«با وەک کا بن لەبەردەم با.» زەبوورەکان 35:5 (NIV)
- «با مردن بەسەر دوژمنەکانمدا بێتە خوارەوە؛ با بە زیندوویی بچنە گۆڕ.» زەبوورەکان 55:15
- «ئەی خودایە، ددانەکانیان لە دەمیاندا بشکێنە.» زەبوورەکان 58:6
- «با لە کتێبی ژیاندا بسڕێنەوە و لەگەڵ ڕاستودروستاندا ناویان نەهێنرێت.» زەبوورەکان 69:28
- «با منداڵەکانی بێ باوک بن و ژنەکەشی بێوەژن.» زەبوورەکان 109:9
- «خۆشحاڵە ئەو ... کە کۆرپەکانیان دەگرێت و بە بەردەکاندا دەیانکێشێت.» زەبوورەکان 137:9
«تکایە لێیان بدە، گەورەم!» ئەمە وەک نوێژێکی کتێبی پیرۆز نایەتە گوێ، وانییە؟ باشە، جارێکی تر سەیری دەقە هەڵبژێردراوەکانمان لە زەبوورەکان بکە. ئایا ناوەڕۆکی ئەم نوێژانە داوای لێدان نییە؟ بەڵام چۆن داواکارییەکانی لەم جۆرە دەتوانرێت لە کتێبی پیرۆزدا جێگیر بکرێن؟ ئایا عیسا نەیووت، «دراوسێکەت وەک خۆت خۆشبوێت» (مەتتا 22:39)؟ چۆن ئەم ناتەباییە ئاشکرایە لە کتێبی پیرۆزدا ڕوون بکەینەوە؟
وەرگێڕانەکانی سەرەوە لە هەندێک زەبووری نەفرەتەوە وەرگیراون. نەفرەتکردن بە واتای بانگکردنی خراپە یان نەفرەتکردن دێت. زەبوورەکانی 7، 35، 55، 58، 59، 69، 79، 109، 137 و 139 نوێژ بۆ سزای خودا لەسەر دوژمنانی زەبوورنووسەکە لەخۆدەگرن. ئەم زەبوورانە زۆرێک لە مەسیحییەکانیان بێزار کردووە، بە لەبەرچاوگرتنی جەختکردنەوەی زۆری پەیمانی نوێ لەسەر خۆشویستنی هەمووان – لەوانەش دوژمنەکانمان (مەتتا 5:44).
تایبەت بە پەیمانی کۆن؟
نەفرەتەکانی ئەم زەبوورانە ئەوەندە دوورن لە خۆشەویستییەوە کە هەندێک مەسیحی گەیشتوونەتە ئەو ئەنجامەی کە داود و زەبوورنووسەکانی تر هەڵەیان کردووە کاتێک ئەم نوێژانەیان دەربارەی دوژمنەکانیان کردووە. ئەم مەسیحییانە دەڵێن، دەبێت لێیان خۆش ببن، چونکە ئەوان لە سەردەمی پەیمانی کۆندا دەژیان پێش فێرکردنی پەیمانی نوێ دەربارەی خۆشەویستی مەسیحی. بەم بۆچوونە، زەبوورەکانی نەفرەت لە کتێبی پیرۆزدا جێگیر کراون بۆ ئەوەی نیشان بدەن کە چەندە هەڵوێستەکانمان دەبێت جیاواز بن ئێستا کە مەسیح هاتووە و ئێمە لە ڕووناکایی ڕاستیی پەیمانی نوێدا دەژین.
لە کاتێکدا ڕاستە کە لێکدانەوەی کتێبی پیرۆز دەبێت هەمیشە ڕەچاوی چوارچێوەی مێژوویی نووسینەکەی بکات، زەبوورەکانی نەفرەت ناتوانرێت وەک تەنها نەزانی پەیمانی کۆن لە ئاشکراکردنی دواتری خودا دەربارەی خۆشەویستی بۆ دوژمنەکانمان ڕوون بکرێنەوە. گوێ لەوە بگرە کە داود لە یەکێک لە زەبوورەکانی نەفرەتدا دەربارەی خۆشەویستی خۆی بۆ ئەوانەی دژی بوون نووسیویەتی. «لە بەرامبەر دۆستایەتیم (خۆشەویستیم) تۆمەتبارم دەکەن، بەڵام من پیاوێکی نوێژکەرم. ئەوان خراپەم لە بەرامبەر چاکەدا دەدەنەوە، و ڕق لە بەرامبەر دۆستایەتیم» (زەبوورەکان 109:4-5).
هەروەها کردەوەکانی داود لە چاکە بۆ پاشا شاول بیربهێنەوە کە بەهۆی حەسادەتەوە دەیویست داود بکوژێت (1 ساموێل 24، 26). ڕاست نییە کە خۆشەویستی بۆ دراوسێکەت و بۆ دوژمنەکەت تەنها چەمکێکە کە لە پەیمانی نوێدا ئاشکرا کراوە. کاتێک عیسا فەرمانی دا کە دەبێت مرۆڤ دراوسێکەی وەک خۆی خۆشبوێت، ئەو یاسای پەیمانی کۆنی دەگێڕایەوە (لێڤییەکان 19:18). سەبارەت بە نیشاندانی خۆشەویستی بۆ دوژمنەکانت، ئەمەش بەشێکە لە یاسای پەیمانی کۆن: «ئەگەر گا یان گوێدرێژی دوژمنەکەتت بینی کە ون بووە، دڵنیابە کە بۆی دەگەڕێنیتەوە. ئەگەر گوێدرێژی کەسێک کە ڕقی لێتە بینی کە لەژێر بارەکەیدا کەوتووە، لەوێ جێی مەهێڵە؛ دڵنیابە کە یارمەتی دەدەیت» (دەرچوون 23:4-5). خۆشەویستی بۆ دوژمنەکەت بەشێکە لە ئەدەبیاتی دانایی پەیمانی کۆن: «کاتێک دوژمنەکەت دەکەوێت، شانازی مەکە؛ کاتێک دەکەوێت، با دڵت خۆش نەبێت» (پەندەکان 24:17). زەبوورەکانی نەفرەت ناتوانرێت وەک نەزانی پەیمانی کۆن لە ڕاستیی پەیمانی نوێ ڕوون بکرێنەوە.
سەرباری ئەوەش، زەبوورەکانی نەفرەت ناتوانرێت تەنها وەک تۆمارێک لە زەبوورنووسەکان سەیر بکرێن کە لەژێر فشار یان چەوساندنەوەدا کۆنترۆڵی خۆیان لەدەستداوە، هەندێک تەقینەوەی کاتییان هەبووە و پاشان ئارامییان بەدەست هێناوە – شتێک کە هەموومان هەندێک جار دەیکەین. زەبوورەکانی نەفرەت گێڕانەوەی مێژوویی نین – ئەوان شیعرێکی گۆرانیین. ئەوان لە ساتە بێ ئاگاییەکاندا نەنووسراون، بەڵکو بە شێوەیەکی ڕێکخراو لە کاتە بێ پەلەکاندا دانراون. لە ڕاستیدا، لە ناونیشانەکانەوە دەردەکەوێت کە زۆربەی زەبوورەکانی نەفرەت لە ڕاستیدا بۆ ئەوە نووسراون کە لە پەرستنی گشتیدا گۆرانییان پێ بگوترێت!
هەندێک خاڵ بۆ ڕەچاوکردن
بۆ وەڵامدانەوەی گونجاوی پرسیارە دژوارەکەی زەبوورەکانی نەفرەت، ژمارەیەک خاڵ پێویستە ڕەچاو بکرێن. یەکەم، دەبێت ئاماژە بەوە بکرێت کە نەفرەتکردن بابەتێکی ڕێژەیی بچووکە لە زەبوورەکاندا. تەنانەت لەوانەی کە پێیان دەوترێت نەفرەت، بڕی نەفرەتکردنی ڕاستەقینە سنووردارە. لە ڕاستیدا، گونجاوتر دەبێت بڵێین «نەفرەت لە زەبوورەکاندا» نەک «زەبوورەکانی نەفرەت». پرسیارەکەمان پەیوەندی بە بابەتێکەوە هەیە کە تایبەتمەندی پەیمانی کۆن، یان زەبوورەکان، یان تەنانەت زۆربەی زەبوورەکانی نەفرەت نییە.
