ئوریم و تومیم

واتای ئەم وشانە عیبرییە 'ڕووناکی' و 'تەواوی'یە. ئەوان جیاواز بوون لە گەوهەرەکانی سەر سنگی، چونکە موسا سنگی خستە سەر هارون، "هەروەها ئوریم و تومیمیشی خستە ناو [یان 'سەر'] سنگی." لێڤییەکان ٨:٨. ڕوونە کە خودا بەهۆی ئوریم و تومیمەوە وەڵامی پرسیارەکانی دەدایەوە. ژمارەکان ٢٧:٢١؛ دێوتێرۆنۆمی ٣٣:٨؛ ١ ساموێل ٢٨:٦. لە گەڕانەوەی جوولەکەکان لە بابل، هەندێک کە بانگەشەی قەشەیەتییان دەکرد بەڵام نەیانتوانی بنەچەی خۆیان نیشان بدەن، ڕێگەیان پێنەدرا لە شتە پیرۆزەکان بخۆن تاوەکو قەشەیەک بە ئوریم و تومیمەوە هەڵنەستێت و وەڵامێک لە خوداوە وەرنەگیرێت. ئەم مافە گەورەیە هەرگیز نەگەڕاوەتەوە. عەزرا ٢:٦٣؛ نێحەمیا ٧:٦٥.

شایانی باسە کە هیچ تۆمارێک نییە سەبارەت بە دروستکردنی ئوریم و تومیم، یان شێوەیان. یەکەم جار کە ناویان هاتووە لە دەرچوون ٢٨:٣٠ دایە؛ "تۆ ئوریم و تومیم دەخەیتە ناو [یان 'سەر'] سنگی دادوەری؛ و ئەوان لەسەر دڵی هارون دەبن کاتێک دەچێتە بەردەم پەروەردگار،" وەک ئەوەی خودا ئەوانی بە موسا دابێت، و تەنها پێویست بووبێت پێی بڵێت چییان پێ بکات — ئەگەر بەڕاستی شتی ماددی بووبن؛ بەڵام ئەوان چی بوون، و چۆن وەڵامەکان دەدرانەوە، ئاشکرا نەکراوە. کاتێک ئیسرائیل دەگەڕێنرێتەوە، خودی مەسیح جێگەی ئوریم و تومیمی کۆن دەگرێتەوە.