ئیدومیا

سەیری ئەدۆم بکە.

هەمان شتە وەک ئیدومیا

هاوتای یۆنانی (لە وەشانی پێداچوونەوەدا تەنها لە مەرقۆس 3:8) ناوی ئەدۆم، لە بنەڕەتدا خاکی ڕۆژهەڵاتی دۆڵی ئوردن-عەرەە و باشووری خاکی مۆئاب. ئەم وڵاتە، کاتێک بۆ یەکەمجار چاومان پێی دەکەوێت، لەلایەن ڕەگەزێکی سەرەتاییەوە نیشتەجێ بوو کە بە هۆریتەکان ناسراون، کە کەمێک لە ناویان زیاتر نازانرێت. واتای دیاری ناوەکە ('دانیشتوانی ئەشکەوت') و بەراوردکردن لەگەڵ پاشماوەکانی ئەوەی کە وادیارە ڕەگەزێکی هاوشێوە بووبێت کە لە هەڵکۆڵینەکانی گەزەردا دۆزراونەتەوە، نیشان دەدات کە ئەم ڕەگەزە لە قۆناغێکی نزمی شارستانیدا بووە. بەشێکیان لەناوچوون، بەشێکیان هەڵمژران، لەلایەن هۆزە بەدەوییەکانەوە کە بانگەشەی نەوەی خۆیان دەکرد لە ڕێگەی عیساوەوە لە ئیبراهیم، و کە لەلایەن ئیسرائیلییەکانەوە تا کاتی یاساکانی دوتۆرۆنۆمی وەک برا ناسران (دوتۆرۆنۆمی 23:7). ئەوان لەلایەن شێخەکانەوە حوکمڕانی دەکران (وەشانی ئینگلیزی 'دوکەکان'، وەرگێڕانێکی وشەیی لە لاتینی dux)، و لەلایەن پاشایەتییەکی نا-میراتییەوە کە تۆمارەکانیان هی سەردەمێک بوون پێش سەردەمی شاول (پێیدایش 36:31-39، 1 کتێبی مێژوو 1:43-54). سەیری ئەدۆم بکە. دوای ڕووخانی بابل، فشاری عەرەبە بیابانییەکان ئەدۆمییەکانی ناچار کرد بپەڕنەوە دۆڵی ئوردن-عەرەە، و گەل و ناوەکە بەرەو ڕۆژئاوا فراوانتر بوون. لە 1 مەکابیز 5:65 دا حەبرۆن دەبینین کە لە ئیدۆمیا دا جێگیر کراوە. یۆسێفۆس، کە جیرۆم لەگەڵیدا هاوڕایە، ئیدۆمیا فراوان دەکات لە بێت جیحرینەوە تا پێترا؛ جیرۆم ئەشکەوتە گەورەکانی ئەو شوێنەی پێشووتر دەداتە هۆریتە ترۆگلۆدیتەکان. بنەماڵەی هێرۆد لە بنەڕەتدا ئیدۆمی بوون بەم واتایە فراوانکراوە. لە سەدەی دووەمی زایینیدا، جوگرافیناس پۆتۆلۆمی ئیدۆمیا سنووردار دەکات بۆ ناوچەی سیس-ئوردن، و ئەدۆمی ڕەسەنی ترانس-ئوردن لە عەرەبستاندا جێگیر دەکات. ڕ. ئ. س. ماکالیستەر.