ئیفرایم

دوو گۆڕەپانی خۆڵەمێش: من دوو هێندە بەربوومدار دەبم

ئەمە ئاماژە بە هیچ چیایەکی دیاریکراو ناکات، بەڵکو بە زنجیرە چیای ناوچەی گردەکانی ئەفرایم. یۆشوا 17:15؛ یۆشوا 20:7؛ ئیرمیا 4:15؛ ئیرمیا 31:6؛ ئیرمیا 50:19؛ هتد.

دەروازەیەک لە ئۆرشەلیم. بە ناوەکەیەوە بە ڕوونی لە باکووری شارەکە دەبوو، وەک دەروازەی دیمەشق ئێستا. 2 پاشایان 14:13؛ 2 کتێبی مێژوو 25:23؛ نەحمیا 8:16؛ نەحمیا 12:39.

1. شارۆچکەیەک لە نزیک کێڵگەی مەڕەکانی ئەبسەلۆم، کە ئەمنۆن لێی کوژرا. 2 ساموێل 13:23.
2. شارێک لە نزیک چۆڵەوانی، کە خودا و قوتابییەکانی لە توندوتیژیی هەڕەشەئامێزی سەرکردەکانی جولەکە لە ئۆرشەلیم کشایەوە. یۆحەننا 11:54. لەگەڵ تەیبە ناسێنراوە، 31 57 N، 35 18' E.

