ئەهاب

برای باوک

1. کوڕ و جێنشینی عومری، پاشای ئیسرائیل. ئەو هاوسەرگیری لەگەڵ ئیزەبێل، کچی ئێتبەعەل پاشای زەیدۆنییەکان کرد، و لەژێر کاریگەری ئەودا بوو بە بتپەرست، و ئیسرائیلی بەرەو پەرستنی بەعل برد. دەربارەی ئەو دەوترێت، کەس وەک ئەو نەبووە لە شوێنکەوتنی بتەکان بە شێوەیەکی زۆر قێزەون. بە شێوەیەکی سەرەکی لە سەردەمی فەرمانڕەوایی ئەودا بوو کە ئیلیاسی تیشبی کاری دەکرد، و ئەو بۆ یەهوە شایەتی دا دژی لادان و گەندەڵی پاشا. تاقیکردنەوەی ئاگر لە ئاسمانەوە نموونەیەکی تایبەتی ئەمەیە، کە بە مردنی 450 لە پێغەمبەرانی بەعل بەدوادا هات، 1 پاشاکان 18:19-40، بەڵام هیچ تۆبەکردنێک لە پاشادا نەبوو. ئەحئاب دوو هێرشی کردە سەر بێنهاداد پاشای سوریا و خودا یارمەتی دا بۆ ئەوەی سەرکەوتن بەدەست بهێنێت؛ لە بۆنەی دووەمدا لەبری لەناوبردنی بێنهاداد (کە خودا حوکمی لەناوبردنی دابوو)، پەیمانێکی لەگەڵدا بەست. ئەحئاب چێشتخانەی نابۆتی دەویست، بەڵام لەسەر ڕەتکردنەوەی بۆ دەستبەرداربوون لە میراتێک کە خودا بە باوکی دابوو، ئیزەبێل بوو بە هۆی مردنی و فەرمانی بە ئەحئاب کرد کە دەست بەسەر چێشتخانەکەدا بگرێت. ئیلیاس لەوێ چاوی پێی کەوت و ڕایگەیاند کە سەگەکان خوێنی ئەو دەلێسنەوە لەو شوێنەی کە خوێنی نابۆتیان لێسایەوە. سەگەکان ئیزەبێلیش دەخۆن، و ماڵی ئەحئاب دەبڕدرێتەوە. ئەحئاب خۆی لەبەردەم خودا بچووک کردەوە، و کۆتایی تەواوی ماڵەکەی دواخرا تا ڕۆژانی کوڕەکەی. دوای ئەمە ئەحئاب هێرشێکی تری کردە سەر سوریا، و 400 پێغەمبەرەکەی پێشبینییان کرد کە سەرکەوتوو دەبێت؛ و ئەو، هەرچەندە لەلایەن پێغەمبەر میکایاوە ئاگادار کرابوو لە مەترسییەکەی، چوو بۆ شەڕ بە یاوەری یەهۆشافات پاشای یەهودا، هاوپەیمانەکەی. خۆی شاردەوە، بەڵام تیرێک، کە بە هەڕەمەکی تەقێنرا، لە نێوان جومگەکانی زرێیەکەیدا لێی دا، و بریندار بوو تا مردن، و پێشبینی ئیلیاس بە تەواوی هاتە دی. 1 پاشاکان 21، 22. نیعمەت لەسەر ئەم بتپەرستە هەژارە مابووەوە، چونکە ئەو ئیسرائیلی بوو؛ بەڵام ئەو بە بێ تۆبە مرد، و هەموو ماڵەکەی بە زوویی لەناو دەچوو. 2 پاشاکان 9:7-10. سزای خودا بەسەر پاشا لادەرەکەدا هات کە میراتی گەلی خودای دەستبەسەردا گرتبوو. 2. پێغەمبەرێکی درۆزن لە نێو دیلەکانی بابلدا کە درۆی پێشبینی کرد، و لەلایەن نەبووخەدنەسەرەوە لە ئاگردا سووتێنرا. یەرمیا 29:21-22.