خاڵێکی تر کە دەبێت لەبەرچاو بگیرێت ئەوەیە کە زیادەڕۆیی (زیادەڕۆیی مەبەستدار) شێوازێکی قسەکردنە کە زۆرجار لە شیعری عیبریدا بەکاردێت. بۆ نموونە، شیوەنی داود لە زەبوورەکان 6:6 (NASB) ڕەچاو بکە: «هەموو شەوێک جێگاکەم دەشۆرم، قەنەفەکەم بە فرمێسکەکانم دەتوێنمەوە.» وەسفێکی لەم جۆرە هەرگیز بە واتای وشەیی وەرناگیرێت! لە کاتێکدا زیادەڕۆیی ڕەنگینی شیعری عیبری نەفرەتەکان ڕوون ناکاتەوە، بەڵام دەربڕینەکانی وەک «شکاندنی ددان» و «کێشانی کۆرپە» ڕوون دەکاتەوە.
ڕەچاوکردنێکی گرنگ بۆ پرسیارەکەمان ئەوەیە کە هیچ کام لە نەفرەتەکانی زەبوورەکان داواکاری تۆڵەسەندنەوەی کەسی نین. کاتێک چوارچێوەی دەوروبەری نەفرەتەکان تاوتوێ دەکرێت، دەبینین کە زەبوورنووسەکە لە تۆڵەسەندنەوەی کەسیدا نییە، بەڵکو دەیەوێت ستانداردە ڕاستودروستەکانی خودا بە سزادانی خراپەکاران بۆ گوناهەکانیان بپارێزرێن. بۆ نموونە، سەیری زەبوورەکان 58:10-11 بکە: «ڕاستودروستەکان دڵخۆش دەبن کاتێک تۆڵەسەندنەوە دەبینن؛ پێیەکانیان لە خوێنی خراپەکاراندا دەشۆن. و خەڵک دەڵێن، 'بە دڵنیاییەوە پاداشتێک هەیە بۆ ڕاستودروستەکان؛ بە دڵنیاییەوە خودایەک هەیە کە لەسەر زەوی دادوەری دەکات!'»
بۆ نموونەیەکی تر، سەرنج بدە لە هۆکاری نەفرەتەکەی زەبوورەکان 109:16-18: «چونکە بیری نەکردەوە کە خۆشەویستی نیشان بدات، بەڵکو چەوساندنەوەی لێقەوماوان و هەژاران، و دڵتەنگان لە دڵدا، بۆ ئەوەی بیانکوژێت. ئەویش نەفرەتی خۆشویست، بۆیە بۆی هات؛ و ئەو دڵخۆش نەبوو بە بەرەکەت، بۆیە لێی دوور بوو. بەڵام خۆی بە نەفرەت پۆشی وەک جلەکەی، و وەک ئاو چووە ناو جەستەی، و وەک ڕۆن چووە ناو ئێسکەکانی.»
هۆکاری نەفرەتەکەی زەبوورەکان 55:15 (NIV)یش ڕوونە: «چونکە خراپە لە ناویاندا جێگیر دەبێت.» چوارچێوەی نەفرەتەکەی ئاساف بە ئاشکرا پەیوەندی بە پاراستنی ناوبانگی ڕاستودروستی خوداوە هەیە. «حەوت هێندە ئەو سەرزەنشتەی کە بەسەریاندا هاویشتوویت، ئەی گەورەم، بۆ ناو باوەشی دراوسێکانمان بگەڕێنەوە» (زەبوورەکان 79:12). خراپەکاران دوژمنانی زەبوورنووسەکەن چونکە ئەوان دوژمنانی خودان. «ئایا من ڕقم لەوانە نییە کە ڕقیان لێتە، ئەی گەورەم، و قێزم لەوانە نییە کە دژی تۆ هەڵدەستن؟ من هیچ شتێکم نییە جگە لە ڕق بۆیان؛ من بە دوژمنانی خۆمیان دەزانم» (زەبوورەکان 139:21-22).
