ئەیوب، کتێبی

هەموو ئەوەی لە مێژووی ئەیوب دەزانرێت لە کتێبەکەیدا هاتووە. ئەو لە خاکی عوز ژیاوە، کە پێدەچێت ناوی لێندرابێت لە عوز، یان حوز (عیبرییەکە هەمان شتە)، کوڕی ناحۆر، برای ئیبراهیم. پەیوەندییەکی دیکە لەگەڵ ئەو خێزانەدا ئەوەیە کە ئیلیهو کوڕی باراخێل بووزییەکە بوو، چونکە بووز برای حوز بوو. پەیدابوون 22:21. خاکی عوز پێدەچێت لە باشووری ڕۆژهەڵاتی فەلەستین بێت بەرەو عەرەبستانی بیابان. ئەیوب پێی دەوترێت «گەورەترین پیاوی ڕۆژهەڵات». هیچ مێژوویەک بۆ کتێبەکە دیاری نەکراوە، بەڵام نەبوونی ئاماژەدان بە یاسا، یان بە ئیسرائیل، ئەگەری ئەوە زیاد دەکات کە ئەیوب لە سەردەمی باوکسالاریدا ژیابێت، چونکە ناوی خودای گەورە، کە بۆ ئیبراهیم ئاشکرا کرا، بۆ ئەیوب، سێ هاوڕێکەی، و ئیلیهو ناسراو بوو. ئەو وەک «کەسێکی تەواو و ڕاستگۆ، و یەکێک کە لە خودا دەترسا، و لە خراپە دوور دەکەوتەوە» وەسف کراوە؛ بەڵام هەموو موڵک و ماڵی لەدەست دا؛ منداڵەکانی کوژران؛ و جەستەی بە توندی ئازار چەشت. کێشەی گەورەی کتێبەکە، حوکمڕانی خودایە، نەک ڕاستەوخۆ وەک لەگەڵ ئیسرائیل، بەڵکو بە شێوەیەکی خودایی لە جیهانێکدا کە گوناه و مردن تێیدا هاتووەتە کایەوە، و لەوێ شەیتان، ئەگەر خودا ڕێگەی پێبدات، دەتوانێت هێزی دژایەتی خۆی بەکار بهێنێت. مامەڵەکانی خودا لەگەڵ مرۆڤەکان لە حوکمڕانی و سزاداندا بۆ باشییە؛ بەڵام ئەمە پرسیارێکی دیکە دەوروژێنێت، چۆن مرۆڤ دەتوانێت لەگەڵ خودا ڕاستگۆ بێت؟ — پرسیارێک کە تەنها لە ئینجیلدا وەڵام دەدرێتەوە.

سێ هاوڕێکەی ئەیوب بە تەواوی لەم حوکمڕانییەی خودا تێنەگەیشتن، و جەختیان لەوە کردەوە کە دەبێت ئەو خراپەی کردبێت ئەگینا بەم شێوەیە مامەڵەی لەگەڵ نەدەکرا. ئەیوب لە حوکمەکانیان تووڕە بوو، و لە کاتی پاساودانی خۆیدا خودای لە ڕێگاکانی لەگەڵیدا تاوانبار کرد. کلیلەکە بۆ ئەم بەشەی کتێبەکە ئەوەیە کە ئەیوب تاقیدەکرایەوە: دڵی پشکنی تا دۆخی ڕاستەقینەی دەربکەوێت، و تا فێر بێت خودا بناسێت لە دانایی و هێزیدا، و ڕێگاکانی ئەو بۆ بەرەکەت بۆ مرۆڤە.

تاقیکردنەوەکە، هەمووی لە خوداوە بوو: ئەو بوو کە ئەیوبی بە شەیتان ناساند، لە بینینی سەرسوڕهێنەری نەبینراودا، کە تێیدا 'کوڕانی خودا' خۆیان لەبەردەم خودا پێشکەش کرد. شەیتان هەمیشە ئامادە بوو مرۆڤ ئازار بدات و پاڵنەرەکان تاوانبار بکات؛ بەڵام شکستی هێنا. کاتێک هەموو موڵک و ماڵی ئەیوب و کوڕ و کچەکانی لەناو چوون، هێشتا ئەو پەرستشی دەکرد، و دەیگوت ئەو پەروەردگارەی کە دای، ئەو پەروەردگارە بوو کە لێی سەندەوە؛ و ناوی پەروەردگاری پیرۆز کرد. پاشان، کاتێک جەستەی پڕ بوو لە برین، ژنەکەی لەلایەن شەیتانەوە بەکارهێنرا بۆ ئەوەی هەوڵ بدات و هانی بدات خودا نەفرەت بکات؛ بەڵام ئەو وەڵامی دایەوە، «چی! ئایا باشە لە دەستی خوداوە وەردەگرین، و خراپە وەرناگرین؟» «لە هەموو ئەمانەدا ئەیوب بە لێوەکانی گوناهی نەکرد.» شەیتان شکستی هێنا، و جارێکی دیکە لە کتێبەکەدا ناوی ناهێنرێت.

