ئەستێرەکان

. ئەستێرەکان بەشێکن لە دروستکراوی خودایی لە پەیدابوون 1:1-31. ئەوان لە تیشکی خۆردا نابینرێن، بەڵام نزیکەی خۆرئاوابوون دەردەکەون (نەحمیا 4:21). لە دەقە شیعرییەکاندا دەربڕینی زۆر گەورە بەکارهاتووە سەبارەت بەوان. لە کاتی دروستکردندا 'ئەستێرەکانی بەیانی پێکەوە گۆرانییان دەوت' (ئەیوب 38:7)؛ لە شەڕی نێوان باراک و سیسەرادا 'ئەستێرەکان لە ڕێڕەوەکانیاندا دژی سیسەرا شەڕیان کرد' (دادوەران 5:20): لە دەقی یەکەمدا ڕەنگە فریشتەکان وەک ئەستێرە وەسف کرابن (بڕوانە بینین 1:20 'حەوت ئەستێرەکە فریشتەکانی حەوت کەنیسەن'). جیاوازی قەبارەی ئەستێرەکان لەلایەن قەشە پۆڵسەوە ناسراوە: 'ئەستێرەیەک لە ئەستێرەیەکی تر لە شکۆمەندیدا جیاوازە' (1 کۆرنسۆس 15:41). ئەستێرەکان بە بێشومار سەیر دەکران: 'ئەستێرەکان بژمێرە، ئەگەر بتوانیت بیانژمێریت' (پەیدابوون 15:5). دەرکەوتنی ئەستێرەیەکی دیار و گەشاوە وا دانرابوو کە نیشانەی ڕووداوێکی گەورە بێت. بەم شێوەیە بەلعام پێشبینی کرد 'ئەستێرەیەک لە یاقوبەوە دێتە دەرەوە' (ژمارەکان 24:17)، و ئەمەش دواتر وەک گونجاو لەگەڵ ئەستێرەی ئیپیفانی لێکدرایەوە (مەتتا 2:2؛ بڕوانە ئەستێرەی مەجوسەکان)؛ و بەم شێوەیە لە 2 پەترۆس 1:19 دەخوێنینەوە دەربارەی ئەستێرەی بەیانی کە لە دڵی مرۆڤەکاندا هەڵدێت. ئاگاداری دراوە دژی پەرستنی ئەستێرەکان، لە یاساکانی دێوتێرۆنۆمی (دێوتێرۆنۆمی 4:19)، و سزای مردن بۆ پەرستەری تاوانبار دیاری کراوە (بڕوانە سوپای ئاسمان). لە ئەدەبیاتی ئەپۆکالیپتیکدا (بینین 22:16) خوداوەندمان خۆی وەک 'ئەستێرەی گەشاوە، ئەستێرەی بەیانی' وەسف دەکات؛ لە کاتێکدا 'ئەوانەی زۆر کەس بۆ ڕاستودروستی دەگۆڕن' دەبێت 'وەک ئەستێرەکان بۆ هەتاهەتایە' بگەشنەوە (دانیال 12:3). ڕۆژی خوداوەند بە نیشانەکان لە ئەستێرەکاندا و هەروەها لە خۆر و مانگدا ڕادەگەیەنرێت (لۆقا 21:25). دەرکەوتنی ئەستێرە تەقێنەرەکان، کە لە تاریکیدا دەردەکەون و دەگەڕێنەوە ناوی، ئاماژەی پێکراوە لە یەهودا 1:13 'ئەستێرە گەڕۆکەکان، کە تاریکی تاریکی بۆ هەتاهەتایە بۆیان پارێزراوە'. ژمارەی تایبەتی ئەستێرەکان باس کراون؛ لە بینیندا (بینین 1:16؛ بینین 12:1)، حەوت ئەستێرە و دوازدە ئەستێرە بەکارهێنانی باوی ئەو ژمارانە نیشان دەدەن کە لە ئەدەبیاتی ئەپۆکالیپتیکدا باون. لە پەیمانی کۆندا حەوت ئەستێرەی وەشانی پەسەندکراوی عەمۆس 5:8 بریتین لە پلەیادەکان؛ و 'یازدە ئەستێرەکە' کە لە خەونەکەیدا کڕنۆشیان بۆ یوسف برد، تەنها ژمارەیەکی باون بۆ ئەوەی لەگەڵ ژمارەی براکانی بگونجێت. لە ئەستێرە یان کۆمەڵە ئەستێرە تاکەکەسییەکان، ورچ (وەشانی پەسەندکراو ئارکتوروس)، ئۆریۆن، و پلەیادەکان دەردەکەون؛ هەرسێکیان لە ئەیوب 9:9؛ ئەیوب 38:31-32، دوو دانەی کۆتایییش لە عەمۆس 5:8. مەزارۆت (ئەیوب 38:32) بە ئەگەری زۆر نیشانەکانی زۆدیاکن (پەراوێزی وەشانی پێداچوونەوە؛ بڕوانە 2 پاشایان 23:5. پەراوێز). لە 2 پاشایان 23:5 شێوەی عیبری وشەی مەزالۆت جیاوازە، و وەشانی پێداچوونەوە (دەق) بە 'هەسارەکان' وەریگێڕاوە. ژوورەکانی باشوور (ئەیوب 9:9) بە ئەگەری زۆر ئەستێرەکانی نیوەگۆی باشوورن. لە پەرستنی پەیوەست بە ئەستێرەکان دوو نموونەی دیارمان هەیە. پەرستنی 'شاژنی ئاسمان' لە ئۆرشەلیم (ئیرمیا 7:18) ڕاستەوخۆ پێش دیلێتی باو بوو، و دیلەکانی میسر کارەساتەکانیان بە پشتگوێخستنی ئەم پەرستنە دەزانی، لە وتارێکدا بۆ ئیرمیا (ئیرمیا 44:15-23) لە پاترۆس. ئەم پەرستنە بریتی بوو لە پێشکەشکردنی بخوور و قوربانی خواردنەوە، و دروستکردنی کێک، کە وێنەی ئەو، بە دیاریکراوی، لەسەریان بوو. ئەم شاژنی ئاسمانە بە بێ گومان ڤینۆس، یان ئیستار بووە، کە ئەستێرەکەی بە جوانترین لە ئاسماندا دادەنرا. ئەم خوداوەندە هاوتایە لەگەڵ عەشتارۆت یان عەشتارت. نموونەی دووەمی پەرستنی ئەستێرەکان یەکێکە کە هەندێک دژواری دروست دەکات. لە عەمۆسدا (عەمۆس 5:26) وێنەیەکی کیون دەبینین، ئەگەر وشەکە ناوی تایبەت بێت، کە پێی دەوترێت 'ئەستێرەی خوداوەندەکەتان'. ئەم دەقە لەلایەن قەشە ستێفانەوە (کردارەکان 7:43) هێنراوەتەوە، کە دەربڕینەکە بە 'ئەستێرەی خوداوەند ڕێفان' وەرگێڕدراوە. هۆکارێکی کەم هەیە بۆ گومانکردن لەوەی کە کیون هەمان کایوان-ی ئاشوورییە، کە هاوتایە لەگەڵ هەسارەی زوحەل، کە پەرستنی خودایی بۆی دەکرا. شێوەی ناوی 'ڕێفان' وادیارە لە خوێندنەوەیەکی هەڵەی عیبرییەوە هاتووە، کە بە قەد سێپتۆجینت کۆنە. ئاماژەی زۆر کەم هەیە بۆ ئەستێرەناسی لە پەیمانی کۆندا، بەڵام لە ئیشایادا (ئیشایا 47:13) باس لە 'ئەستێرەناسەکان (عیبری 'دابەشکارانی ئاسمان')، ئەستێرەبینەکان، پێشبینیکەرانی مانگانە' دەکرێت؛ هەموو ئەم کەسانە وتارەکانیان و زانیارییە ڕاگەیەندراوەکانیان دەربارەی داهاتوو لە ئاسمانەوە وەردەگرت. جادووگەران و فاڵچییەکانی پەرتووکی دانیال چینێکی هاوشێوە بوون، کە مەجوسەکان یان پیاوە ژیرەکان کە ئەستێرەکەیان بینیبوو کە لەدایکبوونی پاشای جولەکەکانی ڕاگەیاند (مەتتا 2:1-2) سەر بەو چینە بوون. بڕوانە وتاری داهاتوو. ه. ئا. ڕێدپاس.