ئەدۆنیجا

خوداوەندەکەم یەهۆڤایە

١. چوارەمین کوڕی داود لەلایەن حەگیتەوە، لە حێبرۆن لەدایکبووە. ٢ ساموئێل ٣:٤. وادیارە لە کۆتایی ژیانی داوددا گەورەترین کوڕی داود بووە، و ڕەنگە وای دانابێت کە ئەو جێگەی دەگرێتەوە لەسەر تەخت؛ بەڵام بەبێ ڕاوێژکردن بە باوکی گوتی، «من دەبمە پاشا،» و هەردوو یۆئاب و ئەبیاتار یارمەتییان دا. داود دەستبەجێ سولەیمانی وەک پاشا ڕاگەیاند. ئەدۆنیا بە ترسەوە ڕایکرد بۆ قۆچەکانی قوربانگا، بەڵام سولەیمان بەڵێنی دا ئەگەر خۆی وەک پیاوێکی شایستە نیشان بدات، زیانی پێنەگات. دواتر داوای کرد ئەبیشاگ وەک ژن وەربگرێت کە داود لەگەڵیدا لەسەر جێگا بوو. بەپێی هێرۆدۆتوس (٣. ٦٨) ئەمە لە وڵاتانی ڕۆژهەڵاتدا وەک بانگەشەیەک بۆ تاج دادەنرا، کە لەگەڵ قسەکەی سولەیماندا دەگونجێت، 'شانشینەکەشی بۆ داوا بکە،' و هەروەها ئامۆژگارییەکەی ئەحیتۆفێل بۆ ئەبشالۆم ڕوون دەکاتەوە، کە بە ئاشکرا بچێتە لای ژنەکانی باوکی. ئەدۆنیا دەستبەجێ کوژرا. ١ پاشاکان ٢:١٩-٢٥. ٢. لێڤی لە سەردەمی یەهۆشافات. ٢ پاشاکان ١٧:٨. ٣. یەکێک لەوانەی کە پەیمانەکەی لە نەحمیا ١٠:١٦دا مۆر کرد.

