ئەرز

داری بەرز و جوان کە بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن سولەیمانەوە لە دروستکردنی پەرستگا و کۆشکەکانی بەکارهات. بە 'ئەرز' ناودەبرێت لەبەر پتەوی ڕەگەکانی؛ دارەکەی زۆر بەردەوام و بۆنخۆشە. بۆ تیر و ستوون و داری کەشتی و بۆ پەیکەری نەخشێنراو بەکارهات. 1 پاشایان 6:9-10؛ ئیشایا 44:14؛ یەحزقێل 27:5. ئاماژەیەکی تایبەت لە کتێبی پیرۆزدا پێدراوە، وەک "دارەکانی یەزدان پڕن لە شیرەی دار؛ ئەرزەکانی لوبنان کە ئەو چاندوونی." زەبوورەکان 104:16. ناتوانرێت وەک یەکێک لە دارەکانی فەلەستینی ڕەسەن هەژمار بکرێت، بەڵام بەردەوام لە کتێبی پیرۆزدا پەیوەستە بە لوبنانەوە، کە هێشتا لە کۆمەڵێک لە نزیکەی 300 داردا گەشە دەکات، چەندێکیان زۆر کۆنن، و هیچ دارێکی تر لە نزیکیان نییە: خەڵکی دراوسێ بە ڕێزەوە سەیریان دەکەن. لە پاککردنەوەی گولییەکە، و لە پەیوەندیدا بە سووتاندنی مانگا سوورەکە، داری ئەرز و زۆف بەکارهات، کە هێمای بەرزترین و نزمترین بوون (حوکمی مردن لەسەر هەموو مرۆڤەکان و هەموو شێوازی ئەم جیهانە). لێڤییەکان 14:4-52؛ ژمارەکان 19:6. ئەرز وەک هێمای هێز و جێگیری بەکاردێت: ڕاستودروستەکان وەک ئەرزێکی لوبنان گەشە دەکەن. زەبوورەکان 92:12. پاشای ئاشووریش لە هێزیدا بە ئەرزێک بەراورد کرا، کە بەم شێوەیە وەسف کراوە: "بە لقە جوانەکان، و بە سێبەرێکی داپۆشەر، و بە باڵایەکی بەرز،" یەحزقێل 31:3؛ لەبەر لوتبەرزییەکەی دەبوو بڕوخێنرێت.

(ئەرەز). جوانترین دارەکانی لوبنان، پێکهاتەی سەرەکی 'شکۆمەندی'یەکەی (ئیشایا 35:2؛ ئیشایا 60:13)؛ بەهۆی بەهێزییەکەی (زەبوورەکان 29:5)، بەرزییەکەی (2 پاشایان 19:23) و شکۆمەندییەکەی (1 پاشایان 4:33، 2 پاشایان 14:9، زەکەریا 11:1-2) ناسراو بوو. دارەکەی پڕ بوو لە ڕەزین (زەبوورەکان 104:16)، و بە شێوەیەکی گەورە لەبەر ئەو هۆکارە، یەکێک بوو لە بەنرخترین جۆرەکانی دار بۆ بیناسازی، بەتایبەتی بۆ ڕازاندنەوەی ناوەوە. زۆر بەردەوام بوو، بە ئاسانی تووشی کرم نەدەبوو، و بریقەیەکی بەرزی وەردەگرت (بڕوانە 1 پاشایان 10:27، گۆرانی گۆرانییەکان 1:17، یرمیا 22:14). هەروەها گونجاو بوو بۆ کاری نەخشاندن (ئیشایا 44:14-15). لە هەموو ئەم ڕووانەوە 'دار ئەرزی لوبنان' (Cedrus Libani) وەڵامی پێداویستییەکان دەداتەوە. هەرچەندە لە چاو دار ئەرزی هیندیدا کورتە، بەڵام جوانترین دارە لە سووریا؛ بەرزییەکەی دەگاتە 80 بۆ 100 پێ، و لقەکانی بە ئاسۆیی بڵاو دەکاتەوە بۆ ئەوەی سێبەرێکی جوان بدات (یەحزقێل 31:3)؛ هەمیشە سەوزە، و قووچەکی هێلکەیی تایبەتمەندی هەیە. ناوچەی گەورەی ئەم دار ئەرزییە ئێستا چیاکانی تاورسی کیلیکیایە لە دەرەوەی مێرسینا، بەڵام دارستانە بچووکەکان لە شوێنەکانی لوبنان ماونەتەوە. بەناوبانگترینیان ئەوەیە لە قادیشا، کە زیاتر لە 400 دار تێدایە، هەندێکیان زۆر کۆنن. لە چەند ئاماژەیەکدا ئەرەز بە واتای Cedrus Libani نایەت، بەڵکو بە واتای جۆرێکی تر لە دارە قووچەکدارەکان دێت. ئەمە بەتایبەتی لەو حاڵەتانەدایە کە 'داری ئەرزی' لە ڕێوڕەسمی پاککردنەوەدا بەکاردێت دوای پیسبوون بەهۆی بەرکەوتن لەگەڵ گولییەک (لێڤییەکان 14:4) یان تەرمێک (ژمارەکان 19:6). لەوانەیە ئەرەز لێرەدا جۆرێک بێت لە دارە گەزۆ، Juniperus Sabina، کە لە بیاباندا گەشە دەکات. ئاماژەدان بە 'دار ئەرزییەکان لە تەنیشت ئاوەکان' لە ژمارەکان 24:6 بە زەحمەت دەتوانرێت بۆ دار ئەرزی لوبنان بەکاربهێنرێت، کە باشترین گەشە لەسەر لێوارە شاخە ڕووتەکان دەکات. ئی. دەبلیو. جی. ماستەرمان.