ئیشایا، کتێبی

هیچ شتێکی تر لەبارەی باپیرانی ئیشایا نازانرێت جگە لەوەی کە کوڕی ئامۆز بووە. ئەو لە سەردەمی عوزیا، یۆتام، ئاحاز، و حیزقیا، هەموویان پاشای یەهودا بوون، پێشبینی کردووە. لە ساڵانی کۆتایی عوزیاوە تا مردنی حیزقیا نزیکەی ٧٦٥ پ.ز تا ٧٠٠ پ.ز دەبێت، کە ماوەی ٦٥ ساڵ دەگرێتەوە. ئایەتی یەکەم دەڵێت کە بینینەکە لەبارەی یەهودا و ئۆرشەلیم بووە. ئەگەر سەرنجی پێویست بەمە درابایە، ئەوا زۆر شتی دەگرتەوە کە لە سەردێڕی بەشەکاندا بە کەنیسە دەدرانە پاڵ، و پێشبینییەکە باشتر تێدەگەیشت. بە چەند وشەیەک دەکرێت بوترێت کە پێشبینییەکە باس لە شکستەکانی نەتەوەی یەهودا و سزاکانی سەر ئەوان دەکات. ئاشوور وەک گۆچانی خودا بەکاردێت بۆ سزادانیان، و پاشان لەناودەبرێت. سزاکان بەسەر نەتەوەکانی دەوروبەری خاکی بەڵێندراو کە دوژمنی گەلی خودا بوون، ڕادەگەیەنرێن. پێشبینی لەبارەی مەسیح و ڕەتکردنەوەی ئەوەوە کراوە، و باس لە بەرەکەتێکی گشتگیر کراوە.

حەوت دابەشکردنی خوارەوە بە ڕوونی دیاریکراون:

• ئیشایا ١ — ئیشایا ١٢: دۆخی گوناهباری گەل کە هێشتا خاوەنی خاکەکە بوون؛ داواکاری و سزای جۆراوجۆر کە لە ئاشووریدا گەیشتە لووتکە؛ ناساندنی ئیمانوێل؛ بە گۆرانییەک کۆتایی دێت.
• ئیشایا ١٣ — ئیشایا ٢٧: سزاکان بەسەر بابل و ئەو نەتەوانەی کە ئیسرائیل تێیدا دیل و دەرکراو بوو؛ بە ڕزگاربوون لە دۆخی دەرکراویان و پەرستن لە ئۆرشەلیم کۆتایی دێت.
• ئیشایا ٢٨ — ئیشایا ٣٥: پێنج کارەسات بەسەر ئیسرائیلی ناپاکدا؛ بە ڕزگاربوون لە ئاشووری و هاوپەیمانی نەتەوەکان، و خۆشی شانشینەکە کۆتایی دێت.
• ئیشایا ٣٦ — ئیشایا ٣٩: مێژوویی، بەڵام نموونەیی؛ ڕێگەی بەرەکەت بۆ ئۆرشەلیم و ماڵی داود.
• ئیشایا ٤٠ — ئیشایا ٤٨: ناکۆکی خودا لەگەڵ ئیسرائیل بەهۆی بتپەرستییەوە. کۆرش (نموونەی مەسیح) ڕزگارکەرەکە.
• ئیشایا ٤٩ — ئیشایا ٥٧: ناکۆکی خودا لەگەڵ ئیسرائیل بەهۆی مەسیحی ڕەتکراوەی ئازارچێژەوە.
• ئیشایا ٥٨ — ئیشایا ٦٦: ئەنجامە کۆتاییەکان؛ پاشماوەکە ڕزگار دەکرێت و بەرەکەتدار دەبێت.