پاشان سێ هاوڕێکەی ئەیوب هاتن، و هەرچەندە تا ئێستا ئەو بە لێوەکانی گوناهی نەکردبوو، بەڵام هاوڕێکانی ئەوەیان دەرهێنا کە لە دڵیدا بوو. هەرچەندە ئەوان لە حوکمڕانی خودا لەگەڵیدا تێنەگەیشتن، و بە درۆ تاوانباریان کرد، بەڵام زۆر شتی ڕاستیان سەبارەت بەو حوکمڕانییە لە حاڵەتەکانی دیکەدا گوت. بە کورتی، ئیلیفاز پشتی بە ئەزموونی کەسی بەست. ئەو گوتی «من بینیومە ئەوانەی نادادپەروەری دەکەن، و خراپە دەچێنن، هەمان شت دەدروونەوە.» ئەیوب 4:8. بیلدا دنگی نەریت و دەسەڵاتی کۆنە. ئەو گوتی، «تکایە، لە سەردەمی پێشوو بپرسە، و خۆت بۆ گەڕان بەدوای باوکانیاندا ئامادە بکە.» ئەیوب 8:8. زۆفار یاسا و ئایینی نیشان دا. ئەو گوتی، «ئەگەر نادادپەروەری لە دەستتدا بێت، دووری بخەرەوە، . . . . ئەوا ڕووت بەبێ پەڵە بەرز دەکەیتەوە.» ئەیوب 11:14-15.

هەموو ئەمانە وای لە ئەیوب کرد کە ڕاستگۆیی خۆی وەک لە نێو مرۆڤەکاندا جەخت لێ بکاتەوە. ئەو بە خودای گوت، «تۆ دەزانیت کە من خراپ نیم؛ و هیچ کەسێک نییە بتوانێت لە دەستت ڕزگارم بکات. دەستەکانت منی دروست کردووە، و منی بە یەکەوە شێوە داوە؛ بەڵام تۆ منی لەناو دەبەیت.» ئەیوب 10:7-8. «من ڕێگاکانی خۆم لەبەردەمیدا دەپارێزم . . . . ئێستا بڕوانە، من دۆسیەکەم ڕێکخستووە: دەزانم کە من ڕاست دەکرێمەوە.» ئەیوب 13:15، 18. پاشان، بەهۆی گومانەکان و هەڵە حوکمەکانی هاوڕێکانییەوە، ئەو بە درۆ خودای حوکم دا، و گوتی، «خودا منی ڕادەستی بێدینەکان کردووە، و منی خستووەتە دەستی خراپەکاران.» «بڕوانە، من هاوار دەکەم لە نادادپەروەری، بەڵام گوێم لێ ناگیرێت: من بە دەنگی بەرز هاوار دەکەم، بەڵام هیچ حوکمێک نییە.» «با من بە تەرازوویەکی یەکسان بکێشرێم، تا خودا ڕاستگۆیی من بزانێت.» ئەیوب 16:11؛ ئەیوب 19:7؛ ئەیوب 31:6. بەڵام، وەک لەبەردەم خودا، ئەو دانی نا بەوەدا، «ئەگەر خۆم ڕاست بکەمەوە، دەمی خۆم منی تاوانبار دەکات؛» و دووبارە، «ئەگەر خۆم بە ئاوی بەفر بشۆم، و دەستەکانم هەرچەندە پاک بکەمەوە، هێشتا تۆ منی لە چاڵەکەدا نوقم دەکەیت و جلەکانی خۆم ڕقم لێی دەبێتەوە.» ئەیوب 9:20-30، 31. بەڵام پرسیارە چارەسەرنەکراوەکە لە مێشکی ئەیوبدا ئەوە بوو، بۆچی خودا دڵی لەسەر مرۆڤ دابنێت؟ ئەو زۆر گەورە، و مرۆڤ زۆر کورتخایەن و بەدبەخت: بۆچی خودا بە تەنیا جێی ناهێڵێت تا ڕۆژەکەی تەواو بکات؟ چونکە ئەیوب هەستی بەوە دەکرد کە خودا بوو کە مامەڵەی لەگەڵ دەکرد، و ئەو لە هۆکارە ئاساییەکانی خوداییەوە ئازاری نەدەچەشت. هاوڕێکانی نەیانتوانی ڕوونی بکەنەوە.

