ئەنۆخ

تەرخانکراو

1. کوڕە گەورەکەی قاین. پەیدابوون 4:17-18.
2. شارێک کە لەلایەن قاینەوە دروستکراوە، و بە ناوی کوڕەکەیەوە ناونراوە: یەکەم شارە کە دەربارەی دەخوێنینەوە. پەیدابوون 4:17.
3. کوڕی یارەد، و باوکی مەتووشەلەح. دەربارەی ئەو دەوترێت کە "لەگەڵ خودا ڕۆیشت: و ئەو نەبوو؛ چونکە خودا بردی؛" و هەروەها بە باوەڕەوە گواسترایەوە، و پێش گواستنەوەکەی ئەم شایەتییەی هەبوو کە خودای ڕازی کرد. نموونەیەکی درەوشاوە لەو ڕۆژگارە سەرەتاییانەدا کە چۆن بە نیعمەت پیاوێک دەتوانێت هاوبەشی لەگەڵ خودا هەبێت، و بەم شێوەیە خودا ڕازی بکات، و هەستی پێبکرێت، بەم شێوەیە چێژ لە ڕووناکی ڕوخساری ئەو وەربگرێت لە ڕۆیشتن لەگەڵیدا لە جیهانێکی پڕ لە گوناهدا. ئینۆخ بەبێ مردن بردرایە ئاسمان، وەک چۆن قەشەنگە زیندووەکان لە کاتی هاتنی عیسای مەسیحدا دەبن. پەیدابوون 5:18-24؛ لۆقا 3:37؛ عیبرانییەکان 11:5؛ یەهودا 14. لە 1 ساڵنامە 1:3 بە هێنۆخ ناودەبرێت. لە یەهودا پێشبینییەکی ئینۆخ هێنراوەتەوە کە لە پەیمانی کۆندا نییە. وەک چۆن یەهودا لەژێر ئیلهامی خودادا نووسیویەتی، ئەمە دەتوانرا بەو ئاشکرا کرابێت، وەک چۆن زۆر شتی تر لە کتێبی پیرۆزدا هەن، و کە بە هیچ شێوەیەکی تر نەدەتوانرا بزانرێت؛ یان ڕەنگە ئیلهامی پێدرابێت بۆ تۆمارکردنی ئەوەی کە بە زارەکی گوازرابووەوە. کتێبێکی ئەپۆکریفی هەیە بە ناوی کتێبی ئینۆخ، کە هەندێک پێیان وایە یەهودا لێی وەرگرتووە، هەرچەندە ئیلهامپێدراو نییە. بەڵام هیچ بەڵگەیەک نییە کە کتێبەکە ئەوکات هەبووبێت. ئاماژە بە مەسیح دەکات وەک 'کوڕی خودا،' کە حوکم دراوە بۆ سەلماندنی یەکلاکەرەوە کە لە سەردەمی مەسیحییەتدا نووسراوە. ئەو بڕگەیەی لە کتێبی ئینۆخدا، کە باس لە جێبەجێکردنی دادپەروەری لەلایەن مەسیحەوە دەکات، بەم شێوەیە نووسراوە: "سەیری بکەن، ئەو دێت لەگەڵ دە هەزار لە قەشەنگەکانی، بۆ جێبەجێکردنی دادپەروەری لەسەریان، و لەناوبردنی خراپەکاران، و سەرزەنشتکردنی هەموو جەستەییەکان، بۆ هەموو شتێک کە گوناهباران و بێدینەکان کردوویانە و ئەنجامیان داوە دژی ئەو." گەشتیار بروس، لە گەڕانەوەیدا لە میسر لە ساڵی 1773ی زایینی سێ دەستنووسی تەواوی کتێبەکەی بە زمانی ئەسیوپی هێنا. لە ساڵی 1821 وەرگێڕدرا بۆ ئینگلیزی. کتێبەکە بانگەشەی ئەوە دەکات کە زنجیرەیەک ئاشکراکردنە کە بۆ ئینۆخ و نووح کراوە.