کوڕی دووەمی یوسف و ئەسەناس. ناوەکە بە هۆزەکەش دراوە کە ئەو سەرۆکی بوو، هەروەها بە ناوچەی فەلەستینیش کە بەشی ئەو بوو. کاتێک ئیسرائیل بەرەکەتەکانی بە هەردوو کوڕەکەی یوسف بەخشی، ئەفرایمی لە پێش برا گەورەکەی دانا، وتی کە ئەو گەورەتر دەبێت، و نەوەکەی دەبێتە زۆرێک (یان 'پڕی') لە نەتەوەکان. پەیدابوون 48:17-19. کەمێک لەبارەی ئەفرایمەوە بە شێوەیەکی کەسی تۆمار کراوە؛ و لە نەوەکانی، یۆشوا کوڕی نون بەناوبانگترینە. هۆزەکە لە ساڵی دووەمی دەرچووندا ژمارەی پیاوانی جەنگاوەری 40,500 بوو؛ بەڵام لە ماوەی چل ساڵدا کەم بووەوە بۆ 32,500. ژمارەکان 1:33؛ ژمارەکان 26:37. خاکەکەی هۆزەکە لە دڵی فەلەستیندا بوو، مەنەشە لە باکوور، بنیامین لە باشوور، و دان لە ڕۆژئاوا. دۆڵە جوان و چیا بەرزەکانی زۆر بوون لەگەڵ چەندین کانی و ڕووبار. دوو شاری سەرەکی شیلو و شەکەم بوون. ئەفرایم شوێنی کوڕە گەورەی هەبوو (ئیرمیا 31:9)، مافی لەدایکبوون لە ڕەئوبێن وەرگیرابوو و بە یوسف درابوو. 1 کتێبی مێژوو 5:1-2. هەروەها شوێنی خێمەی پەرستن لە هۆزی ئەفرایمدا بوو، لەبەر ئەوە لە سەردەمی دادوەراندا ئەم هۆزە گرنگی خۆی دەسەلماند. ئەوان لە گیدۆن تووڕە بوون چونکە زووتر بانگی نەکردبوون بۆ جەنگ؛ بەڵام وەڵامێکی نەرم تووڕەییەکەیانی هێور کردەوە. دادوەران 7:24؛ دادوەران 8:1-3. دووبارە سکاڵایان لە یەفتا کرد کە بەبێ ئەوان چووە بۆ شەڕکردن لەگەڵ عەمۆنییەکان، هەرچەندە یەفتا ڕایگەیاند کە بانگی کردبوون، و ئەوان وەڵامیان نەدابووەوە. ئەوانیش بە لوتبەرزییەوە لەبارەی گیلعادییەکانەوە وتیان کە ئەوان هەڵاتووی ئەفرایمن، بە واتای ئەوەی کە ئەوان هۆزێک نین، بەڵکو سەر بە ئەفرایمن، کە لێی هەڵهاتبوون. ململانێکە توند بوو؛ گیلعادییەکان ڕێگای ئوردونیان گرت، و پاشان بە تاقیکردنەوەی هەموو ئەوانەی کە دەیانویست تێپەڕن بە گوتنەوەی شیبۆلێت (کە ئەفرایمییەکان تەنها دەیانتوانی بڵێن سیبۆلێت) 42,000 لە پیاوانی ئەفرایمیان کوشت. دادوەران 12:1-6. بەم شێوەیە ئەم هۆزە لوتبەرز و حەسودە سزا درا بۆ بێزارکردنی براکانیان، لە کاتێکدا ئەوان دانیشتووانی بێگانەی خاکەکەیان دەرنەکردبوو، وەک دەبوو بیکەن. دادوەران 1:29. نموونەی زۆرێک لە کڵێسادا کە بە لوتبەرزییەوە لەگەڵ براکانیان دەجەنگن، بەڵام شەڕی خودا دژی خراپەی ڕۆحی ناکەن. دواتر خودا شیلووی بەجێهێشت، و هەڵیبژارد، نەک هۆزی ئەفرایم، بەڵکو هۆزی یەهودا بۆ شوێنی پاشایەتی و بۆ پەرستگا. لە شانشینەکەدا لەژێر دەسەڵاتی داود و سولەیماندا زۆر کەم لەبارەی ئەفرایمەوە دەخوێنینەوە، بەڵام دوو جار لە زەبوورەکاندا پێی دەوترێت 'هێزی (یان بەرگری) سەرم'. زەبوور 60:7؛ زەبوور 108:8. لە دابەشبوونی هۆزەکاندا ئەفرایم دیارترین شوێنی گرت؛ شەکەم و سامیریا کە لە خاکەکەیاندا بوون بە شێوەیەکی سروشتی بەشدارییان لەمەدا کرد، و ئەمەش هۆکاری ئەوەیە کە دە هۆزەکە بە بەردەوامی لەلایەن پێغەمبەرانەوە بە 'ئەفرایم' ناودەبرێن. بە هەمان شێوە دوو هۆزەکە بە 'یەهودا' ناودەبرێن. هۆشەع 5:3، 5، 13، 14، هتد. ئیشایا پێشبینی کرد کە لە ماوەی شەست و پێنج ساڵدا ئەفرایم دەشکێت و نابێتە گەلێک. ئیشایا 7:8. ئەمە لە 742 پ.ز بوو، و سامیریا گیرا و ئیسرائیل لە 721 پ.ز بردرایە دیلێتی، بۆیە پێشبینییەکە بێگومان ئاماژە بە ئەسەرهادۆن دەکات کە کۆلۆنییەکی بیانی لە سامیریا لە 678 پ.ز دادەنێت، کە شەست و پێنج ساڵەکە تەواو دەکات. ئەمەش لەگەڵ پێشبینییەکەدا دەگونجێت کە دەڵێت 'سەری ئەفرایم' سامیریا. لە پێشبینییەکاندا کە ئاماژە بە بەرەکەتەکانی داهاتووی دوازدە هۆزەکە دەکەن، ئەفرایم وەک نوێنەری دە هۆزەکە سەیر دەکرێت. یەحزەقیال 37:16-22، کە دوازدە هۆزەکە دەبنە یەک نەتەوە لە خاکەکەی خۆیاندا، لەگەڵ یەک پاشا بەسەریانەوە: پێشبینییەک کە بە ڕوونی هێشتا جێبەجێ نەکراوە، بەڵام بێگومان لە کاتی خودا خۆیدا جێبەجێ دەکرێت.