('یەهۆڤا خوداوەندە'). ١. چوارەمین لە شەش کوڕەکەی داود کە لە حێبرۆن لەدایکبوون؛ دایکی حەگیت بوو، ناوێک کە ڕەنگە بنەچەی فەلەستینی بێت (٢ ساموئێل ٣:٤). چیرۆکی ئەدۆنیا (نموونەی زۆرێک لە پیلانگێڕییەکانی دەرباری ڕۆژهەڵاتی) لە ١ پاشاکان ١:١-٥٣؛ ١ پاشاکان ٢:١-٣٦دا تۆمار کراوە؛ وەک لێرەدا گێڕدراوەتەوە، ڕێگە بە زیاتر لە یەک لێکدانەوە دەدات، چونکە ئەم بڕگەیە بە دڵنیاییەوە تووشی پرۆسەیەکی 'دەستکاریکردن' بووە، و لەبەرامبەر سەختییەکانی لێکدانەوە کە بەهۆی ئەمەوە دروست بوون، ناچارین تا ڕادەیەک ڕەوتی ڕووداوەکان دووبارە بنیات بنێینەوە. دوای مردنی ئەبشالۆم، ئەدۆنیا بووە میراتگری ڕاستەقینەی تەخت؛ هیچ گومانێک لەسەر مافی ئەو نەبوو، هەردوو خۆی و خەڵکی بە گشتی بە شتێکی مسۆگەریان دەزانی (١ پاشاکان ٢:١٥). بەڵام بەتشەبا، وادیارە، دڵەڕاوکێی ئەوەی هەبوو کە جێنشینی بۆ کوڕەکەی، سولەیمان، مسۆگەر بکات؛ بەم ئامانجە، ئەو، بە یارمەتی پێغەمبەر ناتان، سەرکردایەتی پارتێکی لە دەرباردا دەکرد کە دژی داواکارییەکانی ئەدۆنیا بوون. زۆری نەدەخایاند تا هاوڕێیانی ئەدۆنیا پیلانگێڕییەکەیان ئاشکرا بکردایە؛ و ئەدۆنیا، کاتێک زانی لە مەترسیدایە کە جێنشینی ڕاستەقینەی خۆی لەدەست بدات، ڕێگەی گرتەبەر بۆ بەرەنگاربوونەوەی پیلانەکانی دوژمنانی. خزمەتکارە دێرین و متمانەپێکراوەکانی شانشین، یۆئاب و ئەبیاتار، وەک چاوەڕوان دەکرا، لە دەوری کۆبوونەوە؛ ئەو هاوڕێیانی خۆی لەلای بەردی زۆحەلەت کۆکردەوە، و بە کردەوەی ئاشکرای قوربانیکردن، پاشایەتی خۆی ڕاگەیاند؛ ئەمەی دوایی، بەڵام، کردەوەیەکی بێ ژیری بوو، چونکە دەرفەتێکی دایە دوژمنانی، چونکە پاشا داود هێشتا لە ژیاندا بوو. ئەمانە، بە سروشتی خۆیان ئاگادار بوون، کۆبوونەوەکەیان بە داود، کە ئێستا زۆر پیر بوو، وەک هەوڵێک بۆ دەستبەسەرداگرتنی تەخت لەکاتێکدا ئەو هێشتا لە ژیاندا بوو، نیشاندا؛ بەتشەبا داودی بەڵێنەکەی بیرهێنایەوە کە سولەیمان، کوڕەکەی، لەسەر تەخت جێگەی دەگرێتەوە (١ پاشاکان ١:١٧) [^1]؛ داود، ڕەنگە یاخیبوونی ئەبشالۆمی بیرهاتبێتەوە (کە ئەدۆنیا وادیارە لە سروشت و لە دەرەوەشدا لەو دەچوو)، بە ئاسانی ڕازی کرا کە جێنشینی بگوازێتەوە بۆ سولەیمان (١ پاشاکان ١:٣٣ بەدواوە). تەنانەت بەم شێوەیەش زۆر گوماناوییە کە ئایا بەتشەبا لە پلانەکەیدا سەرکەوتوو دەبوو ئەگەر بەنایا نەهاتبووایەتە لای؛ وەک سەرکردەی پاسەوانانی پاشا (کەرێتییەکان و پەلێتییەکان)، بەنایا ئەو پیاوە بوو کە چارەنووسی بابەتەکە بەڕاستی لەسەر ئەو بوو، چونکە ئەو فەرماندەیی تاکە هێزی چەکداری دەکرد کە دەستبەجێ بەردەست بوو. لە حاڵەتێکی لەم جۆرەدا، هەموو شتێک لەسەر ئەوە دەوەستا کە کێ دەیتوانی یەکەم لێدانی یەکلاکەرەوە بدات. ئەگەر فەرماندەی گشتی دێرین یۆئاب کاتی هەبووایە هێزەکانی کۆبکاتەوە، بێ گومان چارەنووسەکە جیاواز دەبوو؛ بەڵام بەتشەبا و هاوڕێیانی پلانەکانیان زۆر باش داڕشتبوو، و ئەوان سەرکەوتن. ئەدۆنیا 'لێخۆشبوونی' پێدرا (١ پاشاکان ١:٥٢-٥٣)؛ مەترسیدار دەبوو، بەهۆی هەڵوێستی خەڵکەوە (١ پاشاکان ٢:١٥)، بیکوژن تا سولەیمان لەسەر تەخت جێگیر دەبێت؛ بەڵام لەبەر ئەوەی ئەو میراتگری ڕاستەقینە بوو، سەلامەتی تەختی سولەیمان هەرگیز نەدەتوانرا مسۆگەر بکرێت تا ئەدۆنیا لە ژیاندا بوو. بەتشەبا ئەو ژنە نەبوو کە لەم ڕاستییە بێ ئاگا بێت، بۆیە دووبارە دەستی بە پیلانگێڕییەکانی کردەوە؛ ئەو بە سولەیمانی گوت کە ئەدۆنیا ئارەزووی هاوسەرگیری لەگەڵ ئەبیشاگی شونەمیتیدا دەکات، ئەو کچەی کە لە پیریدا هێنرایە لای داود (١ پاشاکان ١:٣-٤)، و بەپێی بیرۆکەکانی ڕۆژهەڵاتی، وەک یەکێک لە ژنەکانی پاشا دادەنرا. ئەم ئارەزووە بە سروشتی لەلایەن سولەیمانەوە وەک نیازی گەڕان بەدوای شانشیندا لێکدرایەوە (١ پاشاکان ٢:٢٢)، و خۆپارێزی ناچاری کرد کە فەرمانی مردنی ئەدۆنیا بدات، سزایەک کە لەلایەن بەنایاوە جێبەجێ کرا (١ پاشاکان ٢:٢٥). ئەوەی سەرەوە بە تەواوی لەگەڵ گێڕانەوەی کتێبی پیرۆزدا ناگونجێت، کە لە شێوەی ئێستایدا ژمارەیەک سەختی جددی دروست دەکات. تەنها دوو لەمانە باس دەکەین. داواکارییەکەی ئەدۆنیا کە داوای لە بەتشەبا کرد بیگەیەنێت (١ پاشاکان ٢:١٧) گەورەترین سووکایەتی بوو کە دەیتوانی بە پاشا بکرێت؛ ئەدۆنیا بە تەواوی دەیزانی ئەنجامەکەی چی دەبێت، واتە مردن بۆ خۆی، مەگەر لەلایەن سوپاوە پشتیوانی بکرێت؛ بەڵام هیچ ئاماژەیەک نییە کە ئەو بیری لە ڕاپەڕینێکی چەکداری کردبێتەوە. دووەم، بەتشەبا بە تەواوی دوا کەس بوو کە ئەو داوای لێ بکردایە ئەم داواکارییە پێشکەش بکات؛ وەک دایکی پاشا، و بزوێنەری سەرەکی لە پیلانگێڕییە سەرکەوتووەکەدا کە جێنشینی لێ زەوت کردبوو، ئەو باشتر دەیزانی کە خۆی بەم شێوەیە بە بێ بەرامبەر نەخاتە ژێر دەسەڵاتی ئەو. ئەدۆنیا یەکێکە لەو پیاوانەی کە چارەنووسی دڵتەزێن و مردنی تراژیدی، هەردووکیان بێ شایستەیی، دەبێت سۆز و هاوسۆزییەکی قووڵ دروست بکەن. ٢. ڕەنگە = ئەدۆنیکام، یەکێک لەوانەی کە پەیمانەکەیان مۆر کرد (نەحمیا ٩:٣٨؛ نەحمیا ١٠:١٦). ٣. یەکێک لەوانەی کە لە ساڵی سێیەمی یەهۆشافاتدا نێردران بۆ فێرکردنی یاسا لە شارەکانی یەهودا (٢ پاشاکان ١٧:٧-٩). و. ئۆ. ئی. ئۆستەرلی.

[^1]: ئەمە ڕەنگە وابووبێت یان نا؛ هیچ ئاماژەیەک بۆی لە شوێنێکی تردا نییە، و بە دڵنیاییەوە لەگەڵ ئەوەی لە ١ پاشاکان ١:٦، ١ پاشاکان ٢:١٥دا دەیخوێنینەوە ناگونجێت