ئیسحاق

ئەو پێدەکەنێت

لەبەر ئەوەی ئیسحاق پیاوسالارێک بوو کە لە نێوان ئیبراهیم و یەعقوبدا بوو، ڕەنگە سەیر بێت کە زۆر کەم شت لەبارەیەوە تۆمار کراوە، بەتایبەتی لەبەر ئەوەی ئەو بەڵێنەی بە ئیبراهیم درا، کە هەموو نەتەوەکان لە ڕێگەی نەوەکەیەوە بەرەکەتدار دەبن، بۆ ئیسحاق پشتڕاست کرایەوە. ئەو 'کوڕی بەڵێن' بوو، کاتێک ئیبراهیم سەد ساڵ بوو لەدایک بوو، و 'کوڕی ئافرەتە ئازادەکە' بوو، بە پێچەوانەی 'کوڕی کەنیزەکە'. ئەو بوو بە میراتگر، کوڕی کەنیزەکە دەرکرا. غەلاتییەکان ٤:٢٢-٣٠. باوەڕی ئیبراهیم تاقی کرایەوە کاتێک پێی گوترا ئەم کوڕە بەڵێنپێدراوە، کە بە 'تاکە کوڕی' ناودەبرا، وەک نموونەیەک بۆ مەسیح، قوربانی بکات. ئیبراهیم گوێڕایەڵ بوو، و ئیسحاق ئەو وتە جوانەی باوەڕی بیست، "کوڕم، خودا خۆی بەرخێک دابین دەکات." ئەو وەک لە مردووان هەستایەوە و گەڕێنرایەوە بۆ باوکی، و پەیمانەکە سەبارەت بە نەوەکە پشتڕاست کرایەوە. لەبەر ئەوەی ئیسحاق بەم شێوەیە لە بنەڕەتدا بوو بە پیاوێکی زیندووبووەوە یان ئاسمانی، نابێت بۆ ژنێک بگەڕێتەوە بۆ ئەو وڵاتەی کە لێی جیاکرابووەوە بە مردن و زیندووبوونەوە، هەروەها بە بانگەوازی ئیبراهیم؛ دەبێت بووکێک لەوێوە بۆی بهێنرێت، و دەبێت یەکێک بێت لە هەمان 'خزم': نموونەیەکی سەرنجڕاکێشی مەسیحی ئاسمانی، و ئەوانەی کە لەلایەن باوکەوە پێی دراون: ئەوان ئاسمانیین وەک ئەو ئاسمانییە. خودا بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش ئەرکی خزمەتکارەکەی بەرەکەتدار کرد (نموونەی ڕۆحی پیرۆز کە بووکێک بۆ مەسیح کۆدەکاتەوە)، و ڕێبێکا، ئامۆزای ئیسحاق، بوو بە ژنی. ئەو خۆشی دەویست و دوای مردنی دایکی دڵنەوایی کرایەوە. ئیبراهیم چەندین کوڕی هەبوو؛ بەڵام هەموو ئەوەی کە هەیبوو دایە ئیسحاق، کە تێیدا ئیسحاق دووبارە نموونەی مەسیحە، کە هەموو شتێک خاوەندارێتی دەکات. ڕێبێکا نەزۆک بوو، بەڵام کاتێک ئیسحاق لە خودا پاڕایەوە، سکپڕ بوو، و پێی گوترا کە دەبێت دایکی دوو نەتەوە بێت، و دوو برای دووانە عیسۆ و یەعقوب لەدایک بوون، عیسۆ کوڕە گەورەکە بوو. لەبەر ئەوەی برسێتی لە وڵاتەکەدا هەبوو، ئیسحاق گواسترایەوە بۆ گێرار، و لەوێ بە بێ باوەڕی گوتی کە ڕێبێکا خوشکیەتی، و لەلایەن پاشای فەلەستینییەکانەوە سەرزەنشت کرا. خودا ئەو بەرەکەتەی کە