بکەن» (غەلاتییەکان ٦:٣).
بەو شێوەیە خودا سەرکەوتووە و سەرکەوتوو دەبێت وەک چۆن ئێمە، کە ژیانی مەسیحمان پێ بەخشراوە، ئەو ژیانە لە ژیانی پراکتیکیدا دەردەخەین.
«کەواتە، وەک هەڵبژێردراوانی خودا، پیرۆز و خۆشەویست، دڵنەرمی، میهرەبانی، بێفیزبوون، نەرمونیانی، خۆڕاگری لەبەر بکەن؛ یەکتر قبوڵ بکەن، و یەکتر ببەخشن، ئەگەر هەر کەسێک کێشەی لەگەڵ کەسێک هەبوو: وەک چۆن مەسیح لێی خۆش بوون، ئێوەش بە هەمان شێوە بکەن. و لەسەرووی هەموو شتێکەوە خۆشەویستی لەبەر بکەن، کە بەستەری کامڵە. و با ئاشتی مەسیح لە دڵەکانتاندا حوکمڕانی بکات، کە ئێوەش بۆی بانگ کراون لە یەک جەستەدا، و سوپاسگوزار بن. با وشەی مەسیح بە دەوڵەمەندی لە ئێوەدا نیشتەجێ بێت بە هەموو دانایییەکەوە؛ یەکتر فێر بکەن و ئامۆژگاری بکەن لە زەبوورەکان و سروودەکان و گۆرانییە ڕۆحییەکاندا، بە نیعمەت لە دڵەکانتاندا بۆ یەزدان گۆرانی بڵێن. و هەر شتێک کە بە قسە یان کردار دەیکەن، هەمووی بە ناوی یەزدان عیسا بکەن، سوپاس بۆ خودا و باوک لە ڕێگەی ئەوەوە.»
چ شکۆیەکی خودا دەبێت لە ژیانێکی وادا هەبێت!