نەوەیەکی یەعقوب، و برای مەنەشە، کوڕە گەورەی یوسف لە ئەسەناس، کچی پۆتیفەرای کاهینی ئۆن (پەیدابوون 41:50ف. ئیلۆهیست، بڕوانە پەیدابوون 41:45 یەهویست). 'ڕەگ و ڕیشەی باوی' ئیلۆهیست ناوەکە بە کردارە پەرەه، 'بەروبوومدار بوون' دەبەستێتەوە، و وای لێدەکات ئاماژە بە کوڕەکانی یوسف بکات. لە بەرەکەتەکانی یەعقوبدا (پەیدابوون 49:22) لەوانەیە یارییەک لەسەر ناوەکە هەبێت کاتێک یوسف، کە لەوێدا نوێنەرایەتی هەردوو ئەفرایم و مەنەشە دەکات، بە 'لقێکی بەربوومدار' ناودەبرێت. وشەکە لەوانەیە وەسف بێت، بە واتای 'ناوچەی بەپیت' بێت، جا ڕەگەکەی پەرەه بێت، یان 'ئەرز' بێت (؟). پەیدابوون 48:14فف. (یەهویست) چیرۆکێکی سەرنجڕاکێش دەگێڕێتەوە دەربارەی چۆن یەعقوب نەوە میسرییەکانی، ئەفرایم و مەنەشە، خستە ناو خێزانەکەی خۆیەوە، و لە هەمان کاتدا، دژی ناڕەزایەتییەکانی یوسف، بەرەکەتەکانی کوڕە گەورەی بە ئەفرایم بەخشی، لەبەر ئەوەش باڵادەستیی پێشوەختەی ئەفرایم لە مێژووی دواتردا. سەرژمێری سینای گێڕانەوەی کاهینی 40,500 پیاوی جەنگاوەر دەدات (ژمارەکان 1:33)، بەڵام ئەمە لە دەشتەکانی مۆئابدا کەم دەکرێتەوە بۆ 32,500 (26:37)، کە کەمترە لە هەر یەکێک لە هۆزەکان جگە لە شیمۆن، کە 'تەنها بە ناو بوونی هەبوو' (سایس، مێژووی عیبری ل. 77). بە پێچەوانەی ئەوەی کە دەبوو لە بەرەکەتەکانی یەعقوبەوە چاوەڕێمان بکردایە، ئەفرایم، بەپێی گێڕانەوەی کاهینی، لەو نێوەندەدا 20 لەسەد لەدەستدا، لە کاتێکدا مەنەشە 40 لەسەد بەدەست هێنا. دەرکەوتنی یوسف لە بەرەکەتەکانی یەعقوبدا، بەبێ ئاماژەدان بە کوڕەکانی، کە بەپێی یەهویست وەک کوڕەکانی یەعقوب وەرگیرابوون، و لەبەر ئەوەش لەم بۆنە گرنگەدا مافیان هەبوو وەک ئەوانی تر ڕەچاوبکرێن، ئاماژە بە دەنگدانەوەیەکی نەریتی ڕۆژانی سەرەتایی لە خاکەکەدا دەکات کاتێک ئەفرایم و مەنەشە هێشتا یەکگرتوو بوون. لە گۆرانی دێبۆرا (دادوەران 5:1-31) 'خێزانی' ماکیر، کوڕە گەورە (یۆشوا 17:1)، تاکە کوڕی (پەیدابوون 50:23) مەنەشە، باس دەکرێت، نەک هۆزێکی مەنەشە. لە 2 ساموێل 19:20 (بڕوانە ب. بنیامین) ڕوونە کە شیمعی هێشتا خۆی بە ماڵی یوسف دەزانی؛ و، سەرەڕای ئاماژە نەریتییەکان بۆ دروستبوونی درەنگوەختی بنیامین (کە بڕوانە)، جیابوونەوەی تەواوی سیاسی مەنەشە لە ئەفرایم وا دیارە هێشتا درەنگتر بووە. لە هەموو حاڵەتەکاندا، یەرۆبۆعامی ئەفرایمی، کە دواتر بوو بە یەکەم پاشای ئیسرائیل (نزیکەی 930 پ.ز)، لەلایەن سولەیمانەوە وەک سەرپەرشتیاری کاری زۆرەملێی 'ماڵی یوسف' دەستنیشان کرا، نەک تەنها ئەفرایم. ئەفرایم، ماکیر، و بنیامین وا دیارە پەیوەندییەکی نزیکیان هەبووە، و لە سەردەمانی سەرەتاییدا گرووپێک لە خێڵەکانیان پێکهێناوە کە بە 'یوسف' ناسراون. هیچ وردەکارییەکی یەکلاکەرەوە نییە کە کاتی جیابوونەوەی یەکلاکەرەوەیان دیاری بکات. هەروەها هیچ یادەوەرییەکی متمانەپێکراو نییە دەربارەی ئەو شێوازەی کە ئەفرایم باشترین و ناوەندیترین بەشی خاکەکەی بەدەست هێنا. نەریتەکانی ناو پەرتووکی یۆشوا بە شێوەیەکی بەرچاو زانیاری نادەن. کەنعانییەکان تا کاتێکی درەنگ لە خاکەکەدا مانەوە، وەک لە دادوەران 1:29 و مێژووی شەکەم (بەشی 8ف.) دەردەکەوێت. ئەفرایم بەهێزترین هۆزەکان بوو و لە پێشەنگی سەرکردایەتیدا بوو، بەڵام ناچار بوو باڵادەستی بداتە داود. لەو کاتەوە بەدواوە مێژوو چیتر مێژووی هۆزەکان نییە بەڵکو مێژووی نەتەوەییە. ئیلی، کاهینی شیلو و دادوەری ئیسرائیل، ساموێل، و یەرۆبۆعامی یەکەم لە نێو پیاوە گەورەکانیدا بوون. شەکەم، تیرزە، و سامیریا، پایتەختەکانی باکوور، لە سنوورەکانیدا بوون؛ و لە شیلو بوو کە دەوترێت یۆشوا خاکەکەی بە تیروپشک دابەش کرد. بڕوانە هەروەها هۆزەکانی ئیسرائیل. جەیمس ئەی. کرایۆ.