بە ئیبراهیم بەڵێنی دابوو، پشتڕاست کردەوە، هەردووکیان سەبارەت بەوەی کە نەوەی ئیسحاق خاوەندارێتی هەموو ئەو وڵاتانە دەکات، و هەروەها سەبارەت بەوەی کە هەموو نەتەوەکانی زەوی لە نەوەکەیدا بەرەکەتدار دەبن. دوای ئەوەی فەلەستینییەکان زۆر ناکۆکییان لەگەڵ ئیسحاقدا هەبوو سەبارەت بە هەندێک بیری ئاو کە داوایان دەکرد، داوایان لێکرد کە لەلایان بڕوات، چونکە زۆر گەورە ببوو بۆ ئەوەی ئەوەندە نزیک بژی. ئەو ملکەچ بوو و گواسترایەوە بۆ بیئەرشەبا. بەم شێوەیە دووبارە لە شوێنی ڕاستەقینەی باڵادەستی ئەخلاقیدا بوو، لە شوێنی بانگەوازەکەیدا، و بەم شێوەیە هیچ ناکۆکییەکی لەگەڵ نەتەوەکاندا نەبوو، بەڵکو وەک بەرەکەتدارکراوی خودا ناسرا – قسەیەک بە دڵنیاییەوە بۆ سنووردارکەرانی جیهان لە ئەمڕۆدا. خودا کەم و کوڕی و لاوازییەکانی گەلەکەی ناشارێتەوە، لەبەر ئەوەیە کە باس لەوە دەکرێت کە چۆن ئیسحاق عیسۆی خۆش دەویست چونکە گۆشتی نێچیری دەخوارد؛ و کاتێک پیر بوو، فەرمانی پێکرد کە گۆشتی بەتام دروست بکات وەک ئەوەی خۆشی دەویست، بۆ ئەوەی بیخوات و بەرەکەتدار بێت، کوڕە گەورەکەی، پێش ئەوەی بمرێت. خودا گوتبووی کە گەورەکە خزمەتی بچووکەکە دەکات، بەڵام ڕێبێکا، لەبری ئەوەی بابەتەکە لە دەستی خودادا بهێڵێتەوە، بە پیلانێکی فێڵبازانە توانی بەرەکەتەکە بۆ یەعقوب بەدەست بهێنێت لەبری عیسۆی کوڕە گەورە. فێڵەکە زوو ئاشکرا بوو؛ بەڵام چۆن بوو کە ئیسحاق ویستی گەورەکە بەرەکەتدار بکات، بەم شێوەیە گوێی نەدایە قسەی خودا؟ دەبێت بترسین کە خۆشەویستییەکەی بۆ گۆشتی نێچیر و گۆشتی بەتام گومڕای کرد. سەرەڕای ئەم شکستە، لە عیبرانییەکان ١١:٢٠دا دەخوێنینەوە، "بە باوەڕ ئیسحاق یەعقوب و عیسۆی بەرەکەتدار کرد سەبارەت بە شتەکانی داهاتوو." ئەمە بێ گومان ئاماژەیە بۆ قسەکانی ئیسحاق کاتێک فێڵەکە دۆزرایەوە. ئەو سەبارەت بە یەعقوب گوتی "بەڵێ، و ئەو بەرەکەتدار دەبێت." پیدایشی ٢٧:٣٣. ڕۆژەکانی ئیسحاق ١٨٠ ساڵ بوو: کاتێک مرد کوڕەکانی عیسۆ و یەعقوب ناشتیان. خودا بە بەردەوامی وەک خودای ئیبراهیم، ئیسحاق، و یەعقوب ئاماژەی پێدەکرێت: لە ڕێگەی ئەوانەوە بەرەکەتەکان بۆ ئیسرائیل دەهاتن، و لە ڕێگەی ئەوانەوە نەوەکە – مەسیح – هات، کە تێیدا هەموو نەتەوەکانی زەوی بەرەکەتدار دەبن. پیدایشی ٢١ – پیدایشی ٣٥.

