ئیتوریا

لە دەرەوەی سنوورەکان: یان ڕەنگە هەمان جەتور بێت

پارێزگایەک لە ڕۆژهەڵاتی سەرەوەی ئوردن کە هێرۆدیس فیلیپ کرایە چوارچێوەدار. لۆقا 3:1. سنوورەکانی بە باشی دیارینەکراون، بەڵام بەرەو دیمەشق درێژ دەبێتەوە و لێوارەکانی باشووری دژە-لوبنانی گرتووەتەوە. ناوەکەی لە جەتور، کوڕی ئیسماعیلەوە وەرگیراوە. پەیدابوون 25:15.

[ناوەکە پێدەچێت لە جەتورەوە وەرگیرابێت، کە لە پەیدابوون 25:15 و 1 پاشاکان 1:31 وەک کوڕی ئیسماعیل ناوی هاتووە]، لەگەڵ تراخۆنیتس، چوارچێوەی فەرمانڕەوایی فیلیپیان پێکدەهێنا (لۆقا 3:1). بەڵام ئایا 'ئیتوریا' لەلایەن نووسەری ئینجیلەوە وەک ناو یان وەسفێک بەکارهاتووە، خاڵێکی مشتومڕاویە. ڕامسای دەڵێت (Expositor، کانوونی دووەم، شوبات، نیسان، 1894) کە هیچ نووسەرێکی یۆنانی پێش یوسیبیوس لە سەدەی چوارەمی زایینیدا هەرگیز وەک ناوی وڵاتێک بەکاری نەهێناوە. ئیتورییەکان وەک گەلێک لای نووسەرە کلاسیکییەکان زۆر ناسراو بوون. بەپێی سیسیرۆ (Philipp. ii. 112)، ئەوان 'گەلێکی تاڵانچی' بوون؛ بەپێی قەیسەر (Bell. Afr. 20)، ئەوان 'تیرهاوێژێکی لێهاتوو' بوون؛ بەپێی سترابۆ (xvi. ii. 10 هتد)، ئەوان 'یاساشکێن' بوون. پێدەچێت لە بنەڕەتدا لە بیابانەوە کۆچیان کردبێت بۆ نزیک لوبنانی باشوور و کۆیلە-سوریا. هەردوو سترابۆ و یۆسێفۆس (Ant. XIII. xi. 3) ئەوان لەم بەشانەدا دەستنیشان دەکەن. ڕۆمەکان پێدەچێت کەمێک پێش سەردەمی مەسیحییەکان وایان لێکردبن دووبارە بەرەو بیابان پاشەکشە بکەن. لیسانیای کوڕی پۆتۆلۆمی لەلایەن دیۆ کاسیۆسەوە (xlix. 32) بە 'پاشای ئیتورییەکان' ناودەبرێت. لە ساڵی 34 پ.ز لەلایەن مارک ئەنتۆنییەوە لە سێدارە درا. زێنۆدۆرۆس جێنشینی لە ساڵی 20 پ.ز مرد، پاشان بەشێک لە خاکەکەی کەوتە دەستی هێرۆدیسی گەورە؛ و کاتێک شانشینی هێرۆدیس دابەش کرا، بوو بە موڵکی فیلیپ (یۆسێفۆس Ant. XV. x. 3). ئایا ئیتوریا و تراخۆنیتس لەسەر یەک کەوتبوون (وەک ڕامسای پێی وایە)، یان دوو ناوچەی جیاواز بوون (وەک سترابۆ)، نادیارە؛ جی. ئەی. سمیس لە وتارەکەیدا 'ئیتوریا' لە فەرهەنگی کتێبی پیرۆزی هاستینگزدا بێلایەنە. بەشەکەی لۆقا پێدەچێت لایەنگری ناوچەیەکی جیاواز و دیاریکراو بێت، کە پێدەچێت لە شوێنێک لە باکووری ڕۆژهەڵاتی دەریای جەلیل بووبێت. جۆرج ئێڵ. ڕۆبنسۆن.