ئەفرایم. 1. شوێنێک لە نزیک بەعل-حازۆر (2 ساموێل 13:23) لەوانەیە هاوشێوەی ئەو ئەفرایمە بێت کە ئۆنۆماستیکۆن 20 میل ڕۆمانی لە باکووری ئۆرشەلیم دادەنێت، لە شوێنێک لە نزیک سینجیل و ئەل-لوبان. ئەگەر بەعل-حازۆر نوێنەرایەتی بکرێت، وەک وا دیارە، لەلایەن تەل عەسۆرەوە، شارەکە بە پەیوەندییەکەوە کە تایبەتمەندییەکی دیاری دیمەنەکە بوو، دەبێت گرنگییەکی هەبووبێت. لەوانەیە لە کاتەکانی دواتردا ناوەکەی بە ناوچەی سامیریا دابێت کە پێی دەوترا ئەفەرێما (1 مەکابیز 11:34، یۆسێفۆس ئەنتیکویتیس XIII. iv. 9). شوێنەکە لە ئێستادا نادیارە.

2. شارێک 'لە نزیک چۆڵەوانی'، کە عیسا دوای زیندووکردنەوەی لازارۆس بۆی کشایەوە (یۆحەننا 11:54). 'چۆڵەوانی' بە عەرەبی ئەل-بەرییە، واتە، زەوییە نەکێڵدراوەکە، زۆربەی شوێنی لەوەڕگای نایاب دابین دەکات، لەسەر گردەکانی باکووری ڕۆژئاوای ئۆرشەلیم. ئۆنۆماستیکۆن ئاماژە بە 'ئەفرایم'ێک دەکات 5 میل ڕۆمانی لە ڕۆژهەڵاتی بێتەل. ئەمە لەوانەیە تەیبە بێت، نزیکەی 4 میل لە باکووری ڕۆژهەڵاتی بەیتین، لەگەڵ بیرە کۆنەکان و گۆڕە هەڵکەندراوەکان کە ئاماژە بە شوێنێکی گرنگ لە سەردەمانی کۆندا دەکەن. بڕوانە هەروەها ئەفرۆن، 4. دارستانی ئەفرایم (عیبری یاعەر ئەفرایم) لەوانەیە دارستانێک نەبووبێت بە واتای ئێمە، بەڵکو ناوچەیەکی سەخت بووبێت وەک ئەوەی عەرەبەکان هێشتا پێی دەڵێن وەعر، پڕ لە بەرد و دارستانە بچووکەکان. ناوچەکە دیاری نەکراوە، بەڵام دەبێت لە ڕۆژهەڵاتی ئوردون بووبێت، لە نزیک مەحەنەیم. شوێنی شکستی و مردنی ئەبسەلۆم بوو (2 ساموێل 18:6فف). سەرچاوەی ناوەکە ئێستا ناتوانرێت بدۆزرێتەوە. چیای ئەفرایم، عیبری، هار ئەفرایم، ئەو ناوەیە کە بەو بەشەی زنجیرە چیای ناوەندی فەلەستینی ڕۆژئاوا دراوە کە ئەفرایم داگیری کردووە، بەشێکی هاوتای جەبەل نابلسە، ناوچەکە لەژێر دەسەڵاتی پارێزگاری نابلسدایە. بە لەبەرچاوگرتنی بەکارهێنانی ڕۆژهەڵاتی، وا دیارە هەڵەیەک بێت کە بە وەشانی پێداچوونەوە 'ناوچەی گردەکانی ئەفرایم' وەرگێڕدرێت. جەبەل ئەل-قودس بە واتای 'ناوچەی گردەکانی ئۆرشەلیم' نایەت، بەڵکو ئەو بەشەی 'چیاکە'یە کە لەژێر دەسەڵاتی شارەکەدایە. ئێمە پێمان باشترە، لەگەڵ وەشانی ڕێگەپێدراو، 'چیای ئەفرایم' بهێڵینەوە. و. ئیوینگ.