کوڕی ئیبراهیم و سارایە. واتای ناوەکە بریتییە لە 'ئەو پێدەکەنێت'، و چەندین هۆکار بۆ ناونانی پێشنیار کراون (پیدایشی ١٧:١٧؛ پیدایشی ١٨:١٢؛ پیدایشی ٢١:٦). گێڕانەوەکە وەک لە کتێبی پیرۆزدا هاتووە، لە سێ سەرچاوەی سەرەکییەوە وەرگیراوە. یاهویست پیدایشی ١٨:٩-١٥؛ پیدایشی ٢١:١-٧؛ پیدایشی ٢١:٢٤؛ پیدایشی ٢٥:٥؛ پیدایشی ٢٥:١١؛ پیدایشی ٢٥:٢٦ و زۆربەی پیدایشی ٢٥:٢٧ی دابین کردووە؛ دەکرێت پیدایشی ٢٢:١-١٤ لەگەڵ پیدایشی ٢٧:١١ ف.، پیدایشی ٢٧:١٧ ف.، پیدایشی ٢٧:٢٠-٢٢ بدرێتە پاڵ ئیلۆهیست؛ لە کاتێکدا گێڕانەوەی کاهینی بەرپرسیار بووە لە پیدایشی ٢٥:١٩ ف.، پیدایشی ٢٥:٢٦، پیدایشی ٢٧:٤٦ بۆ پیدایشی ٢٨:٩، پیدایشی ٣٥:٢٧-٢٩. ناکۆکییە دیارەکان لە چیرۆکەکەدا، وەک ئەوەی ئیسحاق، لەسەر جێگای مردنی (پیدایشی ٢٧:١؛ پیدایشی ٢٧:٤١)، یەعقوبی پیرۆز کرد، و هێشتا تا چەندین ساڵ دواتر نەمرد (پیدایشی ٣٥:٢٧)، بە ڕوونی بەهۆی جیاوازییە ڕەسەنەکانی نەریتەوەیە، کە سەرنووسەرانی دواتر وریای لابردنیان نەبوون. بە بینینیان وەک هاتوو لە شایەتحاڵانی سەربەخۆوە، هیچ کێشەیەکی جددی نانێنەوە، و ڕاستی چیرۆکەکە تێک نادەن. بە کورتی گێڕانەوەکە ئیسحاق وەسف دەکات کە لە تەمەنی هەشت ڕۆژیدا خەتەنە کراوە (پیدایشی ٢١:٤)، و لاوێتی سەرەتایی خۆی لەگەڵ باوکی لە بیئەرشەبا بەسەر بردووە. پاشان برا بۆ 'خاکی مۆریا'، بۆ ئەوەی وەک قوربانی سووتاندن پێشکەش بکرێت بە فەرمانی خودا؛ و ئەگەر باوەڕی بێ پرسیاری ئیبراهیم وانەی سەرەکی فێرکراو بێت (پیدایشی ٢٢:١٢، پیدایشی ٢٦:٥، عیبرانییەکان ١١:١٧ فف.)، متمانەی منداڵانەی ئیسحاق بە باوکی هێشتا دیارە، لەگەڵ هەستی پەیوەندیداری ئاسایش. دایکی لە تەمەنی سی و شەش ساڵیدا مرد؛ و ئیبراهیم خزمەتکارێکی نارد بۆ ئەوەی ژنێک بۆ ئیسحاق لە نێو خزمەکانی لە میزۆپۆتامیا بهێنێت، بەپێی پیدایشی ٢٤:١-٦٧، کە تێیدا ڕۆحی ئایینی هێندەی تۆنی ئیدیلیک دیارە. بۆ چەندین ساڵ ئەو دوو هاوسەرە بێ منداڵ بوون؛ بەڵام لە کۆتاییدا نوێژەکانی ئیسحاق بیسترا، و ڕێبێکا دووانە، عیسۆ و یەعقوبی بوو. برسێتی و وشکەساڵی وای کرد کە ئیسحاق ناچار بێت خێوەتگاکەی بگوازێتەوە بۆ گێرار (پیدایشی ٢٦:١)، کە تێیدا چیرۆکێک هاوشێوەی ڕەتکردنەوەی سارا لەلایەن ئیبراهیمەوە بۆی دەگێڕدرێتەوە (بەشی ٢٠؛ بەراورد بکە بە پیدایشی ١٢:١٠-٢٠). نەریتەکە بە ڕوونی باو بووە، و ڕەنگە لە چەندین وەشانی جیاوازدا بڵاوبووبێتەوە، هەرچەندە هیچ مەحاڵییەکی ڕاستەقینە لە لاساییکردنەوەی پیلانی باوک لەلایەن کوڕەکەوە نییە. خۆشگوزەرانی ئیسحاق حەسادەتی شوانەکانی فەلەستینی