ئیشایا ١ — ئیشایا ٤. پێشەکیین. 'نەتەوەی گوناهبار' بە تەواوی گەندەڵ بوو، و بە توندی سزا درابوو؛ هیچ تەندروستییەک لە سەرەوە تا پێ نەبوو؛ هەرچەندە سزا درابوون، بەڵام هیچ پەشیمانییەک نەبوو، و سزاکانی خودا دەبێت هێشتا بەدوایدا بێن. هەروەها نیعمەتێک بۆ ڕۆژانی داهاتوو لە ئارادایە: سییۆن دەبێتە ناوەندێکی بەرەکەت، و پاشماوەیەک ڕزگار دەکرێت. ئیشایا ٥. ئیسرائیل ڕەزەکەی خودا بوو و پیاوانی یەهودا ڕووەکی خۆشی ئەوان بوون: گەلەکە بەهۆی ئەو چاودێرییەی خودا پێی دابوون، دادگایی کران، هیچ پاشماوەیەک باس نەکراوە: بەراورد بکە لەگەڵ مەتتا ٢١:٣٣-٤١. ئیشایا ٦. گەلەکە بۆ مەسیحی خۆیان گونجاو نەبوون، بەڵام بەهۆی شکۆمەندی داهاتووی ئەوەوە دادگایی دەکرێن: پاشماوەیەک دانپێدانراوە. ئیشایا ٧. ئیمانوێل، کوڕی داود، وەک نیشانەیەک بۆ باوەڕ ناسێنرا، کاتێک بێباوەڕی بەدوای هاوپەیمانییەکدا دەگەڕا. ماڵی داود بەپێی جەستە دادگایی دەکرێت: هێشتا هیوایەک هەیە. سەیری ئیمانوێل بکە. ئیشایا ٨ — ئیشایا ٩:٧. ئاشوورییەکان خاکەکە داگیر دەکەن، و هاوپەیمانی نەتەوەکان دەبێت پووچەڵ بکرێتەوە. پاشماوەیەک، 'براکانم'، بە ئیمانوێلەوە بەستراوەتەوە، کە بەردێکی لەمپەرە بۆ نەتەوەی بێباوەڕ، بەڵام ڕووناکییەکە لەناو تاریکیدا تاوەکو بە دەسەڵات و شکۆمەندییەوە وەرگیرا. ئیشایا ٩:٨ — ئیشایا ١٠. مێژووی نەتەوەیی لە کۆتایی ئیشایا ٥ەوە دەستپێدەکاتەوە. سزای جۆراوجۆر لەلایەن خوداوە بە وردی باس دەکرێن تاوەکو سزای کۆتایی بەهۆی ئاشوورییەوە، کە وەک گۆچانێک لەلایەن خوداوە بەکاردێت، و پاشان بەهۆی لووتبەرزییەکەیەوە لە ڕۆژانی کۆتاییدا سزا دەدرێت. ئیشایا ١١. مەسیح، 'لقەکە'، و حوکمڕانییەکەی سەرچاوەی بەرەکەتی هەزار ساڵییە. ئیشایا ١٢. گۆرانی سەرکەوتنی ئیسرائیل لەو ڕۆژەدا: بەراورد بکە لەگەڵ دەرچوون ١٥. ئیشایا ١٣ — ئیشایا ٢٤. 'بارگرانییەکان' ڕادەگەیەنرێن. ئەوان سزاکانن بەسەر بابل و نەتەوەکاندا، بەتایبەتی بەسەر ئەوانەی کە پەیوەندییان لەگەڵ ئیسرائیلدا هەبوو. مۆئاب، دیمەشق، "خاکەکە کە بە باڵەکان سێبەر دەکات کە لەوپەڕی ڕووبارەکانی ئەسیوپیاوەیە،" میسر، "بیابانی دەریا،" دوما، عەرەبستان، "دۆڵی بینین" (ئۆرشەلیم)، سوور، "زەوی [یان خاک] چۆڵ و وێرانکراو، و سەرەوژێر کراوە؛" و لە کۆتاییدا سوپاکانی سەرەوە و پاشاکانی سەر زەوی سزا دەدرێن. ئیشایا ٢٥، ئیشایا ٢٦. گۆرانییەک کە تێیدا دەستێوەردانی خودا ئاهەنگی بۆ دەگێڕدرێت، تەنانەت تا قووتدانی مردن لە سەرکەوتندا. ئیشایا ٢٧. هێزی شەیتان، "لێڤیاتان، ماری کونجکەر، تەنانەت لێڤیاتان ئەو ماری خوارە" لەناودەبرێت، و پەرستن لە ئۆرشەلیم دادەمەزرێت. ئیشایا ٢٨ — ئیشایا ٣٥. وردەکاری هەموو ئەو شتانە دەدەن کە بەسەر جولەکەکاندا دێن لە ڕۆژانی