ئەسکەندەری گەورە

ئەم داگیرکەرە بە ناو لە کتێبی پیرۆزدا باس نەکراوە، بەڵام شانشینەکەی بە دڵنیاییەوە لە پێشبینییەکاندا ئاماژەی پێدراوە، بە شێوەیەکی سەرەکی لە دانیالدا، نزیکەی ٢٠٠ ساڵ پێش لەدایکبوونی. سەرەتا وەک بەشێک لە وێنە گەورەکە باس دەکرێت کە نەبووخەدنەسەر لە خەونێکدا بینی؛ بە سکی و ڕانەکانی کە لە بڕۆنز بوون، پێشبینی کراوە، کە کەمبوونەوەیەک بوو لە سروشتی شانشینەکەدا بە بەراورد لەگەڵ ئیمپراتۆرییەتەکانی بابل و ماد و فارسەکان، هەرچەندە لە ڕووی فراوانییەوە گەورەتر بوو: "حوکمڕانی بەسەر هەموو زەویدا دەکات." دانیال ٢:٣٢، ٣٩. هەروەها بە پڵنگێک بەراورد کراوە کە چوار سەر و چوار باڵی باڵندەی هەبوو. پڵنگ بە خوێنڕێژی و دڕاندنی نێچیرەکەی ناسراوە: ئەمە بەڕاستی جیاوازییەکە لە هەزار ساڵەکەدا گەورەتر دەکات کاتێک لەگەڵ بزنۆکەدا پاڵ دەکەوێت. ئیشایا ١١:٦. هەروەها بە خێرایی کارەکانی ناسراوە: 'ئەسپەکانیشیان خێراترن لە پڵنگەکان.' حەبەکوق ١:٨. ئەم تایبەتمەندییانە بە تەواوی لەگەڵ سروشت و کارەکانی ئەسکەندەردا دەگونجێن. چوار سەر و چوار باڵ ئاماژە بە فراوانبوونی شانشینەکە بۆ چوار بای ئاسمان دەکەن، چونکە دوای مردنی لەنێوان چوار لە ژەنەڕاڵەکانیدا دابەش کرا. دانیال ٧:٦. دووبارە لە دانیال ٨دا، کە شانشینی ماد و فارس بە بەرانێک بەراورد کراوە، یۆنان بە بزنێکی نێر بەراورد کراوە، بە قۆچێکی گەورە، کە پاشای یەکەمیەتی، ئەسکەندەر، دانیال ٨:٢١. لێرەدا دووبارە سروشتی ئەو وەسف دەکرێت: ئەوەندە خێرا بوو کە 'زەوی نەدەگرت'، بە 'تووڕەیی' هێرشی کردە سەر بەرانەکە، خستییە سەر زەوی و پێی لێنا. دانیال ٨:٥-٨. لە زەکەریا ٦:٢-٣دا، ئاماژە بە چوار شانشینی گەورە کراوە، و سێیەم، شانشینی یۆنان، بە گالیسکەیەک بە ئەسپی سپی بەراورد کراوە. ئەسکەندەری گەورە، کوڕی فیلیپی دووەم و ئۆڵیمپیاس، لە پێلا لە ساڵی ٣٥٦ پێش زایین لەدایکبووە؛ لە ساڵی ٣٣٦ بووە پاشای مەقدۆنیا دوای تیرۆرکردنی باوکی: لە ساڵی ٣٣٥ یۆنانییەکانی داگیر کرد؛ لە ساڵی ٣٣٤ فارسەکانی تێکشکاند؛ تایرای گرت؛ سوریا و میسری داگیر کرد، و ئەسکەندەرییەی دامەزراند لە ساڵی ٣٣٢؛ داریووسی تێکشکاند لە ساڵی ٣٣١؛ پارسیا، میدیا، باکتریا داگیر کرد، و هێرشی کردە سەر هیندستان، ٣٣٠-٣٢٤، بەدوای داگیرکاری نوێدا دەگەڕا، بەڵام لە بابل لە ساڵی ٣٢٣ مرد. ئەم بەروارانە خێرایی داگیرکارییەکانی نیشان دەدەن، کە لەگەڵ نووسینەکانی سەرەوەدا دەگونجێن. سەبارەت بە دڵڕەقییەکەی با یەک نموونە بەس بێت: لە کاتی گرتنی تایر کە ئەوکات سەر بە فارس بوو، بەهۆی بەرگری درێژخایەن و قارەمانانەوە، ٨٠٠٠ لە دانیشتووانەکەی کۆمەڵکوژ کران، ٢٠٠٠یان لە خاچ دران: لەوانی تر، جگە لەوانەی کە بە دەریا هەڵاتن، ٣٠٠٠٠یان وەک کۆیلە فرۆشران، پاشا و سەرۆک شارەوانییەکان پارێزران، بێگومان وەک خەڵات. ئەمە کاری 'پڵنگ'ی کتێبی پیرۆز بوو. لە کاتی گەمارۆدانی تایردا ئەسکەندەر نارد بۆ داواکردنی ملکەچبوونی جولەکەکان؛ بەڵام پێی وترا کە ئەوان خزمەتکاری دڵسۆزی داریووس بوون. دوای داگیرکردنی غەزە، داگیرکەرەکە بەرەو ئۆرشەلیم ڕۆیشت. قەشەی گەورە جادوا، کە لە خەونێکدا لەلایەن خوداوەندەوە ئاگادار کرابووەوە، شارەکەی بە گوڵ و گەڵا ڕازاندەوە و بە جلی خۆیەوە لەگەڵ قەشەکانی تر و خەڵکەکە بە سپی چوون بۆ پێشوازیکردنی پاشا. لە کاتی بینینی ئەمانەدا ئەسکەندەر وەستا، کەوتە سەر زەوی و پاشان قەشەی گەورەی لە باوەش گرت. لە وەڵامی کاربەدەستێکی سەرسامدا، ئەسکەندەر وتی کە ئەو پەرستشی قەشەکە ناکات، بەڵکو ناوی سەر نێوچاوانی، و ڕوونی کردەوە کە لە خەونێکدا کەسایەتییەکی بینیوە کە لەم قەشەیە دەچوو، کە پێی وتووە فارس داگیر بکات. ئەو بە جولەکەکان لە فەلەستین، میدیا و بابلیا مافی چێژوەرگرتنی ئازادانەی یاساکانیان و لێخۆشبوونی لە باج لە کاتی ساڵی شەممەییدا بەخشی. ئەمە کورتەیەکە لەوەی چۆن پێشبینی و مێژوو لەگەڵ یەکدا دەگونجێن. ئیمپراتۆرییەتی یۆنان بەم شێوەیە پەیوەندی بە گەلی کۆنی خودا جولەکەکانەوە هەبوو، و زنجیرەیەک شانشینی پێکهێنا تاوەکو مەسیح خۆی دەرکەوت و بناغەی شانشینەکەی دانا کە بۆ هەتاهەتایە دەمێنێتەوە.