ئاسیا

قوڕ: لیتە

لە پەیمانی نوێدا ئەم وشەیە بە شێوەیەکی نەگۆڕ بە واتای پارێزگای ڕۆمانی ئاسیا دێت، کە بە نزیکەیی سێیەکی ڕۆژئاوای نیمچەدوورگەیەک دەگرێتەوە کە ئێمە پێی دەڵێین ئاسیای بچووک. لە باکووری ڕۆژهەڵاتەوە بە پارێزگای بیتینیا، لە ڕۆژهەڵاتەوە بە پارێزگای گالاتیا، لە باشوورەوە بە پارێزگای لیسیا دەورە درابوو، و لەلایەن ویستی پاشای پێرگامۆن ئاتالۆسی سێیەمەوە لە ساڵی 133 پێش زایین درابووە ڕۆمەکان. ناوچە نەتەوەییەکانی خوارەوە لەم پارێزگایەدا بوون: میسیا، لیدیا، فریژیای ڕۆژئاوا، و کاریا. ئەم پارێزگایە دەوڵەمەندترین بوو، و جگە لە ئەفریقا، کە هاوتای بوو، گرنگترین بوو لە ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانیدا. لەلایەن پرۆکۆنسوڵێکی پلە باڵاوە بەڕێوە دەبرا، کە سێ لیگیتی لەژێر دەستیدا بوون. ئەفەسۆس، پێرگامۆن، و سمیرنا شارە سەرەکییەکانی بوون. وتارەکەی قەشە پۆڵس لە ئەفەسۆس بەهێزترین هۆکار بوو بۆ بڵاوبوونەوەی ئینجیل لەم پارێزگایەدا، و نامەی 'بۆ ئەفەسۆسییەکان' بە ئەگەری زۆرەوە نامەیەکی سووڕاوە بوو بۆ هەموو کەنیسەکانی ناویدا. حەوت کەنیسە لە وه‌حی 1:1-20؛ وه‌حی 2:1-29؛ وه‌حی 3:1-22دا باسکراون، کە دوای پۆڵسن. ئەی. سۆتەر.

ئەم زاراوەیە لە پەیمانی نوێدا ئاماژە بەو بەشەی زەوی ناکات کە ئێستا پێی دەوترێت ئاسیا، و هەروەها هەموو ئاسیای بچووکیش ناگرێتەوە؛ بەڵکو تەنها ئاماژە بە بەشی ڕۆژئاوای ئاسیای بچووک دەکات، کە لەلایەن ئاتالۆسی سێیەم فیلۆمێتۆر، پاشای پێرگامۆس یان پاشای ئاسیا، لە ساڵی 133 پێش زایین بە میرات بۆ ڕۆما جێهێڵدرا. ئەم پارێزگایە، کە ئەفەسۆس پایتەختەکەی بوو، کاریا، لیدیا، و میسیای دەگرتەوە، کە لە کۆندا پێیان دەوترا دۆریس، یۆنیا، و ئیۆلیس. لەلایەن پرۆکۆنسوڵێکەوە بەڕێوە دەبرا. لە ئەعمال 2:9-10دا 'ئاسیا' کاپادۆکیا، پۆنتۆس، فریژیا، و پامفیلیا ناگرێتەوە، کە هەموویان لە ئاسیای بچووکدا جێگەیان دەبێتەوە. دووبارە، لە ئەعمال 16:6دا، فریژیا و گالاتیا جیاوازن لە ئاسیا: سەیری 1 پەترۆس 1:1یش بکە. لە نەخشەیەکدا دەبینرێت کە هەموو حەوت کەنیسەکەی ئاسیا، کە لە وه‌حیدا باسکراون، لە ناوچەی ناوبراودان. وەک چۆن پۆڵس لە بەشەکانی تری ئاسیای بچووکدا کاری دەکرد، و پەیوەندی بەردەوام لە نێوان شوێنە جیاوازەکان و ئەفەسۆسدا هەبوو، لەوانەیە لە هەندێک دەقدا ناوچەیەکی فراوانتر بە 'ئاسیا' ناوبرا بێت، وەک لە ئەعمال 19:10، 26، 27دا.