کۆتاییدا. ئەوان پەیمانێک لەگەڵ مردن و لەگەڵ دۆزەخ دەبەستن، بەڵام پەیمانەکەیان هەڵدەوەشێنرێتەوە. ئاسایش لە بەردی دانراو لە سییۆندایە، هەموو شتێکی تر لەناو دەچێت. ئیشایا ٢٩. سزاکان بەسەر ئۆرشەلیمدا ڕادەگەیەنرێن بە ناوی ئاریێل، 'شێری خودا'؛ ڕزگاربوون دێت کاتێک لە کۆتا ساتدا، بەڵام سزایەکی زۆر خراپتر، ڕۆحێکی کوێری، بەسەر گەلەکەدا دەمێنێتەوە. لە ڕۆژی ڕزگاربووندا پاشماوەکە تێدەگات، گاڵتەجاڕەکە لەناو دەچێت. ئیشایا ٣٠، ئیشایا ٣١. ئەوان داوای ڕاوێژ لە میسر دەکەن و متمانەیان پێیەتی لەبری خودا. ئیشایا ٣٢. مەسیح بە دادپەروەرییەوە حوکمڕانی دەکات: وێرانکاری بە دوایدا نۆژەنکردنەوە دێت. ئیشایا ٣٣. هێرشی تاڵانکەرێک بە شێوەی گۆگ (یەحزقێل ٣٨)، بەڵام خودا، دوای ئەوەی سییۆنی بە دادپەروەری و ڕاستی پڕکردووە، هەڵدەستێت و دوژمنەکە لەناودەبرێت، و سییۆن لە ئاشتیدایە. ئیشایا ٣٤، ئیشایا ٣٥. سزای کۆتایی بەسەر ئیدۆمیا و نەتەوەکانی تردا ڕادەگەیەنرێت (بەراورد بکە لەگەڵ زەبوور ٨٣)؛ و ئەو بەرەکەتانەی کە بەدوای سزاکەدا دێن. ئیشایا ٣٦ — ئیشایا ٣٩. باس لە حیزقیا و سەنحاریب دەکەن. چاوەڕوانیکردنی خودا جەختی لەسەر دەکرێتەوە. ڕزگاربوونەکە وێنەی ڕزگاربوونی دەرەکییە کە لە ئاشوورییەوە بۆ ئۆرشەلیم و ماڵی داود لە ڕۆژانی کۆتاییدا دەبێت. مێژووی کەسی حیزقیا بەمەوە لکێنراوە، وەک وێنەی هەستی نەتەوە بە سزای خودا بەسەریاندا، کە دەبێتە هۆی پەشیمانی و چاکبوونەوە، و ڕزگاربوونی ناوەکی یان ڕەوشتی. ئیشایا ٤٠ - ٤٣. بەشێکی تری کتێبەکە دەستپێدەکەن. مەسیح کەمێک ناسێنراوە: زیاتر پرسیاری خودا و بتەکانە. ئاسوودەیی هەیە بۆ ئەوانەی گوێیان کراوەیە. خودای گەورە عیسا، خزمەتکاری یەهوە و هەڵبژێردراوی ئەوە، دادپەروەری بۆ نەتەوەکان دەهێنێت. ئیشایا ٤٤. یەهوە لەگەڵ یاقوب و یەشوروون گفتوگۆ دەکات: بەراورد بکە لەگەڵ دانیشتن ٣٢:١٥؛ دانیشتن ٣٣:٢٦-٢٧؛ ئیسرائیل، کە دوازدە هۆزەکە دەگرێتەوە. ئیشایا ٤٥ - ٤٧. کۆرش خزمەتکاری خودایە، و ئەو نەتەوەکانی لەبەردەمیدا ملکەچ دەکات. خودا دەروازە دوو-لاکان (ی بابل، کە لە ئاهەنگەکانیاندا کراوە مابوونەوە) کراوە دەهێڵێتەوە. بتەکانی بابل نەیاندەتوانی ڕزگاری بکەن: دەبێت بەهۆی لووتبەرزییەکەیەوە شەرمەزار بکرێت. ئیشایا ٤٨. خودا لەگەڵ ئیسرائیل گفتوگۆ دەکات. ئیشایا ٤٩ — ئیشایا ٥٧. مەسیح دەناسێنن، و تاوانی گەل لەبارەی ئەوەوە نیشان دەدەن. ئیشایا ٥٠:١-٩. ئیسرائیل وەک تەڵاقدراو بوو، بەڵام مەسیح بە شێوەیەکی گونجاو بۆیان هاتبوو، بۆ فێرکردنیان و گرتنە ئەستۆی دۆزەکەیان. کێ لەگەڵیدا دەجەنگێت؟ ئیشایا ٥٠:١٠ — ئیشایا ٥١. کەسایەتی پاشماوەکە: ئەوان وەک 'گەلەکەم' لەلایەن خودای گەورەوە دانپێدانراون، و ئەو ئاسوودەییان دەکات و ڕزگاریان دەکات. ئیشایا ٥٢:١-١٢. سییۆن بانگ دەکرێت بۆ هەستان و لەبەرکردنی هێزی خۆی، پێی نێردراوان بە هەواڵی خۆشەوە جوان بوون. ئیشایا ٥٢:١٣ — ئیشایا ٥٣. ئەمانە ئاماژە بە کاری مەسیح دەکەن بە پێنج شێوە، لەوانەش کەفارەت. ئیشایا ٥٤، ئیشایا ٥٥. ئۆرشەلیم بانگ دەکرێت بۆ گۆرانی وتن: لە ڕێگەی میهرەبانییە دڵنیاکانی داودەوە بەرەکەت بۆی لە ئارادایە، و نیعمەتێکی تەواو و ئازاد بۆ هەموو کەسێک کە تینوویەتی. ئیشایا ٥٦، ئیشایا ٥٧. ئامۆژگارییەکان بەدوایدا دێن بەهۆی نۆژەنکردنەوەی ئیسرائیلەوە؛ و ئەوانە، تەنانەت لە ئیسرائیلیش، کە بە پێچەوانەی ویستی خوداوە دەڕۆن، ئیدانە دەکرێن. ئیشایا ٥٨، ئیشایا ٥٩. تووڕەیی ڕۆح بەهۆی دۆخی ئیسرائیلەوە لە کاتی وتنی پێشبینییەکەدا، بەڵام تا کۆتایی دەڕوات، کاتێک ڕزگارکەرەکە دێت بۆ سییۆن. ئیشایا ٦٠. شکۆمەندی ئۆرشەلیم لە کاتی بەرەکەتەکاندا. ئیشایا ٦١، ئیشایا ٦٢. مەسیح، بە تەواوی نیعمەتی کەسایەتی خۆیەوە، پەیوەندی بە بەرەکەتەکانی ئیسرائیلەوە هەیە. ئیشایا ٦٣، ئیشایا ٦٤. مەسیح لە سزاکانی ئیشایا ٣٤ەوە دەگەڕێتەوە بە جلوبەرگی پیسبوو بە خوێنی دوژمنەکانی؛ بەدوایدا نزا و پاڕانەوەکانی ڕۆحی پێشبینی دێن. ئیشایا ٦٥. وەڵامی خودا بۆ ئەو پاڕانەوانە. ئیشایا ٦٦. سزاکان کە هەزار ساڵییەکە دەناسێنن، بەم وشانە کۆتایی دێن: "ئەوان دەچنە دەرەوە، و سەیری لاشەی ئەو پیاوانە دەکەن کە لە دژی من سەرپێچییان کردووە: چونکە کرمەکانیان نامرن، و ئاگرەکەشیان ناکوژێتەوە؛ و ئەوان دەبنە قێزەونێک بۆ هەموو گۆشتێک."

ئەم پێشبینییە بوارێکی زۆر فراوان دەگرێتەوە. دۆخی گەل گوناهبار بوو کاتێک پێشبینییەکە نووسرا، و هەرچەندە خودا ماوەیەکی زۆر ئارامی لەگەڵیدا گرت، بەڵام دۆخەکە بە جۆرێک بوو کە دەبێت سزا بەسەریدا جێبەجێ بکرێت مەگەر پەشیمانییەکی ڕاستەقینە هەبووایە. سزا بەدوایدا هات، بەڵام تەواوبوونی خراپە نەگەیشتە ئەوەی کە مەسیحیان هاتبوو، و ڕەتکرابووەوە؛ بەڵکو دژە-مەسیح هێشتا وەردەگیرێت. سزا بەدوای ڕەتکردنەوەی مەسیحیاندا هات، بەڵام تەنگانەی گەورە هێشتا دێت.

گوتەکانی ئیشایا لە پەیمانی نوێدا (نزیکەی چل دانە) نیشان دەدەن کە وشەکانی بۆ ئەو کاتانە بوون کە ئەوکات هەبوون؛ وەک دۆخی گەل؛ بێسوودی ڕێوڕەسم و ئاهەنگەکان؛ و ئەوەی کە نیعمەت بۆ نەتەوەکان پێشبینی کرابوو. لووتکەی گوناهی ئیسرائیل، و سزاکەیان، و بەرەکەتەکانی خودا هێشتا لە داهاتوودان. مەسیح کە بە کەمکردنەوەی خۆیەوە دێت لە پێغەمبەردا ئاشکرا کراوە وەک چۆن شکۆمەندییەکەی؛ بەڵکو، هەموو ڕێگاکانی خودا لە مامەڵەکردن لەگەڵ گەلی ئیسرائیلدا، تا کۆتایی — هەرچەندە هەندێک بابەت لە شوێنی تردا فراوانکراون — لەم پێشبینییە گشتگیرەدا دەدۆزرێنەوە: بە ڕوونی تەنها لەژێر ئیلهامی ڕۆحی پیرۆزدا دەتوانرا نووسرابێت.