تەنانەت زمانی توندیش دەربارەی «گرتنی کۆرپەکان و کێشانیان بە بەردەکاندا» لە زەبوورەکان 137 دەبێت لە چوارچێوەدا سەیر بکرێت. دوو ئایەتی پێشووتر دوژمنی زەبوورنووسەکە دەستنیشان دەکەن: «بیرت بێت، ئەی گەورەم، ئەوەی ئەدۆمییەکان کردیان لە ڕۆژی کەوتنی ئۆرشەلیم. 'ڕوخاندنی،' هاواریان دەکرد، 'ڕوخاندنی تا بناغەکانی!' ئەی کچی بابل، کە مەحکوم بە لەناوچوونیت، خۆشحاڵە ئەو کە تۆڵەی ئەوەت لێ دەکاتەوە کە بە ئێمەت کردووە.» ئەم زەبوورە لەلایەن عیبرییەکانەوە نووسراوە کە لە دیلیدا بوون، و دژی بابلییە بتپەرستەکان (و ئەدۆمییەکان) بوو کە پەرستگای خودایان لە ئۆرشەلیم وێران کردبوو، و زۆر تاوانیان دژی نەتەوەی ئیسرائیل ئەنجام دابوو. ئەم هاوارە بۆ دادپەروەری نزیکەی 50 ساڵ دواتر وەڵام درایەوە کاتێک فارس بابلەکانی لە ساڵی 539 پێش زایین ڕووخاند.
داواکارییەک بۆ ڕاستودروستی
نووسەرانی زەبوورەکان بەدوای تۆڵەسەندنەوەی کەسیدا نەبوون، بەڵکو ئارەزوویان دەکرد ڕاستودروستی خودا لە حکومەتدا لەسەر زەوی ئاشکرا بکرێت. ئەمە بە تایبەتی گرنگ بوو لە سەردەمی پەیمانی کۆندا چونکە چەمکەکانی سزاکانی کۆتایی کە دوای مردن ڕوودەدەن هێشتا بە تەواوی ئاشکرا نەکرابوون. مەسیحییەکان ئەمڕۆ تێگەیشتنێکی زۆر باشیان هەیە لەوەی چۆن هەموو شتێک لە کۆتاییدا «دەردەکەوێت» چونکە ئێمە کتێبی پیرۆزی تەواومان هەیە. بەڵام بۆ باوەڕدارانی پەیمانی کۆن، بینینی سزادانی بێدینان و خراپەکاران لەم ژیانەدا زۆر گرنگ بوو چونکە خودا و ستانداردە ڕاستودروستەکانی پشتڕاست دەکرانەوە. ئەمە بە تایبەتی بۆ داود ڕاست بوو، کە زۆربەی زەبوورەکانی نەفرەتی نووسیوە، بەهۆی پۆستەکەی وەک پاشای ئیسرائیل. وەک فەرمانڕەوای دەستنیشانکراو بەسەر گەلی هەڵبژێردراوی خودا، داود دەیزانی کە حکومەتەکەی ستانداردەکانی ڕاستودروستی خودا ڕەنگدەداتەوە. لە دوایین ووشەکانی لە 2 ساموێل 23:1-7 دەبینین کە داود تێگەیشت کە بەرپرسیارێتی وەک پاشا هەیە کە وتەبێژی خودا بێت و ڕاستودروستی بپارێزێت.
وەڵامێکی ئاشکرای تر، بۆ پرسیاری زەبوورەکانی نەفرەت ئەوەیە کە ئەوان لایەنی ڕاستودروستی کەسایەتی خودا نیشان دەدەن. خودا تەنها خۆشەویست و میهرەبان نییە؛ ئەو ڕاستودروست و پیرۆزە، و ڕقی لە گوناهە. دەبێت لەگەڵ گوناهدا بە سزا مامەڵە بکات. هەمان ئەو دەستەواژانەی کە نوێژن لە زەبوورەکانی نەفرەتدا، لێدوانێکی دیاریکراون لەسەر کردەوەکانی خودا دژی خراپەکاران لە زەبوورەکانی تردا. سەیری هەڵبژاردەکانی خوارەوە بکە: «خراپەکاران ... وەک کا وان کە با دەیبات» (زەبوورەکان 1:4). «هەموو دوژمنەکانم لە شەویلگە بدە؛ ددانەکانی خراپەکاران بشکێنە» (زەبوورەکان 3:7). «بەڵام هەموو گوناهباران لەناو دەبرێن؛ داهاتووی خراپەکاران دەبڕدرێتەوە» (زەبوورەکان 37:38). «بەڵام تۆ، ئەی خودایە، ئەوان دەهێنیتە خوارەوە بۆ چاڵی گەندەڵی؛ پیاوانی خوێنڕێژ و فێڵباز نیوەی ڕۆژەکانیان ناژین» (زەبوورەکان 55:23).