(عیبری چانۆک) 'حەوتەمین لە ئادەمەوە'یە (یەکەم یەهودا 1:14) لە نەژادی سێتی لە پەیدابوون 5:1-32 (بڕوانە پەیدابوون 5:18-24). لە نەژادی قایینی لە پەیدابوون 4:17 بەدواوە، ئەو کوڕی قاینە، و لەبەر ئەوە سێیەمین لە ئادەمەوە. لێکچوونەکانی نێوان هەردوو لیستەکە وا دەردەکەوێت کە لەسەر نەریتێکی هاوبەش دامەزراون، کە بە شێوەی جیاواز لەلایەن یەهویست (بەشی 4) و گێڕانەوەی کاهینی (بەشی 5) پارێزراون، هەرچەندە ناتوانرێت بوترێت کام وەشانیان ڕەسەنترە. ئەو تێبینییەی کە کەسایەتی ئینۆخ بە گرنگییەکی تایبەتەوە دەبەستێتەوە لە پەیدابوون 5:24 دۆزراوەتەوە 'ئینۆخ لەگەڵ خودا ڕۆیشت؛ و ئەو نەبوو، چونکە خودا بردی.' ئەو بیرۆکەیەی لێرەدا پێشنیار کراوە کە بەهۆی هاوبەشییە تەواوەکەی لەگەڵ خودا ئەم باوکسالارە 'گواسترایەوە' بۆ ئاسمان بەبێ تامی مردن (بڕوانە سیراخ 44:16؛ سیراخ 49:14، عیبرانییەکان 11:5) وا دەردەکەوێت کاریگەرییەکی دیاریکراوی لەسەر فێرکاری پەیمانی کۆن سەبارەت بە نەمری هەبووبێت (بڕوانە زەبوورەکان 49:15؛ زەبوورەکان 73:24). نەریتێکی زۆر تەواوتر پێشوەختە لە پەرەسەندنی بەرچاوی ئەفسانەی ئینۆخ لە ئەدەبیاتی ئەپۆکالیپتیکدا، کە ئینۆخ وەک بانگەشەکارێکی تۆبە، پێغەمبەرێکی ڕووداوەکانی داهاتوو، و وەرگرێکی زانستی سەروو سروشتی نهێنییەکانی ئاسمان و زەوی، هتد دەردەکەوێت. سەرچاوەی ئەم نەریتە ڕەنگە لە هاوتایەکی بابلی سەرنجڕاکێشدا دۆزرابێتەوە. حەوتەمین ناو لە لیستی دە پاشای پێش لافاو کە لەلایەن بێرۆسۆسەوە دراوە ئیڤیدۆرانچوسە، کە (وا دیارە دڵنیایە) گەندەڵییەکی ئێنمدورانکییە، پاشایەکی سیپار کە وەرگیراوەتە ناو هاوبەشی شاماش (خوداوەندی خۆر) و ڕامان، و دەستپێشخەری کراوە بۆ نهێنییەکانی ئاسمان و زەوی، و بووەتە دامەزرێنەری سەندیکایەکی کاهینی پێشبینیکەر. کەی یان چۆن ئەم ئەفسانەیە بە جوولەکەکان ناسراوە ناتوانین بڵێین. شوێنەوارێکی پەیوەندییەکی ڕەسەن لەگەڵ خوداوەندی خۆر گومانی لێکراوە لە 365 ساڵی ژیانی ئینۆخدا (ژمارەی ڕۆژەکانی ساڵی خۆر). لە هەموو حاڵەتەکاندا زۆر ئەگەری هەیە کە ئەفسانەی بابلی تۆوی چەمکی دواتری ئینۆخ لەخۆ بگرێت وەک لە کتێبی ئەپۆکالیپتیکی ئینۆخدا (نزیکەی 105-64 پ.ز)، و کتێبی دواتری نهێنییەکانی ئینۆخ، کە لەسەری بڕوانە فەرهەنگی کتێبی پیرۆزی هاستینگز یەکەم. 705 بەدواوە. ئاماژەیەک لە کتێبی ئینۆخدا لە یەکەم یەهودا 1:14 بەدواوە هاتووە (= ئەفەسۆس 1:9، ئەفەسۆس 5:4، 27:2). ج. سکینەر.