ورووژاند (پیدایشی ٢٦:٢٠ ف.) لە نێوانیاندا دەژیا، و لە کۆتاییدا دووبارە کشایەوە بۆ بیئەرشەبا (پیدایشی ٢٦:٢٣). دواتر وەک پیاوێکی پیر و لەسەرەمەرگ دەردەکەوێت (پیدایشی ٢٧:١؛ پیدایشی ٢٧:٤١)، کە بەرەکەتەکەی، کە بۆ عیسۆ مەبەست بوو (پیدایشی ٢٥:٢٨، پیدایشی ٢٧:٤)، لەلایەن ڕێبێکاوە گۆڕدرا بۆ یەعقوب. کاتێک پیاوە پیرەکە هەڵەکەی دۆزییەوە، تووڕە بوو لە فێڵەکە کە لێی کرابوو، بەڵام نەیتوانی زیاتر لە پێشبینیکردنی ژیانێکی کێوی و سەربەخۆ بۆ عیسۆ بکات. بۆ پاراستنی یەعقوب لە تووڕەیی براکەی، ئیسحاق ناردنی بۆ ئەوەی ژنێک لە خزمەکانی دایکی لە پادان-ئارام بهێنێت (پیدایشی ٢٨:٢)، و بەرەکەتەکەی دووبارە کردەوە. تۆماری داهاتوو هی بیست و یەک ساڵ دواترە، مەگەر ئەو بڕگەیە (پیدایشی ٣٥:٢٧-٢٩) پەیوەندی بە سەردانێکی یەعقوبەوە هەبێت بۆ ماڵەکەی لەو ماوەیەدا. باس لەوە دەکات کە ئیسحاق لە حەبرۆن لە تەمەنی ١٨٠ ساڵیدا مرد. لەلایەن کوڕەکانییەوە لە ئەشکەوتی مەخپێلا نێژرا (پیدایشی ٤٩:٣١). ئیسحاق کەسایەتییەکی کەمتر سەرنجڕاکێشە لە باوکی. کەم و کوڕی لە سیفەتە پاڵەوانێتییەکاندا هەبوو، لە سروشتیدا بەهۆی زۆری نەرمی و خۆشەویستی بۆ ئارامییەوە ئازاری دەچێژت. ئارەزووی بۆ 'گۆشتی بەتام' (پیدایشی ٢٥:٢٨، پیدایشی ٢٧:٤) ڕەنگە کەم و کوڕییەکی خێڵەکی بووبێت. لە پەیوەندییەکانیدا لەگەڵ ئەبیمەلەک (پیدایشی ٢٦:١-٢٢) تا ڕادەیەک گۆڕاو و ترسنۆک بوو، زۆر بە ئاسانی فێڵی لێدەکرا، و حاکمێکی باشی ماڵەکەی نەبوو، پیاوێکی میهرەبان و دڵسۆز بوو بەڵام بەهێز نەبوو. لە پیدایشی ٢٦:٥دا لە ژێر دەسەڵاتی ئیبراهیمدا بوو، و لەبەر خاتری ئەو بەرەکەتدار کرا؛ بەڵام ئەو دووانە زۆرتر پێکەوە پۆلێن دەکرێن (دەرچوون ٢:٢٤؛ دەرچوون ٣:٦، مەتتا ٨:١١؛ مەتتا ٢٢:٣٢، کرداری نێردراوان ٣:١٣ و هتد.)، و لە عەمۆس ٧:٩؛ عەمۆس ٧:١٦ 'ئیسحاق' وەک هاوواتای ئیسرائیل بەکارهاتووە. کەواتە ئەگەر شکۆمەندی ئیسحاق بەشێکی لە یادەوەری باوکە گەورەترەکەیەوە وەرگیرابێت، ئەو کاریگەرییەی کە متمانەی نزیکەی سروشتییەکەی بە خودا (پیدایشی ٢٢:٧-٨) و بەهێزی باڵادەستی دڵسۆزییەکەی (پیدایشی ٢٥:٢١) لەسەر نەوەکانی داهاتوو دروستی کرد، قووڵ و بەردەوام بوو. یەعقوب لەخواترسی و ڕێزگرتنی وەک تایبەتمەندییەکی تایبەتی باوکی دەبینی (پیدایشی ٣١:٤٢؛ پیدایشی ٣١:٥٣، کە تێیدا 'ترسی ئیسحاق' واتای خودایە کە بە ترسەوە پەرستراوە لەلایەن ئەو). ملکەچبوونی ئیسحاق ڕۆڵێک دەگێڕێت، هەرچەندە کەمتر گرنگە لە باوەڕی ئیبراهیم، لە ئاماژەکانی پەیمانی نوێدا (عیبرانییەکان ١١:١٧ ف.، یەعقوب ٢:٢١). ڕ. و. مۆس.