ئەشکەوت

گرد و بەرزاییە نەرمەکانی بەردی گەچ لە فەلەستین پڕن لە ئەشکەوت، سروشتی و دەستکرد؛ و ئەمانە دەبێت لە سەردەمێکی زۆر زووەوە سەرنجیان ڕاکێشابێت. ڕەگەزی ڕەسەنی هۆریتەکان ئەشکەوتنشین بوون، و هەڵکۆڵینەکە لە گەزەر پاشماوەی ڕەگەزێکی هاوشێوەی لە ڕۆژئاوای فەلەستین ئاشکرا کردووە. لوت (پێیداچوونەوە 19:30) و داود (1 ساموێل 22:1 هتد.) بۆ ماوەیەک لە ئەشکەوتەکاندا ژیاون؛ و بەکارهێنانیان وەک شوێنی خۆشاردنەوە و پەناگە لەلایەن زۆرێک لە دەقەکانەوە ڕوون کراوەتەوە، بۆ نموونە، یەشوع 10:16، دادوەران 6:2، 1 پاشایان 18:4 هتد. ئەشکەوتەکان لە هەموو سەردەمەکانی مێژووی فەلەستیندا بۆ ناشتنیش بەکارهاتوون، وەک لە حاڵەتی مەخپێلا (پێیداچوونەوە 23:1-20). لەوانەیە دیارترین زنجیرەی ئەشکەوتەکان کە تا ئێستا لە فەلەستین دۆزراونەتەوە، ئەو تەلارانە گەورانە بن کە لە گردەکانی دەوروبەری بێت جیبرین هەڵکۆڵراون؛ یەکێک لەمانە، لە تەل ساندەهانا، شەست ژووری تێدایە، کە بە دەرگا و ڕێڕەو بەیەکەوە بەستراونەتەوە، و کۆمەڵەکان کە چواردە یان پازدە ژووریان تێدایە زۆر باون لە هەمان گرددا. ئەشکەوتێکی دەستکردی تر لە نزیک بێت جیبرین هۆڵێکی 80 پێ بەرز و 400 پێ درێژی تێدایە؛ ئێستا ڕووخاوە. کۆمەڵەکانی تری ئەشکەوتەکان، کە کەمتر فراوانن، لە بەشە جیاوازەکانی فەلەستین لە هەردوو دیوی ئوردن بوونیان هەیە. کەم یان هیچ شتێک لەبارەی مێژووی ئەم هەڵکۆڵینە گەورانە نازانرێت؛ هیچ زانیارییەکی دیاریکراو لەبارەی سەرچاوەیانەوە تا ئێستا لەلایەن ئەوانەوە بەدەست نەهاتووە، تا ئەو ڕادەیەی کە بە شێوەیەکی زانستی لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە. ڕ. ئ. س. ماکالیستەر.