ئۆسناپار

(بەو شێوەیە لە وەشانی پێداچوونەوەی عەزرا 4:10 نووسراوە. ئەسناپەری وەشانی ڕەسەن دروستترە؛ بەڵام باشترین خوێندنەوەی عیبرانی ئەسەنەپەرە). شێوەیەکی سەیر و شێواوی ئاشوربانیپاڵ، ناوی دوا پاشای گەورەی ئاشور (668-626 پ.ز)، کوڕی ئەسەرحەدۆن، و نەوەی سەنحاریب. ئەو بە شێوەیەکی سەرەکی وەک پارێزەری گەورەی ئەدەبیاتی کۆنی بابل ناسراوە، کە کۆکراوە دەوڵەمەند و جۆراوجۆرەکانی لە کتێبخانەی خۆیەوە لە نەینەوا گەیشتوونەتە دەستمان. ئەو بە هەوڵێکی زۆرەوە سەرکەوتوو بوو لە پاراستنی ئیمپراتۆریەتی باوکی؛ و وڵاتی ئیلامی بۆ زیاد کرد لە هەڵمەتێکی تونددا کە بە گرتنی سوسا (شوشان) کۆتایی هات، نزیکەی 645 پ.ز. دوای ئەم ڕووداوە بوو کە دوورخستنەوە، کە لە عەزرا 4:9-10 ئاماژەی پێکراوە، لە 'شوشانییەکان' و 'ئیلامییەکان' بۆ سامیرە و دەوروبەری ڕووی دا. جەنگ دژی ئیلام کۆتایی ململانێیەکی گەورە بوو لەگەڵ بابل، کە ئیلام لە ڕۆژهەڵات و زۆربەی دەوڵەتە ژێردەستەکانی ڕۆژاوا، لەوانەش یەهودا، هاوپەیمان بوون. و پێش ئاشوربانیپاڵ بوو، وەک پاشای سەرکەوتووی بابل، کە ماناسەی یاخیبووی یەهودا بە کۆت و زنجیرەوە هێنرایە بابل، وەک لە 2 کتێبی مێژوو 33:11 باس کراوە، ڕووداوێک کە مێژوویی بوونی بەبێ پێویست خراوەتە ژێر پرسیارەوە. ج. ف. مەککەردی.