ئوز

ڕاوێژ

١. کوڕی ئارام، کوڕی سام. پیدایشت ١٠:٢٣؛ ١ پاشاکان ١:١٧. ٢. کوڕی دیشان، کوڕی سێیر. پیدایشت ٣٦:٢٨؛ ١ پاشاکان ١:٤٢. ٣. زێدی ئەیوب، ڕەنگە ئەو ناوچەیە بێت کە نەوەکانی یەکێک لەوانەی سەرەوە، یان حوز کوڕی ناحۆر، تێیدا نیشتەجێ بوون. ئەیوب ١:١؛ یەرمیا ٢٥:٢٠؛ شینایی ٤:٢١. وا گریمانە دەکرێت کە لە باشووری ڕۆژهەڵاتی فەلەستین بووبێت بەرەو عەرەبستانی بیابانی، کە کراوە دەبوو بۆ هێرشەکانی سابییەکان و کلدانییەکان.

١. کوڕی ئارامی، نەوەی سام (پیدایشت ١٠:٢٣ و ١ پاشاکان ١:١٧ [لە دەقی چاککراودا]). ٢. کوڕی ناحۆر (پیدایشت ٢٢:٢١، وەشانی پەسەندکراو حوز)، کە نەوەکانی لە ئارام-ناحارایم دانراون (پیدایشت ٢٤:١٠). ٣. یەکێک لە هۆرییەکان لە خاکی ئەدۆم (پیدایشت ٣٦:٢٨ [ئایەتی ٢١ و ئایەتی ٣٠]، ١ پاشاکان ١:٤٢). ٤. ناوچەیەک کە پێی دەوترێت شوێنی نیشتەجێبوونی کچی ئەدۆم (شینایی ٤:٢١). ٥. ناوچەیەک کە ژمارەیەک پاشای تێدایە، دەکەوێتە نێوان فەلەستین و میسر، یان، بە خاڵبەندییەکی جیاوازی پیتەکانی یەک وشە، لە نێوان فەلەستین و وڵاتی بەدەوییەکان (یەرمیا ٢٥:٢٠: ناوەکە لە وەشانی حەفتاکاندا نییە). ٦. وڵاتی ئەیوب (ئەیوب ١:١). وەک سێ یەکەمەکە ڕەنگە ناونیشانی هۆز بن، هەموویان دەکرێت وەک زاراوەی جوگرافی سەیر بکرێن. دڵنیا نییە کە هەموویان ئاماژە بە هەمان ناوچە دەکەن. ژمارە ١ و ٢ پێدەچێت ئاماژە بە میزۆپۆتامیا بکەن. ژمارە ٣ و ٤، و ڕەنگە ٥، ئاماژە بە ئەدۆم یان دەوروبەری بکەن. شوێنی ژمارە ٦ نادیارە. نەریتی کۆن سێ لایەنەیە. لە وەشانی حەفتاکانی ئەیوب ٤٢:١٩دا ئوز پشتڕاست دەکرێتەوە، بە دەسەڵاتی 'کتێبی سوریانی'، کە دەکەوێتە سەر سنوورەکانی ئیدۆمیا و عەرەبستان. لە ئایەتی ٢٣دا لەسەر سنوورەکانی فورات داندراوە. یۆسێفۆس (ئەنتیکوایتس I. vi. ٤) ئوزی ژمارە ١ بە دیمەشق و تراخۆنیتسەوە دەبەستێتەوە. بەڵگەی کتێبی ئەیوب خۆی سەبارەت بە ماڵی پاڵەوانەکەی پێدەچێت لایەنگری دەوروبەری ئەدۆم یان باکووری عەرەبستان بێت. تێمان (ئەیوب ٢:١١) ناوچەیەکی ئەدۆمی بوو کە شاری بۆزرا (عامۆس ١:١٢)ی تێدابوو، و ئیلیفاژ ناوی ئەدۆمی بوو (پیدایشت ٣٦:٤). سابییەکان (ئەیوب ١:١٥؛ ئەیوب ٦:١٩) گەلێکی باشووری عەرەبستان بوون کە نیشتەجێبوونیان لە باکووردا هەبوو. تێما (ئەیوب ٦:١٩) لە باکووری عەرەبستان بوو، نزیکەی ٢٥٠ میل لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەدۆم. وەسفی ئەیوب، بەڵام، وەک یەکێک لە 'منداڵانی ڕۆژهەڵات' (ئەیوب ١:٣) بە سروشتیترین شێوە تێدەگەیەنرێت کە ئاماژە بە ڕۆژهەڵاتی فەلەستین بکات. نووسراوە بزمارییەکان ناوی عوزایان هەیە، کە لەگەڵ ئوز ناسێنراوە، بەڵام ناساندنەکە زۆر نادڵنیایە. نەریتی مۆدێرن، کە دەتوانرێت بگەڕێنرێتەوە بۆ سەردەمانی سەرەتایی مەسیحی، ئەیوب لە حەوران دادەنێت، کە گەڕیدەی ئەڵمانی ج. گ. وێتزستاین خانەقایەکی ئەیوب، گۆڕێک و کانییەک و بەردێکی ئەیوب، و بەردی خڕی بچووکی دۆزییەوە کە پێیان دەوترا 'کرمەکانی ئەیوب'. گەڕیدەیەکی تری ئەڵمانی، گلازەر، ئوز لە ڕۆژئاوای عەرەبستان دەدۆزێتەوە، لە دوورییەکی زۆر لە باکووری ڕۆژئاوای مەدینە. بڕیاردان لە ئێستادا ناتوانرێت بەدەست بهێنرێت، هەردووکیان لەسەر پرسی گشتی واتای ئوز لە پەیمانی کۆن و لەسەر پرسی تایبەتی واتاکەی لە کتێبی ئەیوبدا. هەموو ئەوەی دەتوانرێت بوترێت ئەوەیە کە ناوەکە ئاماژە بە ڕۆژهەڵات و باشووری ڕۆژهەڵاتی فەلەستین دەکات، و پێدەچێت کتێبی ئەیوب پاڵەوانەکەی وەک کەسێک نیشان بدات کە لە دەوروبەری بیابانی عەرەبستان یان سووریا-عەرەبستاندا دەژی.