پاشان ئیلیهو هاتە پێشەوە: ئەو جۆرێکە لە مەسیح وەک نێوەنگیر، و لەبری خودا قسەی کرد. ئەو گوتی، «ڕۆحی خودا منی دروست کردووە، و هەناسەی خودای گەورە ژیانی پێ بەخشیووم . . . . . من بەپێی ویستی تۆم لەبری خودا.» ئەیوب 33:4-6. ئەو نیشانی دا کە ئەیوب ڕاست نەبوو لە پاساودانی خۆیدا نەک خودا. ئەو باسی مامەڵەکانی خودای لەگەڵ مرۆڤایەتیدا کرد؛ چۆن ئەو قسە لەگەڵ مرۆڤ دەکات، تەنانەت لە خەونەکانیشدا، بۆ ئەوەی ڕێنمایی پێ بدات؛ و ئەگەر وەرگێڕێک هەبێت، یەکێک لە هەزارێکدا، کە بتوانێت نیشانی بدات چۆن ڕۆحی دەتوانێت بە ڕاستی لەبەردەم خودا بوەستێت، ئەو لە چوونە خوارەوە بۆ چاڵەکە ڕزگاری دەبێت؛ چونکە خودا باجێکی دۆزیوەتەوە. خودا مرۆڤ سزا دەدات بۆ ئەوەی بیخاتە ژێر دەسەڵات، تا ئەو بتوانێت لەگەڵی میهرەبان بێت.

لە ئەیوب 36 ئیلیهو ڕاستگۆیی دەداتە دروستکەرەکەی، و دڵنیایی دەداتە ئەیوب کە «ئەوەی لە زانستدا تەواوە لەگەڵ تۆیە.» خودا هیچ کەسێک بە کەم نازانێت و چاوەکانی لە ڕاستگۆیان لاناگرێت؛ و ئەگەر ئەوان ئازار بچەژن ئەوا بۆ بەرەکەتەکانیانە. ئەو بە جەختکردنەوە لەسەر هێزی تێنەگەیشتووی خودا کۆتایی دێنێت.

پاشان خودا خۆی دۆسیەی ئەیوب دەگرێتە ئەستۆ، و، بە قسەکردن لەسەر کردەوەکانی دانایی و هێزی خودایی خۆی لە سروشتدا، بە پێچەوانەوە بێ بایەخی تەواوی ئەیوب نیشان دەدات. سەبارەت بە دانایی ڕێگاکانی خودا، ئایا ئەیوب خۆی بەوە دەزانی کە ڕێنمایی بکات؟ ئەیوب وەڵامی دایەوە 'من گڵاوم،' و بێدەنگ بوو. خودا بەردەوام بوو لە گفتوگۆکردن لەگەڵیدا، «ئایا حوکمی من هەڵدەوەشێنیتەوە؟ ئایا منی تاوانبار دەکەیت، تا تۆ ڕاستگۆ بیت؟» و ئەو دووبارە ئاماژە بە هێزی خۆی لە سروشتدا دەکات. ئەیوب دانی نا بەوەدا کە شتێکی گوتووە کە لێی تێنەگەیشتووە: شتانێک کە زۆر سەرسوڕهێنەر بوون بۆی، کە نەیانیزانی. ئەو گوتی، «من بە گوێ بیستوومە: بەڵام ئێستا چاوم تۆ دەبینێت: بۆیە من لە خۆم بێزارم، و لە خۆڵ و خۆڵەمێشدا تۆبە دەکەم.»

ئەیوب ئێستا ئەو وانەیەی فێر ببوو کە خودا مەبەستی بوو فێری بکات: ئەو لە شوێنی ڕاستەقینەی خۆیدایە لە بێ بوونیدا لەبەردەم خودا. لەوێ خودا دەتوانێت هەڵی بگرێت. لە 1 قۆرنتیۆس 1 مەسیح وەک دانایی و هێزی خودا دەبینرێت کاتێک مرۆڤ بە خاچەکە دەگاتە هیچ. ئەیوب خودای بینیبوو، و هەموو شتێک گۆڕابوو. خودا هاوڕێکانی ئەیوبی سەرزەنشت کرد: ئەوان سەبارەت بە ئەو ئەوەیان نەگوتبوو کە ڕاست بوو وەک ئەیوب. دەبێت قوربانییەک ببەن، و ئەیوب دەبێت نوێژ بۆ ئەوان بکات: ئەیوب خزمەتکاری خودا بوو، و خودا قبوڵی دەکرد. خودا کۆتاییەکەی زیاتر لە سەرەتاکەی بەرەکەتدار کرد: ئەو خاوەنی موڵک و ماڵی زۆر بوو، و حەوت کوڕ و سێ کچ. ئەو دوای گەڕانەوەی 140 ساڵ ژیا.

دوو جار ئەیوب لەگەڵ نوح و دانیالدا باس کراوە لە پەیوەندیدا بە 'ڕاستگۆیی' کاتێک دۆخی ئیسرائیل ئەوەندە خراپ بوو کە ئەگەر ئەم سێ پیاوە لەوێ بوونایە، تەنانەت ڕاستگۆیی ئەوانیش تەنها ڕۆحەکانی خۆیان ڕزگار دەکرد، بەڵام ئەوەندە کوڕ یان کچێکی ڕزگار نەدەکرد. یەحزەقێل 14:14، 20. ئەیوبیش وەک نموونەی خۆڕاگری، و وەک نیشاندانی ئەوەی کە کۆتایی پەروەردگار چییە، کە ئەو زۆر بە بەزەیی و میهرەبانە. یاقوب 5:11.