نەفرەتەکان لە پەیمانی نوێدا
ڕەچاوکردنێکی کۆتایی کە دەبێت ئاماژەی پێبکرێت ئەوەیە کە نەفرەتکردن بۆ پەیمانی نوێ نامۆ نییە. گەورەمان عیسا خۆشەویستی بێ مەرجی فێر دەکرد و پەیڕەوی دەکرد، بەڵام ئەویش نەفرەتی لە شارەکانی کافەرناحوم، کۆرازین و بێتسەیدا کرد کە باوەڕیان نەهێنا. ئەو وتی کە ئەوان لەژێر سزایەکی گەورەتردان وەک تایر، سایدۆن یان سەدۆم (مەتتا 11:20-24). نەفرەتەکانی زەبوورەکان 69 (لەوانەش لێدوانی جدی «کتێبی ژیان») دەتوانرێت بوترێت کە هەمان ووشەکانی مەسیحن، چونکە زەبوورێکی مەسیحییە کە بە کەسی یەکەم قسەی پێکراوە. ڕاگەیاندنی گوناهی لێخۆشنەبوو (مەرقۆس 3:22-30)یش نەفرەتێکی عیسا بوو. ئەمە سزایەک بوو لەسەر فەریسییەکان کە هێزی موعجیزەکارانەی ئەویان بە شەیتان دەدا.
نەفرەت لە پەیمانی نوێدا تەنها بە لێدوانەکانی گەورەمان لە ئینجیلەکاندا سنووردار نییە. لە کۆتایی نامەی یەکەمی بۆ کۆرنسۆسەکان پۆڵس نووسی، «ئەگەر کەسێک گەورەی خۆش نەوێت، با نەفرەتی لێ بێت» (1 کۆرنسۆس 16:22 NASB). «نەفرەت» وشەیەکی بەهێزە کە دەتوانرێت وەرگێڕدرێت بۆ «نەفرەت لێکراو». پۆڵس ئەم وشەیەی دوو جار لە غەلاتییەکان 1:8-9 (NIV) بەکارهێنا: «بەڵام تەنانەت ئەگەر ئێمە یان فریشتەیەک لە ئاسمانەوە ئینجیلێکی تر جگە لەوەی کە ئێمە پێتاندرا، با بۆ هەمیشە مەحکوم بێت! وەک پێشتر وتمان، ئێستاش دووبارەی دەکەمەوە: ئەگەر کەسێک ئینجیلێکی تر جگە لەوەی کە ئێوە قبوڵتان کرد، پێتاندرا، با بۆ هەمیشە مەحکوم بێت!» یەکێک لە لایەنەکانی کتێبی بینین ئەوەیە کە وەڵامێکە بۆ نوێژەکانی نەفرەتی پیرۆزان بۆ هێنانی دادپەروەری بۆ زەوی. «تا کەی، گەورەی سەروەر، پیرۆز و ڕاست، تا کەی دانیشتووانی زەوی سزا نادەیت و تۆڵەی خوێنمان ناکەیتەوە؟» (بینین 6:10).
ئارەزووی ئێمە
ئارەزووی تۆڵەسەندنەوەی کەسی هەرگیز بژاردەیەک نییە بۆ مەسیحی، و دەبێت هەمیشە بیری خودامان هەبێت، «نایەوێت کەسێک لەناو بچێت، بەڵکو هەمووان بێنە تۆبەکردن» (2 پەترۆس 3:9). بەڵام لە هەمان کاتدا نامانەوێت ناوی و کەسایەتی خودامان کفر بکرێت. ئێمە نوێژ بۆ ئەو کاتە دەکەین کە ڕاستودروستی خودا «لەسەر زەوی وەک لە ئاسماندا» بەدی دەهێنرێت. ئێمە ئەم نوێژانە دەکەین بە زانینی تەواوەوە کە لە کۆتاییدا فەرمانڕەوایی گشتگیری ڕاستودروستی لەلایەن خودایەکی پیرۆزەوە سزای هەمیشەیی خراپەکاران دەخوازێت. زەبوورەکانی نەفرەت دەربڕینی پەیمانی کۆنن بۆ ئەم هەڵوێستە خوداییە.