1. کوڕی عومری، و دیارترین ئەندامی بنەماڵەکەی، پاشای ئیسرائیل لە نزیکەی 875 تا نزیکەی 853 پ.ز. گێڕانەوەی ئەو لە کتێبی پاشاکانماندا لە دوو سەرچاوەی جیاوازەوە وەرگیراوە، کە یەکێکیان بە باشتر لەوی تر سەیری دەکات. لە ڕوانگەی دنیاییەوە، ئەو میرێکی لێهاتوو و پڕ وزە بوو؛ لە ڕوانگەی ئایینییەوە، ئەو داهێنەرێکی مەترسیدار بوو، و پشتیوانێکی خوداوەندە بیانییەکان بوو. هاوپەیمانییەکەی لەگەڵ فینیقییەکان بە هاوسەرگیرییەکەی لەگەڵ ئیزەبێل، کچی ئێتبەعەل، پاشای سور (1 پاشاکان 16:31)، کە هەروەها، ئەگەر متمانەمان بە یۆسێفۆس هەبێت، قەشەی عەشتار بوو، پتەو کرا. لە کاتێکی دواتردا ئەحئاب هاوپەیمانی لەگەڵ یەهودا بەست، کچەکەی عەتالیابی بە شوو دا بە یەهۆرام، کوڕی یەهۆشافات (2 پاشاکان 8:18). دەوڵەمەندییەکەی بە کۆشکی عاج کە دروستی کرد (1 پاشاکان 21:1؛ 1 پاشاکان 22:39) ئاماژەی پێکراوە. سەردەمی فەرمانڕەوایی ئەحئاب بە شەڕی بەردەوام لەگەڵ شانشینی سووریای دیمەشق دیاریکرا. بێنهاداد، پاشای ئەو وڵاتە، ئەوەندە سەرکەوتوو بوو کە داوای سەروەری بەسەر ئیسرائیلدا کرد، داوایەک کە ئەحئاب لە سەرەتادا ئامادە بوو قبوڵی بکات (1 پاشاکان 20:2 بەدواوە). بەڵام کاتێک بێنهاداد ئەوەندە ڕۆیشت کە هەڕەشەی تاڵانکردنی بێ جیاوازی لە سامیریا بکات، ئەحئاب بەرگری کرد. لە دوو هەڵمەتدا داگیرکەرانی تێکشکاند، تەنانەت سەرکردە لوتبەرزەکەیانی بە دیل گرت. بە پێچەوانەی ئامۆژگارییەکانی لایەنی پێغەمبەرایەتی، ئەو بە گەورەیی مامەڵەی لەگەڵ دیلەکەیدا کرد، و هاوپەیمانییەکی لەگەڵدا بەست، تەنها مەرجی ئەوەی دانا کە ئەو شارانەی پێشتر لە ئیسرائیل وەرگیرابوون، بگەڕێنرێنەوە. هاوپەیمانییەکە بۆ بازرگانی و کاسبی بوو، هەریەک لە لایەنەکان بازاڕیان لە پایتەختی ئەوی تردا بۆ دیاریکرابوو (1 پاشاکان 20:34). ئەگەریش هەیە کە ڕێوشوێنی هاوبەشی بەرگری دژی ئاشوورییەکان پلانیان بۆ دانرابێت، کە نیازی دوژمنکارانەیان لە ناوچەی لوبناندا نیشان دەدا. لە شەڕی کەرکەر، کە دژی ئەم داگیرکەرانە لە ساڵی 854دا کرا، ئەحئاب بە دە هەزار سەربازەوە ئامادە بوو. ئەمە لە نووسراوە ئاشوورییەکانەوە فێر دەبین. داهێنانە ئایینییەکە کە ئەحئاب لەلایەن نووسەرانی عیبرییەوە بەرپرسیارە لێی، ناساندنی بەعلی فینیقی بوو وەک یەکێک لە خوداوەندەکانی ئیسرائیل. ڕوونە کە ئەحئاب هیچ بیرۆکەیەکی نەبوو بۆ لابردنی یەهوە بە تەواوی، چونکە ناوی بە منداڵەکانی دەدا کە ئاماژە بە دڵسۆزییەکەی بۆ ئەو دەکرد. بەڵام بۆ دڵخۆشکردنی ژنەکەی، ڕێگەی پێدا کە پەرستنی خوداوەندەکانی خۆی بناسێنێت و پەرەی پێبدات. بیرۆکەی ئەو ئەوە بوو کە بە ئایینی وڵاتەکەی خۆی، شارستانییەتی پێشکەوتووتری خۆی بناسێنێت. پاڵەوانی مافی تایبەتی یەهوە بۆ پەرستنی ئیسرائیل ئیلیاس بوو. ئەم پێغەمبەرە، بە ئاڵنگارییە بوێرەکەی بۆ قەشەکانی بەعل، توڕەیی ئیزەبێلی وروژاند، و ناچار بوو لە وڵات هەڵبێت (1 پاشاکان 17:1-24؛ 1 پاشاکان 18:1-46؛ 1 پاشاکان 19:1-21). پێغەمبەرانی تر وا دیار نییە کە بێزار کرابن، چونکە لە کۆشکی ئەحئابدا لە دوایین ساڵی ژیانیدا دەیاندۆزینەوە (1 پاشاکان 22:6). بەڵام ئەمانە ملکەچی تاج بوون، لە کاتێکدا ئیلیاس نەک تەنها ناڕازییەک بوو دژی گۆڕانکارییە ئایینییەکان، بەڵکو پاڵەوانی خەڵکی ئاسایی بوو، کە مافەکانیان بە شێوەیەکی بەرچاو لە دۆسیەی نابۆتدا پێشێل کرابوون. ئەحئاب لە کاتی شەڕکردن بۆ گەلەکەی گیانی لەدەست دا. شەڕی سووریا دووبارە هەڵگیرسابووەوە، وا دیارە چونکە بێنهاداد ڕێککەوتنەکەی نەپاراستبوو. بۆیە ئەحئاب هەوڵی دا ڕامۆت-گیلعاد وەربگرێتەوە، بە یارمەتی یەهۆشافاتی یەهودا. لە یەکەم ڕووبەڕووبوونەوەدا ئەحئاب کوژرا، ناوبانگی بۆ ئازایەتی بە ئاراستەکردنی دوژمنەکەی بۆ سەربازەکانی پشتڕاست کرایەوە: «نە لەگەڵ بچووک و نە لەگەڵ گەورە شەڕ مەکەن، بەڵکو تەنها لەگەڵ پاشای ئیسرائیل شەڕ بکەن» (1 پاشاکان 22:31). 2. پێغەمبەرێکی درۆزن کە لەلایەن پاشای بابلەوە «لە ئاگردا سووتێنرا» (یەرمیا 29:21 بەدواوە).